bilgiz.org

Technological Direction for e- and m-business Solutions 2002/2003

  • ANAHTAR KELİMELER E-iş, M-iş, orta katman SİSTEM YAPI TAŞLARI
  • İŞ ÇÖZÜMLERİ Sunum katmanı
  • VERİ FORMATLARI ve İLETİŞİM PROTOKOLLERİ
  • İŞLETİM SİSTEMLERİ ve DONANIM PLATFORMLARI



  • Tarih13.10.2017
    Büyüklüğü42.13 Kb.

    Indir 42.13 Kb.

    e-m-x .. İŞ ÇÖZÜM ORTA KATMAN TAKIMI : İLK 11 NASIL KURULUR ?

    Koray Karataş

    Siemens Business Services

    koray.karatas@sbs.com.tr

    ÖZET

    Bu dokümanda, ister e-iş, ister m-iş adına ne dersek diyelim, yakın geleceğimiz oluşturan iş çözümlerine ait orta katmanı oluşturan ilk 11 irdelenmektedir.

    Sözkonusu 11 içinde :


    • Kullanıcı

    • Tarayıcı

    • Micro tarayıcı

    • Web işlevleri

    • WAP işlevleri

    • Portal işlevleri

    • İletişim işlevleri

    • Uygulama işlevleri

    • Entegrasyon işlevleri

    • Veritabanı işlevleri

    • Dizin İşlevleri

    yer almaktadır.

    Bu dokümanda, sözkonus 11 faktörün her biri irdelenerek, ideal bir “orta-katman takımı” içinde ne şekilde bri araya getirilebilecekleri ele alınmaktadır.

    Yakın geleceğin çözüm platformu için bir orta katman tasarlanmaya başlandığında –ki çoğu zaman haricen böyle bir iş adımı bile öngörülmemektedir- odak noktası çoğu zaman ürünlere kaymaktadır. Bu durumda da, çoğu zaman bir araya getirilmeye çalışılan legolar gibi, büyük resim yerine eksik kalan yahut üst üste binen noktaların çözülmesi öncelik kazanmaktadır. Oysa orijinal problem, e-,m-,x- iş bağlamında neyin, nasıl karşılanacağını belirlemek, ihtiyaçlara en uygun çözüme ulaşmaktır. Ürünlerden giden bir yaklaşım yerine çözümden giden bir yaklaşım tercih edilmelidir. Bu bildiride böyle bir yaklaşım örneklenmeye çalışılmıştır.

    ANAHTAR KELİMELER

    E-iş, M-iş, orta katman

    SİSTEM YAPI TAŞLARI

    Yakın geleceğin iş çözüm platformunun dayanacağı sistem blokları aşağıdaki gibi kategorize edilebilir. Dikey olarak çok katmanlı uygulama mimarisi ile uyum içerisinde aşağıdaki katmanlara bölünür:



    • sunum katmanı

    • iş mantığı katmanı

    • veri/kaynak katmanı

    Yatay olarak aşağıdaki biçimde bölünür:

    • iş çözümleri

    • orta katman hizmetleri

    • format ve protokoller

    • işletim sistemleri ve donanım platformları

    Şekil 1 : Sistem yapı taşları



    İŞ ÇÖZÜMLERİ

    Sunum katmanı

    Sunum/istemci katmanında aşağıdaki gibi iş çözümleri mevcuttur:



    • ofis araçları (tool)

    • veri ve ses için iletişim, ve işbirliği araçları

    İş mantığı katmanı

    Standart uygulamalara ilaveten bireysel çözümler, Web hizmetleri ve bileşenleri (component) aşağıda yer alan uygulama alanlarının başlıca ürün ve çözümleridir :



    • veri ambarı ve veri iş bilgi yönetimi (BIM)

    • dağıtım, satın alma ve lojistik için tedarik zinciri yönetimi (SCM)

    • üretim, kalite güvencesi, idare, personel ve muhasebe için kurumsal kaynak yönetimi (ERP)

    • satış, pazarlama, dağıtım ve müşteri desteği için müşteri ilişkileri yönetimi (CRM)

    • e-tedarik, pazar yeri ve portalleri için elektronik ticaret (e-ticaret)

    • Portföy sorumluları küresel bir biçimde pazarlanabilen ve oldukça ümit vaadeden bir pazara hizmet eden bu çözüm paketlerine odaklanmışlardır. Bu uygulama alanlarının birbirlerine nasıl bağlandıkları temel bir e-business mimari modeli şeklinde aşağıdaki şekilde anlatılmıştır.

