bilgiz.org

Yapim: myra koord‹nasyon: S‹bel do⁄an kapak tasarimi




Sayfa1/17
Tarih13.10.2017
Büyüklüğü1.62 Mb.

Indir 1.62 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17


TÜRKİYE’DE BÖLGESEL KALKINMA:

FARKLILIKLAR, BAĞINTILAR VE

YENİ BİR MEKANİZMA TASARIMI

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı

© 2011, TÜRKONFED

YAPIM: MYRA

KOORD‹NASYON: S‹BEL DO⁄AN

KAPAK TASARIMI: SERHAN BAYKARA

SAYFA UYGULAMA: GÜLDEREN RENÇBER ERBAŞ

BASKI ÖNCESİ HAZIRLIK KOORDİNASYONU:

NERGİS KORKMAZ



BASKI: MEGA BASIM

ISBN 978-9944-0172-3-7

İSTANBUL, OCAK 2011

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı 3

ÖNSÖZ

TÜRKONFED (Türk Girişim ve İş Dünyası Konfederasyonu), bünyesindeki 10 federasyon, 104 dernek

ile yaklaşık 208 milyar dolarlık bir iş hacmine sahip, 1 milyonu aşkın kişiye istihdam sağlayan, 65 milyar

dolardan fazla ihracat yapan on bine yakın iş insanını bünyesinde barındıran; üyeliği tamamen gönüllülük

esasına dayanan, Türkiye’nin en büyük sivil toplum örgütlerinden biridir.

TÜRKONFED, misyonu doğrultusunda ve faaliyetleri çerçevesinde ülkenin ve üyelerinin gündemindeki

konularla ilgili görüşlerini bilimsel çalışmalarla destekleyerek kamuoyuna duyurmaya ve bu görüşlerden

hareketle kamuoyunda tartışma platformlarının başlatılmasına çalışmaktadır.

Bölgesel kalkınma, TÜRKONFED’in yıllardır üzerinde çalıştığı konuların başında gelmektedir. Bölgesel

kalkınmanın motoru olarak görülen kalkınma ajansları da konfederasyonun çalışma başlıkları arasında 2005

yılından beri yer almaktadır.

TÜRKONFED çok çeşitli platformlarda, kalkınma politikaları ve kalkınma ajansları ile ilgili görüşlerini, ilgili

bakanlıklar, kamu kurumları ve bürokratlarla paylaşmakta, önerilerini kamuoyuna sunmaktadır. Bu süreçte

TÜRKONFED, devlet ve hükümet temsilcileri ile açık diyalog ortamları kurmuş, görüş ve önerilerini sağlıklı

bir şekilde aktarabilmiştir. TÜRKONFED özellikle Devlet Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı’na, kalkınma

çalışmaları sırasında gösterdikleri ilgi ve destek için teşekkür eder.

Bölgesel kalkınma farklılıkları, Türkiye’nin siyasi, sosyal, ekonomik tüm sorunlarına etki eder ve tüm bu

sorunlara bir boyut daha ekleyerek derinleştirir. Bu önemine rağmen, bölgesel kalkınma hakkında sağlıklı

ve güncel veri ve bilgi yok denecek kadar azdır. Bu konuda yapılan akademik çalışmalar, sorunun hak ettiği

düzeyin çok altındadır. Elinizdeki çalışmanın bölgesel kalkınma konusundaki farkındalığı artırmasını, kaliteli

veri akışını hızlandırmasını ve bu konuda yeni akademik çalışmaları tetiklemesini arzu ediyoruz.

