bilgiz.org

Sosyal biLİmlerde metod ve araştirma teknikleri

  • 2. Betimleyici veya Durum Saptayıcı Araştırmalar
  • 3. Sayım Tipi veya Tanıtıcı Araştırmalar



  • Sayfa2/3
    Tarih29.12.2017
    Büyüklüğü145.4 Kb.

    Indir 145.4 Kb.
    1   2   3

    ARAŞTIRMA TİPLERİ


    1. Açıklayıcı araştırmalar

    2. Betimleyici veya durum saptayıcı araştırmalar

    3. Tanıtıcı veya sayım tipi araştırmalar

    1. Açıklayıcı Araştırmalar


    Bu tip araştırmalar bilimin son amacı olan öngörülerde bulunma olanağı sağlar. Açıklayıcı araştırmalar, hipotezden kalkarak veri toplama araçları ile olaylar ve değişkenler arasında neden-sonuç ilişkisi kurmayı ve olayları, olguları açıklamayı amaçlarlar.

    2. Betimleyici veya Durum Saptayıcı Araştırmalar


    Bu tip araştırmalar ile olgular hakkında sistemli ve düzenli bilgilere sahip oluruz. Betimleyici bir araştırmada herhangi bir ilişkinin varlığı veya yokluğu araştırılır. Örneklemden hareketle evren hakkında geniş bilgi sahibi oluruz. Yeni hipotezlerin formüle edilmesi kolaylaşır. Betimleyici araştırmalar bize o olgunun niçin öyle olduğunu, o ilişkinin niçin öyle kurulduğunu açıklamazlar, onun yerine olgularda neyin olduğunu, nelerin neler ile birlikte olduğunu bildirirler. Betimleyici araştırmaların sonuçları, yüzde tabloları, grafikler ile gösterilir ve değişkenler arasında korelasyonun varlığı veya yokluğu saptanır.

    Betimsel araştırmalar (survey) olayların insan gruplarının bazı özelliklerinin tek tek ne olduğunu veya iki ve daha çok özelliğinin ilişkisel düzeyde nasıl olduğunu açıklamaya çalışır. Betimsel araştırmalarda, deneysel araştırmada olduğu gibi bir değişkeni diğerinin fonksiyonu gibi inceleme söz konusu değildir.

    Betimleyici araştırmalarla kavramsal modelimiz zenginleşir. Bu tip araştırmalarda da hipotez, gözlem ve yorumlama aşamalarından geçilir. Hipotez bir kurama dayanacağı gibi sağ duyuya dayanabilir veya kuram ile hipotez arasında çok yakın bir ilişki var olmamış olabilir.

    3. Sayım Tipi veya Tanıtıcı Araştırmalar


    Bunlar ciddi inleme ve araştırmalardır. Ancak bu araştırmalar sonunda bilimsel bilgi elde edilemez. Tanıtıcı araştırmalarda bir örneklemede belli niteliklerin ne kadar sık gözlendiği ortaya çıkarılır. Bunların sayım ve dökümü yapılır. Bu sayılar arasında bir ilişkinin varolup olmadığının araştırılması zorunlu değildir. Bunlarda örneklemden kalkarak evrenin özellikleri sıralanır.

    Bunlar çoğunlukla pratik ihtiyaçları karşılamak amacı ile yapılır. Bu nedenle sosyal bilimlerden çok sosyal hizmet uzmanları, reklamcılar, pazarlamacılar tarafından uygulanır. Nüfus, işyeri ve hane halkı sayımları, gecekondu bölgelerindeki alt yapı hizmetlerinin saptanmasına yönelik belediyelerce gerçekleştirilen sayımlar bu tip araştırmalara girer. Tanıtıcı araştırmaların bilim için önemi, betimleyici araştırmalara ip ucu sağlamasından gelir.

    BİLİMSEL YÖNTEMİN İŞLEYİŞİ AŞAMALARI

    Dewey’in “Nasıl Düşünürüz?” adlı eserinde problem çözme işleminde yer alan aşamalar şöyle özetlenebilir:

    1. Bir ihtiyacın doğuşu veya bir problemi hissetme

    Burada birey bir güçlükle karşılaşmıştır ve bir problem durumu içindedir, istediği sonuca varamamaktadır. Olayı açıklayamamakta, aydınlatamamaktadır. Problemin ne olduğu bilinmemektedir.

