bilgiz.org

Ulusal havza yönetim stratejiSİ belgesi

  • TANIMLAR Alt Havza
  • Havza Koruma Eylem Planı
  • Su Ayrım Çizgisi (Hattı)
  • Sürdürülebilir Kalkınma
  • Yukarı Havza
  • Sayfa Önsöz
  • 1. GİRİŞ 1.1. Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Amacı ve Kapsamı
  • 1.2. Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Dayanakları
  • 1.3. Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Hazırlanması Süreci
  • 2. HAVZA YÖNETİMİNİN MEVCUT DURUMU 2.1. Türkiye’de Havzaların Mevcut Durumu



  • Sayfa1/10
    Tarih14.10.2017
    Büyüklüğü0.95 Mb.

    Indir 0.95 Mb.
      1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




    T.C.

    ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI


    ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ
    (2014-2023)

    2014

    ÖNSÖZ

    Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin (UHYS) amacı, ülkemiz su havzalarının ve onların doğal kaynaklarının korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir kullanımı ile ilgili orta ve uzun vadeli kararlara ve yatırım programlarına rehberlik sağlamak, toplumumuzun havzaların ekolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel fayda ve hizmetleri ile ilgili ihtiyaç ve beklentilerinin yeterli düzeyde ve sürdürülebilir olarak karşılanması için yapılacak çalışmalara ortak bir yol göstermektir.

    UHYS, ülke ihtiyaçlarını önceliklendiren, AB çevre ve su yönetim standartları ile tutarlı ve Türkiye’nin sürdürülebilir yaşam öncelikli kalkınma gündemini destekleyen güçlü bir entegre doğal kaynak yönetim politika çerçevesinin ve stratejisinin önemli bir bileşenini oluşturacaktır.

    Strateji, Hükümetin öncelikli yatırımları ve kurumsal düzenlemeleri belirlemesine, kamu yatırımlarının sosyal, ekonomik ve çevresel faydalarının en üst düzeye çıkarılmasına, kilit paydaşlar arasında kapasite oluşturacak düzenleme, ekonomik teşvik ve katılımcılık önlemlerini gerçekleştirmeye katkı sağlayacak, yatırım maliyetlerinin düşürülmesi ve program planlama, uygulama ve izleme fonksiyonlarının etkinleştirilmesi amacıyla farklı kurumların rollerinin ve sorumluluklarının değerlendirilmesi ve geliştirilmesi için bir fırsat oluşturacaktır.

    UHYS’nin temel önceliği; ülkemiz su toplama havzalarında yıllardır süregelen doğal kaynak ve çevresel bozunum sürecini durdurmak, toprak, yeraltı ve yerüstü su kaynaklarının verimliliğini ve kalitesini korumak ve geliştirmek, havzadaki fauna ve floranın korunmasını ve durumlarının iyileştirilmesini sağlamak, alt havzalardaki kullanıcılara sunulan havza hizmetlerini havzanın ekosistem bütünlüğüne zarar vermeyecek biçimde azami düzeye çıkarmak ve havzada yaşayan düşük gelirli kırsal nüfusun refah düzeyinin yükseltilmesine katkı sağlamaktır.

    Strateji belgesini oluşturan vizyon, amaçlar ve stratejik hedeflerin belirlenmesinin ilgili kurum, kuruluş ve paydaşların katılımı ile gerçekleştirilmiş olması, havza yönetiminden beklentilere cevap verebilme yanında, stratejinin sahiplenilmesi ve uygulanmasını da kolaylaştıracaktır.