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı” raporu,

kalkınmaya bütüncül olarak bakmakta, bölgeler arasındaki farkların çeşitli boyutlarını ortaya koymakta, bu

farklar ve bölgeler arasındaki karşılıklı etkileşimi tartışmakta ve bölgesel kalkınmanın hızlandırılması için

etkin, adil ve uygulanabilir bir mekanizma önerisi geliştirmektedir. Mekanizma önerisi teorik bir çalışma

olup, Türkiye’deki ajans yapısından yola çıkmamıştır. Bu bağlamda, mekanizmada adı geçen bölgesel

kalkınma ajansları, bugün Türkiye’de faaliyette olan ajansları işaret etmemekte, merkezin

bölgelerdeki temsilcisi veya bağlantı noktası görevini yerine getirecek her türlü yapıyı kast

etmektedir. Çıkan sonuçlar dışsallıkların güçlü olduğu herhangi bir ekonomi için geçerlidir.

Raporun hazırlık sürecine liderlik eden TÜRKONFED Yönetim Kurulu Başkanı Celal Beysel ve Ekonomi

Danışmanı Dr. Ümit İzmen’in katkıları çok değerlidir.

TÜRKONFED, Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma



Tasarımı raporuna görüşleri ile katkı sağlayan tüm üyelerine teşekkür eder. Raporun hazırlanmasında ve

yazımında büyük emeği geçen TÜRKONFED Genel Sekreteri Arzu Turhan, Genel Sekreter Yardımcısı Burcu

Berent, uzmanlar Zühal Özbay Daş ve Betül Çelikkaleli’nin de katkıları unutulmamalıdır.

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı başlıklı bu

çalışmanın Türkiye’de Bölgesel Farklar ve Bağıntılar bölümü Doç. Dr. Alpay Filiztekin; Bölgesel Kalkınmada

Kaynak Dağılımı İçin Mekanizma Tasarımı bölümü Yrd. Doç. Dr. Mehmet Barlo ve Doç. Dr. Özgür Kıbrıs

tarafından kaleme alınmıştır.

Konuya katkı sunması açısından, raporun son bölümü, TÜRKONFED 14. Girişim ve İş Dünyası Zirvesi

kapsamında, 16 Aralık 2010 tarihinde Diyarbakır’da gerçekleştirilen “Türkiye’de ve Avrupa’da Bölgesel



4 Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı

Kalkınma, Kalkınma Ajanslarının Rolü” panelinin deşifrelerinden oluşmaktadır. Panele on beş farklı

kalkınma ajansının temsilcileri ile TÜRKONFED üyesi iş insanları katılmışlardır. Panel, TÜRKONFED Yönetim

Kurulu Başkanı Celal Beysel tarafından yürütülmüştür. DPT Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel

Müdürü Nahit Bingöl, Sabancı Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Alpay Filiztekin, Çukurova Kalkınma

Ajansı Kalkınma Kurulu Başkanı Süleyman Onatça ve Avrupa Kalkınma Ajansları Birliği (EURADA) Direktörü

Christian Saublens bu bölümde panelist olarak yer almışlardır. Sunumların ardından soru-cevap bölümüne

geçilmiş, bölgesel kalkınma ve kalkınma ajansları üzerinde tartışılmıştır.

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı raporu

bölgesel kalkınma politikalarında yeni ufuklar açar, yol gösterici olur ve konu kamuoyu, bürokrasi ve akademi

çevrelerinde hak ettiği düzeyde tartışılırsa, amacına ulaşmış sayılacaktır.

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı 5



ÖZGEÇMİŞLER

Doç. Dr. Alpay Filiztekin

Lisans derecesini iktisat dalında Boğaziçi Üniversitesi’nden 1989 yılında aldıktan sonra, 1994 yılında Boston

College’da aynı alanda doktorasını tamamladı. 1998’de doçentliğe yükseldi. 1994-2000 yılları arasında Koç

Üniversitesi’nde görev yaptıktan sonra, halen öğretim üyesi olarak görev yaptığı Sabancı Üniversitesi’ne

geçti. Çeşitli ulusal ve uluslararası dergilerde, uygulamalı iktisat alanında, verimlilik ve bölgesel gelişme, fiyat

hareketleri ve emek piyasaları üzerine çalışmaları yayınlanmıştır. Aynı zamanda Türkiye ekonomisi üzerine

yayınlanmış bir kitabın da eş-editörlüğünü yapmıştır.