    2. Güçlüğün yerini ve problemi tayin etme

    Kişi, problem çevresinde bazı gözlemler yapmış, olaylar ve kanıtlar toplamıştır. Kendini rahatsız eden şeyin, yani problemin ne olduğunu keşfetmiş ve tanımlamıştır.

    Akla gelen her şey bilimsel problem olamaz, ancak mantıklı hipotezlerin amprik olarak test edilmesine uygun problemler, bilimsel problem olabilirler.

    3. Bazı çözüm yolları hipotezler(denenceler) önerme

    İlk gözlemlerden, olayların incelenmesinden, kaynakların araştırılmasından sonra sonucun ne olabileceği hakkında zekice tahminlerde bulunmaktır.

    4. Doğrulayıcıların saptanması

    Uygulamanın sonuçlarının düşünülüp tartışılmasıdır. Bu tümevarım yoluyla önerilen hipotezlerden tümdengelim yoluyla beklenen kaçınılmaz durumların çıkarılması saptanmasıdır. Eğer hipotezler doğru ise beklenen bu durumların (doğrulayıcıların)mutlaka var olması, oluşması gerekmektedir.

    5. Hipotezlerin test edilmesi

    Burada birey olaylara, olgulara bakarak kanıtlar toplayarak hipotezlerin doğru olup olmadığını saptamaya çalışır. Bu aşama sonunda araştırma bitmiş, bulgular meydana çıkmış ve karar verilmiş olacaktır.



    METODOLOJİ(YÖNTEM)

    Metodoloji, bilimsel araştırmaların mantıksal çerçeve içinde düzenlenmesi, yürütülmesi ve sonuca bağlanmasını yansıtan strateji veya genel yaklaşımdır. Kısaca metodoloji, bilimsel araştırma mantığıdır.

    Metodolojinin genel prensipleri bütün bilimlerde aynıdır. Her bilim, metodolojisinde deney, gözlem, tümevarım, tümdengelim ve tümevarım-tümdengelimi(bileşik metodu) benimsemiştir.

    Sosyoloji, metot konusunda tabiat bilimlerini örnek almış ve onlar gibi araştırmalarında olaylardan hareket etmiştir. Sosyolojinin ilgilendiği olaylar diğer bilimlere oranla çok faktörlüdür. O sebeple sosyoloji, kendi metodunu kendi sosyal tabiatına uygun olarak seçmiştir.

    Metodolojinin daha iyi anlaşılabilmesi için onu bir de aşağıdaki gibi şematik olarak açıklamaya çalışalım

    METODOLOJİ




    TEORİ

    ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ



    Aksiyom Hipotez Evren ve Örneklem Analiz Teknikleri



    Bilgi Toplama Teknikleri

    Araştırmada Problem

    Problem: Her araştırma bir problemin varlığını gösterir. Kısacası, araştırmada kişiyi, belli bir grubu ve toplumun tamamını fiziksel veya zihinsel yönden rahatsız eden, kararsızlık ve birden fazla çözüm yolu olasılığı görülen her durum bir problemdir. Bu bireyi araştırma yapmaya zorlamaktadır. Örneğin ülkemizdeki trafik kazaları ve işsizlik birer problemdir. Çünkü her gün trafik kazalarında çok sayıda insan ölmektedir. Diğer taraftan günümüzde gençler, hangi alanda eğitilirse eğitilsin genellikle iş bulamamaktadırlar.

    Problemin ilk koşulu onun sezilmesi ve ondan rahatsız olunmasıdır. Problemin sezilmesi demek, onun için açık-seçik anlaşılması anlamına gelmez, onu araştırmacılar tanımlar. Yanlış tanımlanan probleme doğru cevap bulmak, şans dışında imkansızdır.

    Literatür taramasından sonra temel problem ve bunu açıklayıcı alt problemlerin kesinleştirilmesi ve yazılması gerekir. Burada dikkat edilecek husus, gerek temel problem ve gerekse alt problemlerdeki kavramların değişken olup olmadığının dikkate alınmasıdır. Araştırmadaki problem ifadesi, ele alınacak değişkenlerin araştırılabilirliliğini açık seçik bir formda ortaya koyar. Bir matematik probleminin sözel ifadesi ne ise araştırmadaki problem ifadesi de aynı anlam taşır.