    Şekil 2 : Temel e-iş mimarisi

    Burada gösterilen temel e-business mimarisinin merkezi bloğu, iş bilgisi yönetimi (BIM), tedarik zinciri yönetimi (SCM), kurumsal kaynak yönetimi (ERM) ve müşteri ilişkileri yönetimi (CRM) gibi şirketin ana uygulama alanlarını içermektedir.

    Kurum portali

    Bu sistemlere web tabanlı giriş, tek kullanıcı tanımlı kullanıcı yetkilendirme olanağı (single sing-on), kişiselleştirme, kullanıcı, rol ve giriş hakkı yönetimi, güvenlik v.s. için temel işlevleri sunan kurumsal bir portal tarafından sağlanmaktadır.



    EAI yazılımı anlamında uygulama alanlarının bağlantısı (dahili harici)

    Şirket içerisindeki gevşek bağlantılı uygulama alanlarının bir taraftan birbirlerine etkin bir şekilde bağlanmaları gerekirken diğer taraftan, bu uygulama alanları şirketler arasındaki iş prosesinin entegre olması amacıyla diğer şirketlerin SCM ve ERM sistemleriyle iletişim halinde olmalıdır ve kurumsal uygulama entegrasyon (EAI) yazılımı ile tamamlanmaktadır.



    Şirket içerisinde uygulama alanları

    İşbirliksel yaşam döngüsü yönetimi ( collaborative lifecycle management), e-öğrenme, içerik yönetimi ve iş zekası (veri ambarı, veri madenciliği, online analitik işlem) BIM için birincil önem taşımaktadır.

    SCM, tüm tedarikçilerin erken entegrasyonundan distribütörler/nakliyeciler aracılığıyla tüm ürün ve malların tam zamanında son kullanıcıya teslim edilmesine kadar süren ayrıntılı değer zincirinin komple planlama süreci ve mükemmelleştirilmesini kapsamaktadır.

    ERM uygulama sahası tüm şirket kaynaklarının, üretim planlaması ve programlaması, üretimi/imal edilmesi/tasfiyesi ve kalite güvencesi, finansmanı ve insan kaynaklarının idari ve hassas kullanımını içermektedir.

    CRM’in bir bölümü yeni müşteri kazanılmasına değinirken diğer bölümü satış sürecinin ardından müşteriyi desteği sunma (garanti hizmetleri) özellikle de müşteriyi uzun süreli elde tutma yönleriyle ilgilenmektedir. Bu hedeflere ulaşılabilmesine yönelik satış güçlendirme otomasyonu, müşteri hizmetlerinin ve call center ve ilişki (contact) yönetimi sistemlerinin idaresi ve stratejik pazarlama faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için IT desteği gerekmektedir.

    E-ticaretin alış ve satış tarafları

    Şimdide bir şirketin tedarikçileri (alış tarafı) ve müşterileri (satış tarafı) ile gerçekleşen harici iş ilişkilerini inceleyelim.



    • E-ticaretin alış tarafı
      Şirketler, ürünleri ve çözüm portföyleri için genellikle farklı tedarikçiler ve/veya iş ortakları talep etmektedir. Eğer İnternet’te iş ilişkileri mevcutsa, taraflar ve hizmetlerin hem doğrudan belirli bir tedarikçi/iş ortağına hem de elektronik pazar yerine tahsis edilmesi gerekmektedir. Ürünlerin, malların ve hizmetlerin İnternet üzerinden satın alınması, e-ticaretin satış tarafına dayanmaktadır ve ihale davetiyeleri, fiyat istemlerinin değerlendirilmesi, tedarik ölçümlerinin kurulması, internet müzayedelerinin hazırlanması v.s. gibi konuları içermektedir.

    • E-ticaretin satış tarafı
      E-ticaretin satış tarafı hazır ürünü hem bir satıcı vasıtasıyla hem de son müşteriye doğrudan bir e- ticaret çözümü arqacılığıyla (internet satışları) satışını içermektedir.

    İşten tüketiciye (Business To Customer B2C) durumunda tüketiciler bir Web gezgini (Web browser) kullanmakta ve ürünleri doğrudan İnternet üzerinden satın almaktadır. Bir tüketici portali, son kullanıcının çeşitli online mağazaların ve alışveriş merkezlerinin arasında surf yapmasına ve öğeleri elektronik alışveriş portolanına (e-alışveriş) yerleştirmesine müsaade etmektedir. Çözümler elektronik ödeme (e-payment) yapabilmeye ve vergi ödenmeksizin satın alınan malların otomatik teslimatına hazır durumdadır.