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Barlo

Boğaziçi Üniversitesi işletme lisans programından 1995 yılında mezun olduktan sonra, 1996 yılında

London School of Economics’den MSc. in Accounting and Finance yüksek lisans derecesini; 2003 yılında

da University of Minnesota’dan iktisat doktora derecesini aldı. Aynı yıl yardımcı doçent olarak Sabancı

Üniversitesi Ekonomi Programı’nda öğretim üyeliği görevine başladı. Araştırmacı ve eğitimci olarak görev

yaptığı diğer kurumlar arasında Boğaziçi Üniversitesi ve University of Minnesota vardır. Araştırma alanları

arasında oyun kuramı ve uygulamaları, iktisadi tasarım ve finansal ekonomi bulunmaktadır. Bu alanlarda

yaptığı araştırmalar birçok saygın uluslararası dergilerde yayınlanmıştır.



Doç. Dr. Özgür Kıbrıs

Endüstri mühendisliği lisans derecesini 1992, ekonomi yüksek lisans derecesini ise 1995 yılında Bilkent

Üniversitesi’nden aldıktan sonra, 2000 yılında Rochester Üniversitesi’nden iktisat alanında doktora derecesini

aldı. 2009 yılında doçentliğe yükseltildi. Sabancı Üniversitesi’nden önce Universite Catholique de Louvain ve

University of Rochester gibi üniversitelerde araştırmacı ve eğitimci olarak çalıştı. Araştırma konuları arasında

politik ekonomi, pazarlık teorisi, oyun teorisi bulunmaktadır. Çalıştığı konularda ulusal ve uluslararası saygın

kurum ve dergilerde makaleleri yayınlanmıştır. Bu çalışmaları ile Türkiye Bilimler Akademisi tarafından 2003

yılında Teşvik Ödülü, 2006 yılında ise GEBİP ödülüne layık görülmüştür.



6 Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı 7



İÇİNDEKİLER

1. SUNUŞ............................................................................................................................ 9

2. YÖNETİCİ ÖZETİ..............................................................................................................15

3. TÜRKİYE’DE BÖLGESEL FARKLAR VE BAĞINTILAR........................................................... 19

1. Giriş .......................................................................................................................... 19

2. Üretimde farklar .......................................................................................................... 21

3. Bölgesel farklılıklar üzerine kuramsal tartışmalar ............................................................... 23

4. Sektörel yapı ve demografik değişim .............................................................................. 25

5. Emek piyasaları...................................................................................................................... 32

6. İmalat sanayinde uzmanlaşma ve yığınlaşma .......................................................................... 40

7. İmalat sanayinde bölgeler arası bağıntılar................................................................................ 45

8. Kentleşme..............................................................................................................................47

9. Sonuç.....................................................................................................................................52

Kaynakça .................................................................................................................................. 53

4. BÖLGESEL KALKINMADA KAYNAK DAĞILIMI İÇİN MEKANİZMA TASARIMI .......................54

1. Giriş........................................................................................................................................54

2. Çerçeve..................................................................................................................................57

3. Dışsallıklar...............................................................................................................................58

4. Bilgi eksiklikleri ve bilgi edinme gereği......................................................................................60

5. Bölgesel kalkınma sistemi.........................................................................................................61

6. Bölgesel kalkınma mekanizması...............................................................................................63

7. Sonuç.....................................................................................................................................80

Kaynakça .................................................................................................................................. 81

5. TÜRKİYE’DE VE AVRUPA’DA BÖLGESEL KALKINMA,

KALKINMA AJANSLARININ ROLÜ PANELİ...............................................................................83

EKLER ........................................................................................................................................ 106

Ek 1: DPT Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürü Nahit Bingöl’ün Sunumu............... 106

Ek 2: Çukurova Kalkınma Ajansı Kalkınma Kurulu Başkanı Süleyman Onatça’nın Sunumu......... 119