    Belgede, havzalarımızın yönetiminin geliştirilmesine yönelik olarak izlenecek ana stratejiler arasında: (i) su havzası yönetiminde eşgüdüm ve katılımcılığın güçlendirilmesine yönelik kurumsal ve yasal düzenlemeler; (ii) farklı kurum ve kuruluşlarca su havzalarında yürütülen havza yönetim planlaması ve uygulamaları için mevcut 25 nehir havzası ile bunların alt havzaları ile mikro havzalarınından oluşan hidrolojik temelli havza tanımlamasının kullanılması konusunda uzlaşı sağlanması; (iii) havza alanları ve yatırımlarının uygun bilimsel kriter ve yöntemlere dayalı olarak önceliklendirilmesi; (iv) havza bilgi tabanının, izleme ve değerlendirme kapasitelerinin güçlendirilmesi ve havza yönetimi için ortak bir izleme ve değerlendirme sisteminin oluşturulması; (v) alternatif projeler ve uygulamaların ekolojik, ekonomik ve sosyal maliyetlerinin ve faydalarının (içsel ve dışsal etkilerin) değerlendirilmesi yer almaktadır.

    Belgede, stratejinin uygulanmasının izlenmesi, değerlendirmesi ve desteklenmesi kapsamında kurumsal rol ve sorumluluklar ile belirlenen hedeflerin gerçekleştirilmesine yönelik eylemler için öneriler 2014-2015 ve 2016-2023 dönemleri itibariyle verilmiştir. Belirlenen sorumluluklar çerçevesinde her kurum kendisi ile ilgili hedefler için ayrıntılı eylem planını en kısa sürede hazırlayacak ve uygulamaya koyacaktır.

    Bu belge başta Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı, Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Yerel Yönetimler, Araştırma ve Eğitim Kurumları ve Sivil Toplum Örgütleri olmak üzere ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları ve diğer paydaşların katkıları ile katılımcı anlayış ön planda tutularak hazırlanmıştır.

    Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin uygulanması, izlenmesi ve değerlendirmelerinin ilgili kurum, kuruluş ve paydaşların eşgüdümlü ve katılımcı çalışmaları ile gerçekleştirilmesi ülkemizin 2015 kalkınma hedeflerine ve 2023 vizyonu ve hedeflerine ulaşmasında önemli katkılar sağlayacaktır.



    KISALTMALAR
    AB Avrupa Birliği

    AFAD Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı

    ASHRP Anadolu Su Havzası Rehabilitasyon Projesi

    ARGE Araştırma, Geliştirme

    ARGE-KR Araştırma Kurumları

    BİD Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı

    BSGM Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü

    BÜGEM Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü

    CBS Coğrafi Bilgi Sistemi

    CBS-EYBS CBS Tabanlı Entegre Yönetim Bilgi Sistemi

    ÇDP Çevre Düzeni Planı

    ÇEM Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü

    ÇEDGM Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü

    ÇMUEP Çölleşme ile Mücadele Ulusal Eylem Planı

    ÇŞB Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

    ÇYGM Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

    DSHRP Doğu Anadolu Havza Rehabilitasyon Projesi

    DB Dünya Bankası

    DKMP Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü

    DSİ Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

    EPDK Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu

    GSMH Gayri Safi Milli Hasıla

    GTHB Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

    GZFT Güçlü-Zayıf Yönler, Fırsatlar-Tehditler

    HYK Havza Yönetim Kurulu

    HB Havza Birlikleri

    HES Hidroelektrik Santral

    HKEP Havza Koruma Eylem Planı

    İAADM İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri

    İD İklim Değişikliği

    İDUEP İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı

    İÖİ İl Özel İdaresi

    KB Kalkınma Bakanlığı

    MEUS Meteorolojik Erken Uyarı Sistemi

    MGM Meteoroloji Genel Müdürlüğü

    MİGEM İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü

    MPGM Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü

    NHYP Nehir Havzası Yönetim Planı

    OECD Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı

    OGI Otomatik Gözlem İstasyonu (Meteorolojik)