    İş, internette bir satıcı veya farklı bir şirket (işten işe, ya da işten tüketiciye “B2B”) ile yürütülüyorsa, ürün satılmıştır ve hem doğrudan bir iş ilişkisiyle (sessiz ticaret “silence commerce”) hem de elektronik bir pazar yeri aracılığıyla (kullanıcı arayüzü olarak bir Web gezgini ile) faturalandırılmıştır. Doğrudan B2B iş ilişkisinde, amaç şirketler arasında yüksek seviyeli otomatik bir iş süreci entegrasyonu sağlamaktır. Elektronik pazar yerlerine ilaveten, satışa çıkarılan ürünlerin en yüksek ücreti veren teklif sahiplerine gittiği internet müzeyedeleri (e müzayede “e-acutioning”) de mevcuttur.


    Altyapı hizmetleri

    Organizasyonel sınırlara karşı ilerleyen internet uygulamaları icap eden tüm taraflardan, altyapı seviyesinde, uygulama hizmetleri gibi ara katman hizmetleri, işlem ve güvenlik hizmetleri, mobil terminaller ve diğer hizmetleri talep etmektedir. İş süreçleri, iş akışı (workflow) sistemleri kullanılarak düzenlenebilir/kontrol edilebilir ve yönetilebilir.


    Şekil 3 : Kategorik firma-ürün örnekleri



    Veri/kaynak katmanı

    Veri/kaynak katmanının iş çözümleri şunları içermektedir:



    • (saklanan prosedürlerin kullanımını içerebilecek) veritabanı uygulamaları

    • mevcut uygulamalar host/legacy uygulamaları ya da SAP R/3, Siebel, Baan, PeopleSoft, v.s. gibi standart uygulama paketleri).

    ORTA KATMAN HİZMETLERİ
    Orta katman hizmetleri, e- ve m- iş uygulamalarının genel kullanımları için gereken hizmetleri sağlayan yapı blokları ve ürünlerini içermektedir.
    Sunum katmanı
    Sunum/istemci (presentation/client) katmanında şunlar yer alır:

    • Web gezginleri ve WAP micro gezginleri (WAP Micro-browser)

    • telefon ve video istemcileri

    İş mantığı katmanı
    Aşağıda yer alan orta katman hizmetleri iş mantığı katmanında kullanılabilir hale getirilmiştir:

    • HTTP protokolü kullanılarak Web gezginleriyle iletişiminin sağlanması, statik ve dinamik HTML sayfalarının Dinamik HTML (DHTML), Ortak Ağ Geçidi Arayüzü (Common Gateway Interface CGI), Java Sunucu Sayfaları (Java Server Pages JSP) ve Aktif Sunucu Sayfaları (Active Server Pages ASP) gibi teknolojilerle tedarik edilmesi için gereken Web sunucuları .

    • Web ya da WAP içeriğinin saklandığı sistemlere giriş ve HTML verisini WHML ‘e dönüştürmek ve WAP ağ geçidi aracılığıyla AWP uyumlu terminal cihazlarıvla iletişim sağlamak için gereken WAP sunucuları

    • şirketin tüm uygulama ve verilerine kişiselleştirilmiş, rol tabanlı giriş sağlanması ve hem mobil hem de sabit cihazları içeren dahili ve şirket içi iş süreçleri için portal sunucular

    • farklı cihazlar, medya ve etkileşim türleri (örn; telefon, Web chat, e-posta ya da faks) aracılığıyla uzmanlar, süreçler, uygulamalar ya da veri tabanıyla rota tespit etme sorgulaması için kontakt sunucuları Merkezi bir girdi dizisi sorgulamalarına ilişkin hizmetlere masraf etkin bir şekilde dağıtımının yapılmasına müsaade etmektedir. Amaç, farklı kanallar (dokunma noktaları “touch points”) aracılığıyla masrafların, tüm iletişim kanallarının başarısının ve bir şirketin (örn; banka) erişebilirliğinin kontrol edilebilmesidir. .

    • bileşen (component) tabanlı Web uygulamaları ve entegre edilen hizmetlerin sağlanması, ölçeklenebilirlik, güvenilirlik, yükleme dağıtımı, işlem yönetimi ve veri direnci (data persistence) için gelişim ortamı olan uygulama sunucuları

    • verideki kurumsal uygulama entegrasyonu, uygulama ve iş süreci katmanları için entegrasyon sunucuları. Bu, dağıtılan veri tabanlarının otomatik olarak karşılaştırılmasını, adaptörler/konektörler aracılığıyla sağlanan standart uygulama paketlerinin bağlantısını, legacy sistemlerini, veri ve uygulama fonksiyonlarının bileşen tabanlı entegrasyonunu, XML belgelerininin değiştokuş edilmesi ve SOAP tabanlı XML hizmetleri kulllanılarak dahili uygulama fonksiyonlarının başlatılması ve yerine getirilmesini içermektedir.