Ek 3: EURADA Direktörü Christian Saublens’in Sunumu............................................................ 127



TERİMLER .................................................................................................................................. 141

8 Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı 9



1. SUNUŞ

Türkiye, küresel krizin ardından ekonomisinde gösterdiği hızlı toparlanma ile 2001 sonrasında gösterdiği

parlak performansı devam ettireceğinin işaretlerini vermiştir. Ancak bir ülkenin en yavaş büyüyen bölgesi,

ülkenin toplam büyüme hızını aşağı çeker. Bir ülkenin gerçek gelişmişlik düzeyini ancak en geri bölgesinin

gelişmişlik düzeyi belirler. Bölgeler arası gelişmişlik farklılıkları, sadece ekonomik performansı zaafa

uğratmakla kalmaz, sosyal dokuyu da zedeler. Bölgesel kalkınma, Türkiye’nin ekonomik, sosyal ve siyasi

sorunlarının kesişim kümesinde yer alan en öncelikli konulardan birisidir. Bölgesel kalkınma, TÜRKONFED’in

de öncelikli çalışma alanıdır.

TÜRKONFED, bölgesel kalkınma konusundaki çalışmalarını çeşitli başlıklar altında yürütmektedir. 2010

yılında “Bölgesel Kalkınma ve İş Dünyasının Rolü” başlıklı projede, seçilen bölgelerde sahaya inilmiş ve

konu yerel aktörlerle tartışılmıştır. Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir

Mekanizma Tasarımı başlıklı bu çalışma ile konunun akademik boyutu da mercek altına alınmıştır.

Bu raporda amaç, bölgeler arasındaki farkların çeşitli boyutlarını ortaya koymak, bu farkları,

bölgesel kalkınma farklarını azaltmak amacıyla yapılacak olan kaynak dağılımının mekanizmasının

özelliklerini ve Türkiye’deki kalkınma ajanslarını tartışmaktır.

Çalışmanın Sabancı Üniversitesi Öğretim Üyelerinden Doç. Dr. Alpay Filiztekin tarafından hazırlanmış

olan üçüncü bölümü bölgeleri ekonomik, demografik ve sektörel yönden inceleyerek bölgesel kalkınma

farklılıklarını gözler önüne sermiştir. Ayrıca yine Sabancı Üniversitesi Öğretim Üyelerinden Yrd. Doç. Dr.

Mehmet Barlo ve Doç. Dr. Özgür Kıbrıs tarafından hazırlanmış olan dördüncü bölümde, merkez tarafından

bölgelere sağlanacak kaynak için yeni ve özgün bir mekanizma tasarımı önerilmektedir.

Türkiye’de yeterince tanınmayan kalkınma ajanslarının amaçları, faaliyetleri, işleyişteki aksaklıkları ve

tanıtım ihtiyaçları beşinci bölümün konusunu oluşturmaktadır. Bu bölümde TÜRKONFED’in 16-17 Aralık

2010 tarihlerinde düzenlediği 14. Girişim ve İş Dünyası Zirvesi çerçevesinde yapılan, akademisyenler, DPT,

kalkınma ajansları, EURADA ve iş dünyası temsilcilerinin katıldığı “Türkiye ve Avrupa’da Bölgesel Kalkınma,

Kalkınma Ajanslarının Rolü” panelinin deşifrelerine yer verilmiştir. Bu bölüm, kalkınma ajanslarını yakından

tanıyan iş dünyası temsilcilerinin kalkınma politikaları ve ajans yapıları hakkındaki görüşlerinin duyurulması,

yerel bilginin ve tecrübenin paylaşılması açısından da önem taşımaktadır.

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı raporunun

koordinasyonu, TÜRKONFED Yönetim Kurulu Ekonomi Danışmanı Dr. Ümit İzmen tarafından yapılmıştır.