    OGM Orman Genel Müdürlüğü

    ORKOOP Türkiye Ormancılık Kooperatifleri Merkez Birliği

    OSİB Orman ve Su İşleri Bakanlığı

    ÖİKR Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu

    SB Sulama Birlikleri

    SGB Strateji Geliştirme Başkanlığı

    STK Sivil Toplum Kuruluşları

    SUEN Türkiye Su Enstitüsü

    SYGM Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

    SYKK Su Yönetimi Koordinasyon Kurulu

    TAGEM Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

    TAYH Tarımsal Altyapı Hizmetleri

    TRGM Tarım Reformu Genel Müdürlüğü

    TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu

    TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu

    TVKGM Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü

    UÇEP Ulusal Çevre Eylem Planı

    UHYKK Ulusal Havza Yönetimi Koordinasyon Kurulu

    UHYS Ulusal Havza Yönetim Stratejisi

    UHYS-EP Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Eylem Planı

    UHYS-TK Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Teknik Komitesi

    UHYS-YK Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Yönlendirme Komitesi

    UBSEP Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı

    YY Yerel Yönetimler



    TANIMLAR
    Alt Havza: Havzanın sularını denize boşaltan ana akarsuya bağlı, daha küçük akarsular veya göller için su toplama alanıdır.

    Aşağı Havza: Akarsu havzasında ana nehrin deniz veya göle döküldüğü alt bölümüdür.

    Ekosistem Hizmetleri: Ekosistemler tarafından gerçekleştirilen ve yerkürede çevrenin dengeli ve kararlı bir durumda devam etmesinde, tedarik edici (gıda, su, vb.), düzenleyici (iklimin, hava kalitesinin, su akışının düzenlenmesi, suyun temizlenmesi, toprak kalitesinin korunması, hastalıkların önlenmesi, vb.), destekleyici (besin ve su zincirleri, bitkilerin tozlaşması,vb.) ve kültürel (rekreasyon, estetik, eğitsel değerler, vb.) faydalar ve hizmetler sağlayan etkinlikler ve süreçlerdir.

    Havza: Doğal sınırları içinde, iklim, jeoloji, topoğrafya, toprak, flora ve faunanın sular ile etkileşim içinde olduğu, suyun ayrım çizgisinden denize aktığı noktaya, kapalı havzalarda ise suyun toplandığı nihai noktaya göre suyun toplanma alanıdır.

    Havza Islahı: Havzada, bozulan toprak, su, bitki örtüsü koşullarının iyileştirilmesine ve doğal dengeyi sağlamaya yönelik teknik, kültürel ve idari tedbirlerin alınması ile havzada yaşayan halkın sosyo-kültürel ve ekonomik kalkınmalarının sağlanması için yapılan çalışmalardır.

    Havza Koruma Eylem Planı: Su kaynakları potansiyelinin her türlü kullanım amacıyla korunması, kullanımının sağlanması, kirlenmesinin önlenmesi ve kirlenmiş olan su kaynaklarının su kalitesinin iyileştirilmesi maksadıyla hazırlanan plandır.

    Havza Master Planı (DSİ): Havza su potansiyeli ve kalitesi, toprak kaynakları, su kullanımları ve ihtiyaçlarının etüt edilmesi, belirlenen potansiyelin değerlendirilme öncelikleri ile olabilecek su ihtiyacının tespiti, ihtiyacın karşılanma yöntemleri ile proje formülasyonları ve bunların teknik, ekonomik ve çevresel yapılabilirliğinin incelenmesini içeren planlardır.

    Havza Yönetimi: Havzaların sağladığı hidrolojik işlevlerin ve hizmetlerin muhafaza edilmesi, toprak, su, biyolojik çeşitlilik ve diğer doğal kaynaklarının ve varlıklarının toplum yararına sürdürülebilir olarak yararlanılmasıdır.

    Havza Yönetim Kurulu: Havza düzeyinde önemli havza yönetim kararlarının ortaklaşa alınması, uygulama sonuçlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve eşgüdümün sağlanması ile ilgili çalışmaları gerçekleştirmek üzere, havza yöresindeki ilgili kamu kurumları ile diğer paydaşlardan (STK’lar, bilim kuruluşları, yerel yönetimler, vb.) oluşan kuruldur.

    Havza Yönetim Planı: Bir havzadaki su, toprak ve biyolojik çeşitlilik kaynaklarının, varlıklarının ve canlı yaşamının korunmasını ve geliştirilmesini sağlamak üzere koruma-kullanma dengesi gözetilerek hazırlanan entegre plandır.