    Veri/kaynak katmanı
    Veri/kaynaklar katmanında aşağıda yer alan ara katman hizmetleri mevcuttur:

    • şirket verisi girişi için veritabanı sunucuları

    • dizinlerden bilgilere ulaşmaya ve depolamaya yönelik sizin sunucuları (örn; Siemens Corporate Directory)



    Şekil 4 : Ortakatman yapı taşları için ürün örnekleri-1

    Şekil 4 : Ortakatman yapı taşları için ürün örnekleri-2
    VERİ FORMATLARI ve İLETİŞİM PROTOKOLLERİ

    Veri formatları ve iletişim protokolleri modern e-business ve m-business uygulamalarının gerçekleştirilmesi için gereken temeli sağlamaktadır. Diğer işlevlerin yanısıra, terminal cihazları ve sunucuları arasındaki mekanizmayı tanımlar, uygulamalar arasındaki veri ve belge alışverişi için kuralları tayin eder ve tüm bilgi türleri için sunum ve depolama formatını belirler.

    İnternet standartları bugün iş ktitiklerini, Web tabanlı e- ve m-iş uygulamalarını gerçekleştirmek amacıyla kullanılmaktadır. Aşağıda yer alan veri formatları ve iletişim protokolleri olduçça önem taşımaktadır:


    • temel iletişim protokolü olarak en alt katmandan nakliyat katmanına kadar olan mevcut katmanları kapsayan TCP/IP (İnternet Protokolü Üzerinden İletim Kontrol Protololü)

    • Web sunucuları ve Web gezginleri arasındaki iletişimi sağlamak için HTTP (HyperText Transfer Protocol)

    • Mobil bir iletişim ağı vasıtasıyla WAP uyumlu terminal cihazları (akıllı telefonlar, cep telefonları, PDA’lar,v.s.) ile bağlantı kurmak ve iletişim sağlamak için Telsiz Uygulama Protokolü (Wireless Application Protocol WAP)

    • Web gezginleri ve WAP mikro gezginlerine yönelik sunum dili olaran HTML (HyperText Markup Language) ve WML (Wireless Markup Language)

    • HTML ve WML (sunuma yönelik) gibi biçimleme dillerini tanımlamak için kullanılan bir dil olaran , fakat özellikle evrensel veri alışverişi ve son çıktı biçimi ve uygulama iletişimine yönelik Açılabilir Biçimleme Dili (XML)

    • E-Posta gönderimi ve alımı için Kolay Posta Transferi Protokolü (SMTP)

    • İnternette postaları göndermek ve almak ve mesajları posta sunucusundaki posta kutularında saklamak için İnternt Posta Giriş Protokolü (IMAP4)

    • Dizin hizmetlerine standartlaştırılmış girişe yönelik (LDAP X500 tabanlı Dizin Giriş Protokolü’nden gelmektedir (DAP) ) Hafifsiklet Dizin Giriş Protokolü (Lightweight Directory Access Protocol (LDAP) )

    • İlişkisel veritabanlarına tedarikçiden bağımsız girişe yönelik Yapılandırılmış Sorgu Dili (Structured Query Language SQL), Açık Veritabanı Bağlanırlığı (Open Database Connectivity ODBC) ve Java Veritabanı Bağlanırlığı (Java Database Connectivity JDBC)

    • İnternet ya da intranet üzerinden güvenli, şifrelenmiş veri transferi için Güvenli Duy Katmanı (Secure Socket Layer SSL)

    • Zaman uyumlu ( synchronous) süreç (process) iletişimine verilen birincil önemle dağıtılmış, homojen sistem yüzeylerine yönelik Dağıtılmış Bileşen Nesne modeli (Distributed Component Object Model DCOM), Uzak Metod Talebi (Remote Method Invocation RMI) ve Internet InterORB (Object Request Broker) Protocol (IIOP)

    • Bir intranet ya da internet üzerindeki uygulamalar arasındaki XML tabanlı, zaman uyumlu ve zaman uyumsuz iletişim yönelik, özellikle tescilli olmayan ve platformdan bağımsız XML Web hizmetleri biçimdeki Basit Nesne Giriş Protokolü (SOAP)

    İŞLETİM SİSTEMLERİ ve DONANIM PLATFORMLARI

    Sistem platformlarının seçimi şu anda e-iş çözümlerinin uygulanmasında ikincil bir rol oynamaktadır. Bu nedenle bir donanım platfromu ve işletim sistemi seçildiğinde, SBS öncelikli olarak müşterinin taleplerine ağırlık vermektedir.