Dünden bugüne bölgesel kalkınma

Veri kısıtları, bölgesel farklılıkların zaman içinde nasıl evirildiğinin net bir fotoğrafını çekmeye izin

vermemektedir. Ancak, şimdiye kadar yapılmış olan çalışmalar, cumhuriyet tarihi boyunca, bölgesel

farklılıkların kapatılmasında pek bir mesafe alınamamış olduğunu ortaya koymaktadır.

Ülke ekonomisi hızla büyür ve gelişirken, derin bölgesel farklılıkların devam ediyor olması, izlenen

politikaların isabetinin sorgulanmasını gerektirmektedir. Öte taraftan, Türkiye’de bölgesel farklılıkları

azaltmayı amaçlayan politikaların geçmişi de oldukça yenidir. Türkiye, bölgesel kalkınma politikaları

ile Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile tanışmıştır. Daha sonra Doğu Anadolu projesi (DAP) ve Doğu

Karadeniz Bölgesel Gelişme Planı (DOKAP) ile devam eden bölgesel kalkınma politikalarında, merkezi bakış

açısı egemen olmuş, bu süreçlerde yerel bilgi ve aktörlerin katkılarından yararlanmak mümkün olmamıştır.



10 Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı

Günümüzde bölgesel kalkınma yaklaşımında değişim

Günümüzde bölgesel kalkınmada vurgu, geri kalmış bölgelere dönük bir yeniden dağıtım ve teşvik

sisteminden, bölgelerin rekabet gücünün artırılmasına dönmüştür. Bölgenin mevcut sorunlarını göz ardı

eden, sorunları parasal teşvik tedbirleri ile dengelemeye çalışan anlayış yerini öncelikli olarak sorunların

saptanıp ortadan kaldırılmasına bırakmıştır. Sadece teşvik tedbirleri ve vergi kolaylıkları gibi önlemlerin,

yatırımları, kalifiye ve kalifiye olmayan işgücü ile teknolojiyi geri kalmış bölgelere çekmekte yetersiz kaldığı

görülmüştür. Üstelik merkezi hükümetin yüklü parasal yardımları üzerine kurulu bu tür politikaların bir kez

uygulanmaya başlandıktan sonra siyasi olarak terk edilmesinin çok güç olduğu ve bu nedenle bölgenin kendi

kaynaklarının gelişimini engellediği ortaya çıkmıştır.

Bu politikaların uygulanmasının yarattığı yerel idare ile merkezi idare arasındaki hiyerarşik ilişki ve bu

ilişkinin doğası gereği ortaya çıkan patronaj ilişkileri, yerel aktörler arası etkileşimi zayıflatmış, bölge içinde

etkin bir sivil hareketin ve özel sektörün gelişimini sınırlamış, yerel uyumu ve dayanışmayı zedelemiş, hatta

zaman içinde yerel gelenekler ve kimliğin de erozyona uğramasına neden olmuştur.

Böylesi bir merkezi yaklaşımın, bölgeler arası farklılıkları gidermek bir yana, çeşitli sakıncaları da

barındırdığı görülmüştür. Merkezi hükümet eliyle yaratılan istihdam, yerel işgücü piyasalarını olumsuz

etkilemiş, bürokratik ve devletçi yaklaşım bölgedeki girişimcilik kültürünü öldürmüş, teşviklere bağlı olarak

kente gelmiş olan büyük birkaç firma yerel sanayilerin çözülmesine, geleneksel faaliyetlerin tükenmesine ve

yerel girişimcilerin tasfiyesine yol açmıştır. Bölgesel girişimcinin içine düştüğü zafiyet, üretim, verimlilik ve

istihdamın giderek gerilemesi, sonuç olarak şirketler arasında ticari işbirliklerini engellemiş, yerel düzeyde

kurulabilecek örgütlenmeleri, dayanışma mekanizmalarını zorlaştırmış, bölgeleri yalnızlaştırmıştır. Merkezi

hükümetin belirleyici rolü ve gücü, birbirine komşu bölgeler arasındaki ilişkileri ve işbirliklerini de zayıflatmış,

bölgelerin giderek daha fazla kendi içlerine kapanmalarına neden olmuştur.