    Kapalı ve Açık Havza: Kapalı havzalar sularını denizlere kadar ulaştıramayıp kuruyan veya göle dökülüp kalan akarsuların bulunduğu alanlardır. Kapalı havzalar genellikle iç kesimlerde, kurak iklim bölgelerinde görülür.

    Açık havzalar, sularını denize ulaştırabilen havzalardır. Açık havzalar kıyı kesimlerde ve nemli iklim bölgelerinde görülür.



    Korunan Alan: Hedeflenen koruma amaçlarını gerçekleştirmek için belirlenen veya düzenlenen ve yönetilen; bölgesel, ulusal ya da uluslararası düzeyde önemli doğal, kültürel tarihi, arkeolojik, biyolojik çeşitlilik ve peyzaj kaynak değerlerinin korunması, geliştirilmesi ve uzun dönemde devamlılığının sağlanması için yasal, teknik, idari, sosyal ve ekonomik önlemlerin uygulandığı, coğrafi olarak tanımlanan ve resmi statü ile ilan edilen alanlardır.

    Mikrohavza: Yüzey veya yüzey-altı akışlarla belirli bir drenaj sistemini (ırmak, nehir, veya göl) besleyen en küçük hidrolojik birimdir.

    Rehabilitasyon (İyileştirme): Mevcut ekosistemlerinin çeşitlilik, fonksiyon ve dinamiğinde, gerek insanlar tarafından verilen hasarlar ve gerekse doğal etkenler nedeniyle ortaya çıkan olumsuzlukların çözümü açısından alana özgü türlerin ve doğaya uygun yöntemlerin kullanılması ile yapılan iyileştirme çalışmalarıdır.

    Sektörel Su Tahsisi: Bir veya birden çok havzadaki su kaynaklarının içme-kullanma, doğal hayatı koruma, zirai sulama, enerji, sanayi, ticaret, turizm, taşıma, ulaşım, rekreasyon, projeye dayalı su ürünleri yetiştiriciliği ve avcılığı, su yapılarını koruma maksatlarına göre dağıtımıdır.

    Su Ayrım Çizgisi (Hattı): İki komşu havzayı birbirinden ayıran çizgiye su ayrım çizgisi (hattı) denir. Bu çizgi dağların en yüksek kesiminden geçer. Genellikle doruk hattı ile aynı gibidir, ancak su ayrım çizgisi doruklar arasındaki çukurları da katettiği için bu iki kavram birbirinden ayrıdır.

    Sürdürülebilir Kalkınma: Yaşam kalitesinin, çevredeki yaşamı destekleyici doğal sistemlerin taşıma kapasitesi içersinde kalacak şekilde iyileştirilmesidir.

    Tarım Havzası: Tarımsal faaliyet için, bir veya birkaç il sınırı veya bölge sınırları içinde aynı ekolojik şartları taşıyan ve birbirinin devamı niteliğindeki tarım alanlarıdır.

    Yukarı Havza: Yukarı Havza bir akarsu havzasının üst bölümü ve su toplama alanıdır.
    İÇİNDEKİLER








    Sayfa




    Önsöz

    i




    Kısaltmalar

    iii




    Tanımlar

    v

    1.

    GİRİŞ

    1

    1.1.

    Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Amacı ve Kapsamı

    1

    1.2.

    Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Dayanakları

    1

    1.3.

    Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Hazırlanması Süreci

    2

    2.

    HAVZA YÖNETİMİNİN MEVCUT DURUMU

    3

    2.1.

    Türkiye Havzalarının Mevcut Durumu

    3

    2.2.

    Havza Yönetimi ile İlgili Paydaşlar

    8

    2.3.

    Havza Yönetiminin Güçlü, Zayıf Yönleri, Fırsatları, Tehditleri

    10

    3.

    VİZYON, İLKELER, AMAÇLAR, HEDEFLER

    13

    3.1.