    Masa üstü işletim sistemleri
    INTEL sistemleri (ve AMD gibi uygun sistemler) halen masa üstü ve mobil PC pazarında önde gelmektedir ve Windovs masa üstü işletim sistemleri pazarındaki hakimiyetini devam ettirmektedir. . LINUX’un kullanımı, karmaşık kullanıcı yüzeyinden ve Microsoft ofis ürünlerinin yaygın bir şekilde kullanılmasından dolayı sınırlı kalmıştır.
    Mobil terminal cihazları için işletim sistemleri
    Mobil terminal cihazlarının hızla büyümekte olan pazarı hem donanım hem de kullanılan işletim sistemleri söz konusu olduğunda bölünmüş durumdadır. Java görünümündeki Java 2 Micro Edition (J2ME) halen pazar segmentinden kendini oluşturmaya devam etmektedir. Ancak .NET Compact Framework Windows CE (Compact Edition) de gelecekte önemli bir rol oynayacaktır, SYMBIAN platformu ( EPOC bazlı), Palm OS ve, LINUX da giderek önem kazanmaktadır.
    Suncu işletim sistemleri
    UNIX sunucu pazarı donanım ve yazılım platformları söz konusu olduğunda süregelen konsolidasyonuyla nitelendirilebilir. Donanım platformları söz konusu olduğu sürece, INTEL tabanlı sistemlerin pazar payları artmaya devam edecektir. RISC tabanlı sitemlerin başlıca tedarikçiler şu sıralar stratejilerini INTEL 64-bit’e doğru (IBM-HP) yöneltmeye hazırlanmaktadır.

    Oysa 10 yıl once 100’ün üzerinde UNIX işletim sistemi mevcuttu, yakın gelecekte ise bu pazarda sadece Solaris/SPARC, HP/UX, AIX ve LINUX hatırı sayılır bir rol oynayacaktır. LINUX şu anda en hızlı büyümekte olan ve Windows’dan sonra en sık satılan işletim sistemidir. Şu sıralar IBM başta olmak üzere tüm sistem tedarikçileri, LINUX’u da desteklemektedir.

    Microsoft, Web hosting ve uygulama sunucusuna tahsis etmek için Windows.Net’I önermektedir. Kullanlabilirlik ve ölçeklenebilirlik söz konusu olduğunda farklı taleplerle iş çözümleri için Windows.NET Standart sunucusu, Windows.NET Kurumsal Sunucusu ve Windows.NET Veri Merkezi Sunucusu platform olarak kullanılabilir.

    Ana sistem (mainframe) işletim sistemleri sadece OS/390 ve z/Os (IBM) ile ilişkilidir, Avrupa’da ise BS2000/OSD (FSC) önemli bir rol oynamaktadır, fakat LINUX da ana s,stemlerde önerilmektedir.


    Depolama sistemleri
    İnternet üzerinden bilgi transferi mevcut veri hacmini önemli bir ölçüde arttırmaktadır. Özellikle multimedya veri (görüntüler ve işitsel ve görsel veri) çok fazla depolama mekanı talep etmektedir. Fakat ERP ya da veri ambarı ıuygulamaları gibi tipik IT uygulamaları için de geniş bir depolama mekanına ihtiyaç vardır. Depolanan kaynakların yüksek kullanılırlık ve konsolidasyonu giderek önem kazanmaktadır. Burada halen iki rakip mimari mevcuttur: Ağa İlişkin Depolama (Network Attached Storage NAS) ve Depolama Alanı Ağı (Storage Area Network SAN). Her ikli durumda da veri depolaması uygulama sunucusundan ayrı tutulmaktadır. NAS durumunda disk depolama cihazları kendi ağ adreslerine sahiptir. SAN durumunda ise depolama kaynakları ayrı bir ağ aracılığıyla sunuculardan çözülebilir.

    Aşağıda yer alan şema 18 SBS SYS tarafından önerilen istemci ve sunucu işletim sitemlerine işaret etmektedir.






        Ana sayfa


    Technological Direction for e- and m-business Solutions 2002/2003

    Indir 42.13 Kb.