Yereldeki köklü sorunlar varlığını korurken, bu sorunları dengelemek için verilen teşviklerin, yatırımları

bölgeye çekmede yeterli olmadığı ve fiziki altyapı, kalifiye işgücü, teknik ve organizasyonel beceri, girişimci

kapasitesi, sosyal ve kurumsal yapı, yerel kimlik gibi bölgeye ait faktörlerin nitelik ve niceliğinin çok belirleyici

olduğu giderek daha iyi anlaşılmıştır. Bu nedenle, bölgesel kalkınmada stratejik amaç bölgenin hem niceliksel

hem de niteliksel gelişimi ve yerel kaynakların etkin kullanımı olmaya başlamıştır.

Bu bağlamda, bölgenin kendine has sorunlarının aşılması için yapılacak yatırımın yalnız niceliği değil,

niteliği de önemlidir. Bölgesel ekonomik kalkınmaya katkısı en dolaysız olan projelere öncelik verilmelidir.

İstihdam kaynaklarıyla yoksunluk içindeki yerleşimler arasında nispeten düşük maliyetli bir ulaşım yatırımı

bir bölgeye büyük bir yol yatırımı kadar yararlı olabilir.

Merkezi yaklaşımın olumsuzlukları, bölgeleri ön plana çıkaran, ulusal hedefleri bölgeler üzerinden

belirlemeye çalışan bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği düşüncesine yol açmamalıdır. Bölgelerin birbirleri

ile olan ve giderek artan yoğun ve derin ilişkileri, doğrusal olmayan etkileşimler, sadece bölgeleri dikkate

alan bir anlayışın da istenilen sonucu vermeyeceğine işaret etmektedir. Ortaya konulacak olan yaklaşım,

gerek ulusal hedefleri, gerekse de yerel unsurların çıkarlarını gözetmek, karşılıklı etkileşimleri dikkate almak

ve bunlarla uyumlu olmak zorundadır.

Bir bölgeye yapılan yatırım, diğer bölgelere yapılan yatırımlardan olumlu ya da olumsuz etkilenebilir.

Örneğin, bir bölgeye yapılan bir ulaştırma yatırımı çevre bölgelerin de cazibesini artırabilir. Ya da şimdi bazı

bölgelerimizde yoğun olarak tartışıldığı gibi, bir bölgeye yapılacak enerji yatırımı, çevre bölgeleri olumsuz

etkileyebilir. Bu nedenle, bölgesel politika bu tür dışşallıkları dikkate almalıdır.

“Doğru” yatırımların seçilmesinde yerel bilginin kullanılması, merkezi hükümetin ve bölgesel kalkınma

amacıyla oluşturulmuş kurumların, yerel yönetimler ve diğer yerel aktörlerle sıkı bir işbirliği içinde bölgesel

ihtiyaç ve öncelikleri saptayarak yatırım politikalarını oluşturması can alıcı önem taşımaktadır.

Türkiye’de Bölgesel Kalkınma: Farklılıklar, Bağıntılar ve Yeni Bir Mekanizma Tasarımı 11

Bölgesel kalkınma dinamiklerinin harekete geçirilmesi, ikili bir yaklaşım gerektirir. Öncelikle bölgedeki iş

ve yatırım ortamının cazip hale gelmesi ve rekabet gücünün artması için yerel kaynaklara ağırlık verilmesi

gerekir. Bölgeye has özelliklerin geliştirilmesi için yatırım yapılmalıdır. Diğer yandan, bölgeye dışarıdan yatırım

çekebilmek için uygulanacak politikalarda merkezi hükümetin devreye girmesi gerekmektedir.