    Vizyon

    13

    3.2.

    İlkeler

    13

    3.3.

    Amaçlar

    14

    3.4.

    Hedefler ve Hedeflere Ulaşmak için Uygulanacak Stratejiler

    15

    4.

    ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ UYGULAMASININ

    KOORDİNASYONU, İZLENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ

    28

    4.1.

    Strateji Uygulamasının İzlenmesi ve Değerlendirilmesi

    28

    4.2.

    Kurumsal Düzenlemeler ve Sorumluluklar

    28

    4.3.

    Performans Göstergeleri

    29

    4.4.

    Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Eylem Planı’nın Hazırlanması

    29

    EKLER




    EK 1

    Tablo 2: Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Özet Tablosu

    30

    EK 2

    Tablo 3: Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Hedefleri için Performans Göstergeleri ve Kurumsal Sorumluluklar

    31

    EK 3

    Tablo 4: Havza Önceliklendirme Kriterleri

    42


    1. GİRİŞ
    1.1. Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Amacı ve Kapsamı

    25 nehir havzamız ve onun alt havzalarından oluşan havzalar sisteminin sürdürülebilir yönetimi ülkemizin sürdürülebilir kalkınmasının önemli bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Havza yönetimi, coğrafi olarak ayrık bir drenaj alanındaki hidrolojik hizmetlerin sürdürülebilirliğini, toprağın, bitki örtüsünün, su ve diğer doğal kaynakların ve varlıkların havza alanlarında yaşayanların yararına entegre korunması, geliştirilmesi ve yararlanılması ve bu suretle ülkemizin sürdürülebilir kalkınmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Sürdürülebilir havza yönetiminin temelini; mevcut arazi ve su kullanımı, bu kullanımın ekoloji ve biyoçeşitliliğe nasıl bir tesiri olduğu, sosyo ekonomik ve çevresel etkiler ve bu etkilerdeki değişimin nasıl sonuçlar doğurabileceğinin anlaşılması oluşturmaktadır. Havza yönetimi genel anlamda nehir havzası, alt havza ya da mikrohavza seviyesinde bir yönetim anlamına gelebilmektedir.

    Kazanılan deneyimler ışığında havza yönetimi açısından ülkemizde gelişen ve benimsenen yaklaşım, havza bazında tüm doğal kaynakların “bütüncül (entegre)” biçimde, ilgili kurumların eşgüdümlü çalışmaları ve paydaşların katılımıyla yönetimidir. Enerji, tarım, sağlık ve çevre gibi sosyo-ekonomik kalkınmanın başlıca sektörleri için itici güç olan su kaynaklarının, çevreyle uyumlu, entegre yönetimi sürdürülebilir kalkınmanın temel bileşenlerinden biridir. Su kaynaklarının verimli kullanılabilmesi kadar, doğal yenilenme süreci temel alınarak gelecek nesillerin ihtiyacının da dikkate alınması büyük önem taşımaktadır. Özellikle havza bazında koruma planları yapılırken tüm gelişmelere ve kullanımlara kontrollü bir şekilde yön verilmesi gerekmektedir.

    Bu strateji belgesi ile yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, ülkemiz havzalarının sürdürülebilir yönetimi için, sonuç odaklı ve somut hedeflerle desteklenmiş bir politika seti belirlenmesi ve amaçlara ulaşmak için hedeflerin, sorumlu kuruluşlarla birlikte tanımlanması; kamu kesimi, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve bilim kuruluşlarının eşgüdümlü ve katılımcı bir yaklaşımla hareket etmesinin teşviki ve desteklenmesi amaçlanmıştır.



    1.2. Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Dayanakları


    • 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik.




    • Havza yönetimini ilgilendiren mevzuat.

    • Ulusal Kalkınma Planı, ilgili özel ihtisas komisyonu raporları (ÖİKR) (8. Beş Yıllık Kalkınma Planı Su Havzaları Kullanımı ve Yönetimi ÖİKR, 9. Kalkınma Planı Toprak ve Su Kaynaklarının Kullanımı ÖİKR, Tarım ÖİKR, Ormancılık ÖİKR, Çevre ÖİKR, İklim Değişikliği ÖİKR, vb).