Bölgesel kalkınmanın lokomotifi olarak STK’lar

Günümüzde bölgesel politika, bölgenin cazibesinin topyekûn yükseltilmesi üzerine kuruludur. Bu

amaçla, öncelikle bölgenin potansiyelini engelleyen uzaklık, idari engeller, işgücünün eğitim seviyesi, cazip

olmayan sosyal çevre vb. faktörlerin tespit edilmesi, engellerin ortadan kaldırılması ve yerine elverişli bir

ortamın yaratılması gerekir. Bu durum özellikle yerel KOBİ’ler için önemlidir. Bu yaklaşımda, bölgeye yeni

yatırım çekmek kadar, hatta daha öncelikli olarak, bölgede mevcut şirketlerin verimliliğinin artırılması ve

özel sektörün yeni yatırımlar yapmasının özendirilmesine ağırlık verilmelidir. Yerel ekonominin gelişmesi,

bölgede talep edilen hizmetlerin artmasına neden olacak ve ekonomik gelişimi uyaracaktır. Yeni kurulan

şirket sayısının artması, ekonomik faaliyet alanlarının çeşitlenmesi ile teknolojik ve yönetimsel beceri gelişimi

canlanacak, girişimcilik tetiklenecek, şirketlerin tek tek, bölgenin de topyekûn rekabet gücü artacaktır.

Bölgesel kalkınmanın artan önemi uygulanan yaklaşımın da değişimini gerektirmektedir. Sadece merkezi

hükümeti dikkate alan bir yaklaşımın sınırları aşikardır. Özel sektör ve STK’lar da karar alma ve uygulama

sürecine dahil edilmelidir. Başlangıç koşulları itibariyle bölgelerin özelliklerinin birbirinden farklı olması,

bölgelerin gelişimini kısıtlayan engellerin doğru tespit edilmesi, sağlanan hizmetin uygunluğunun arzulanan

kalitede olmasının garanti altına alınması, ancak özel sektörü temsil eden STK’ların sürece dahil edilmesiyle

mümkün olabilir.



Türkiye’de bölgesel kalkınma yaklaşımında değişim

Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de egemen olan merkezi anlayış değişime uğramaktadır. Bölgesel

politikaların ivme kazanması ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınması, Avrupa Birliği tam üyelik süreci ile

başlamıştır.

Avrupa Birliği uyum sürecinin bir parçası olarak gelişmişlik faktörleri göz önüne alınarak belirlenen 26

bölge bazında Devlet Planlama Teşkilatı’nın koordinasyonunda, kalkınma ajanslarının kuruluş çalışmaları

tamamlanmıştır. 2000’li yılların başında başlayan bu çalışmalar, ajansların kuruluş amaç ve şekli ile mevcut

kanunlarımızdaki çelişkiler nedeniyle düşünülenden uzun bir sürece yayılmış olmakla birlikte, yasal engellerin

ortadan kalkmasından sonra süreç hız kazanmıştır.

Türkiye’nin örnek aldığı Avrupa Birliği’nde kalkınma ajanslarının yapısı çeşitli farklılıklar göstermekte,

bu ajansların bir bölümü daha başarılı olurken, bazılarında ise elde edilen başarılar beklentilerin altında

kalmaktadır. Kalkınma ajansları varlıklarını, ulusal politikaların yukarıdan-aşağı yaklaşımına karşı, aşağıdan

yukarı bir yaklaşıma, toplumdaki yerel aktörlerin kalkınma sürecinde karar alma mekanizmalarına daha

etkin katılmalarını öngören ve yönetimden yönetişime doğru bir açılıma dayandırmaktadırlar. Oysa bazı

ajanslarda bu anlayışın uygulamaya yansımasında çeşitli sorunlar görülmüş ve ajansların yönetişim '79apısının

iyileştirilmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Türkiye’deki ajanslarda da aşağıdan yukarıya yaklaşımın geliştirilmesi

ve kamunun ağırlığının azaltılması ihtiyacı vardır.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17






    Ana sayfa


Yapim: myra koord‹nasyon: S‹bel do⁄an kapak tasarimi

Indir 1.62 Mb.