    • Diğer sektörlerdeki ulusal strateji ve eylem planları (İklim Değişikliği Ulusal Stratejisi ve Eylem Planı, Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi, Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı, Çölleşme ile Mücadele Eylem Planı, Dağlık Alan Yönetim Stratejisi, Tarım Strateji Belgesi, Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı, vb.).




    • İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının stratejik planları (Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Stratejik Planları, Ağaçlandırma Ulusal Eylem Planı, vb.).




    • Havza Koruma Eylem Planları çıktıları (Marmara, Susurluk, Kuzey Ege, Küçük Menderes, Büyük Menderes, Burdur, Konya, Ceyhan, Seyhan, Kızılırmak, Yeşilırmak).




    • Büyük Menderes Nehir Havza Yönetim Planı proje dokümanları.




    • İçmesuyu Havzaları Özel Hüküm belirleme çalışmaları dokümanları.




    • Doğu Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyon Projesi, Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyon Projesi, Çoruh Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesi dokümanları.




    • UHYS taslak belgeleri üzerinde ilgili çok sayıda kurum, kuruluş ve paydaştan alınan değerlendirmeler, görüş ve öneriler.


    1.3. Ulusal Havza Yönetim Stratejisi’nin Hazırlanması Süreci

    UHYS belgesinin hazrlanması aşağıdaki süreç çerçevesinde gerçekleştirilmiştir.

    Sürecin koordinasyonu ve sekretarya görevi Orman ve Su İşleri Bakanlığı (OSİB) Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü’nce (ÇEM) yürütülmüştür.

    UHYS belgesinin yazımı ilgili kurum ve kuruluşlarının seçkin uzman elemanlarından oluşan Teknik Komite (UHYS-TK) tarafından şu kaynaklardan yararlanarak gerçekleştirilmiştir: (i) havza yönetimi ile alakalı mevcut önemli raporlar ve dokümanlar; süreç çerçevesinde düzenlenen dört çalıştay; (ii) kurum ve kuruluş ziyaretleri ve toplantıları; (iii) çok sayıda paydaş kurum ve kuruluş (kamu kuruluşları, STK’lar, meslek kuruluşları, üniversiteler, valilikler, belediyeler, özel sektör, vb.) tarafından (taslak belgenin Web sayfasında yayınlanması ve yaklaşık 180 civarında kuruluşa yazı yazmak suretiyle) elde edilen görüşler ve öneriler.


    Belgenin geliştirilmesi ile ilgili üst düzeyde değerlendirmeler ve kritik konularda kararlar ilgili kuruluşların üst düzey yöneticilerinden oluşan Yönlendirme Kurulu (UHYS-YK) tarafından alınmıştır.

    2. HAVZA YÖNETİMİNİN MEVCUT DURUMU
    2.1. Türkiye’de Havzaların Mevcut Durumu

    Türkiye 25 hidrolojik havzaya bölünmüş olup (Tablo 1, Şekil 1) bu havzalardan toplam ortalama yıllık akış 186 milyar m3’tür. DSİ verilerine göre bunun yaklaşık üçte biri, ülkenin doğusunda yer alan Fırat-Dicle havzasına aittir. Alansal büyüklük olarak bunu Kızılırmak ve Sakarya havzaları izlerken, ortalama yıllık akış miktarı olarak Fırat-Dicle havzasından sonra Doğu Karadeniz, Doğu Akdeniz ve Antalya Havzaları gelmektedir.

    Havzaların ekolojik, sosyal, demografik koşulları ve havza kaynaklarının kullanımı bulunduğu bölgeye göre ve havza alanlarının yatay ve dikey dağılımına bağlı olarak farklı havza yörelerinde önemli farklılıklar gösterebilmektedir.

    Yukarı havzalarda ve Doğu bölgelerinde nüfus oranı genel olarak düşükken aşağı havzalarda ve batı bölgelerindeki havza alanlarında nüfus yoğunluğu yükselmektedir. Kırsal yoksulluk ve geçim için doğal kaynaklara bağımlılık yukarı havza yöreleri ile doğu ve güneydoğu bölgelerinde, aşağı havza alanlarına ve diğer bölgelere göre daha yaygındır. Yukarı havzalar daha çok hayvancılık, küçük ölçekli tarım ve ormancılık amaçlı kullanılırken, aşağı havzalarda geniş alanlarda tarımsal faaliyetler uygulanmaktadır.

    Tarımda aşırı kimyasal gübre ve ilaç kullanımından kaynaklanan toprak ve su kirlenmesi aşağı havzalarda ve batı ve güneydeki havza yörelerinde giderek artmakta, buna karşın yukarı havza yörelerinde tarım çoğunlukla organik tarıma yakın koşullarda sürdürülmektedir. Mera alanlarının önemli bölümü aşırı ve düzensiz otlatmalar, orman alanlarının yarıya yakın kısmı ise geçmiş yıllardaki düzensiz yararlanmalar nedeniyle bozuk durumda olup birçok alanda ekosistemlerin parçalanması görülmektedir. Eğime uygun olmayan şekilde yol inşaatları da bozulum ve erozyona neden olmaktadır.

    Ülkemizin Batı bölgelerinde ve aşağı havzalarda kentsel nüfus ve sanayi kuruluşları yoğunlaşmış olup, buna bağlı olarak yerleşim alanları, su ve enerji talepleri artmıştır. Bu bağlamda çevre kirliliği ile çarpık kentleşme ve plansız sanayileşme verimli toprak, su, orman ve mera gibi doğal kaynakları ve varlıkları her geçen gün daha fazla tehdit etmektedir. Batı bölgelerinde ve kentsel yörelerdeki havza alanlarında sanayi ve hizmet sektörleri ana istihdam ve geçim kaynaklarını oluşturmakta, tarıma bağımlılık ve istihdam azalmaktadır.

    Mevcut 112 milyar m3 kullanılabilir su kaynağından halen yararlanma oranı % 36 civarında olup, 32 milyar m3’ü sulamada, 7 milyar m3’ü içme ve kullanmada, 5 milyar m3’ü sanayide kullanılmaktadır. Bu durumda ülkemiz su kaynaklarının yaklaşık % 74’ü sulama, % 11’i sanayi, % 15’i kentsel tüketim için kullanılmakta iken sırasıyla bu oranlar Dünyada % 70, % 22, % 8, Avrupa’da ise % 33, % 51 ve % 16’dır.

    Son yıllarda bilim kurumları ve STK’ların da katkısı ile toplumda havzaların doğal kaynaklarının ve varlıklarının sürdürülebilir yönetiminin sağladığı değerlerin (toprak muhafaza, su miktarı ve kalitesi, karbon tutumu, biyolojik çeşitliliğin korunması, vb.) önemi hakkında farkındalık ve destek artmış olup, buna paralel olarak bozuk alanların rehabilitasyonu, ağaçlandırma, toprak muhafaza ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik programlar ve uygulamalarda ciddi artışlar sağlanmıştır. Havzalarımızda yer alan orman ve mera alanlarının önemli bölümünün hala bozuk durumda olması, tarım alanlarından kaynaklanan toprak ve su kayıplarının boyutu, sedimantasyon ve doğal afet tehditlerinin yarattığı zararların büyüklüğü dikkate alındığında havzalarımızda toprak muhafaza, doğal kaynakların rehabilitasyonu ve doğal afet sahalarında uygun önlemlerin alınması çalışmalarının boyut ve etkinliğinin geliştirilmesi konusunun UHYS içinde özel yere sahip olması gerekliliği açıkça görülmektedir.


      1   2   3   4   5   6   7   8   9   10






        Ana sayfa


    Ulusal havza yönetim stratejiSİ belgesi

    Indir 0.95 Mb.