    Problem cümlesi, araştırma konusu kavramı ile makro düzeyde, araştırma problemi kavramı ile mikro düzeyde net bir şekilde ortaya konulmuş olur.

    Araştırma probleminin yapısı ne kadar tam ve anlaşılır bir ifade ile belirlenmiş ise, araştırmanın diğer aşamalarında daha az yanılacak ve zaman daha tasarruflu kullanılabilecektir.

    Problem, daha çok soru cümlesi şeklinde kurulur. Örneğin okuma-yazma öğretiminde büyük ve küçük harften hangisinin daha kolay öğretildiğini bilmiyor isek, bu bizim için bir sorundur. Bu araştırmada problem, hangi yöntemin okuma-yazma öğretiminde daha kolaylık sağladığıdır. Bunu problem cümlesi haline getirmek istersek şöyle ifade edebiliriz: “Okuma-yazma öğretiminde büyük ve küçük harf yöntemlerinden hangisi daha etkilidir?

    Bilim evrensel olduğu halde, problemin sezilmesi, tanımlanması ve araştırılmak üzere seçilmesi bireye ve ulusa özgüdür.

    Araştırma problemi, orijinal bir problem olmalıdır. Orijinallik kavramı ilk olmayı veya yeniliği vurgulamaktadır.

    Borg, araştırma probleminin belirlenmesinde tecrübe, teori ve ilgili literatür üç önemli kaynağın olduğunu söyler.

    Araştırma probleminin özellikleri:


    1. Problem cümlesi neye karar verildiğini ve neyin çözümleneceğini tam olarak ortaya koymalıdır.

    2. Tipik bir soru cümlesi şeklinde ifade edilen araştırma problemi, araştırmanın sınırlarını belirlemelidir.

    Problem üç aşamalı bir yaklaşımla tanımlanabilir. bunlar

    1. Bütünleştirme

    2. Sınırlandırma

    3. Tanımlama

    Birinci aşamada genel problemin alanı, belli bir sistem bütünlüğü içinde ele alınarak dilimlenir ve herbiri genel çizgilerle ve birbirleri ile olan ilişkileri açısından kısaca tanıtılır.

    İkinci aşamada problem, bütün içindeki yerinden alınarak tanıtılır. Burada okuyucunun ilgisi, bütün içinde belli bir parçaya yöneltilir, yani problem alanı sınırlandırılır. Sınırlandırılmış problemin ayrıntılı olarak açıklanması, tanımlama aşamasında yapılır. Burada problemi etkilediği düşünülen önemli değişkenler tanımlanır, aralarındaki olası ilişkiler belirtilir.

    Problem ifadesinde genellik ve özellik arasındaki denge sağlanmalıdır. Problem ifadesi çok kapsamlı ise, araştırmacının problemim alanını yeterince sınırlayamadığı kanısına varılır. Örneğin programlı fen öğretiminin lise öğrencilerinin başarısına etkisi nedir? bu ifade çok geneldir. Eğer lise 2. Sınıfta programlı ders kitabı kullanma biyoloji dersindeki öğrenci başarısını etkilemekte midir? Eğer böyle yazılmışsa problem cümlesi daha açık şekilde ifade edilmiş ve değişkenler bakımından da daha belirgin olur.

    Araştırmada problem cümlesinin soru cümlesi şeklinde verilmesi daha uygundur. Problem cümlesi etkilemekte midir? etkisi var mıdır; ilişki var mıdır? ilişki nedir? şeklinde yazılabilir.



    Problem cümleleri araştırmacının neyi(hangi değişkenleri) ne düzeyde( ne tür veri elde edeceği) sonuçta verilere uygulanacak istatistiksel tekniklerin neler olabileceğine açıklık getirmelidir.

    Dr. M.Ali Dombaycı’nın doktora tezindeki Ana Problem ve Alt Problemler Örnek alınmıştır.
    Ana problem “Türkiye’de Ortaöğretimde felsefe öğretimi uygulamaları ne durumdadır? Bu temel probleme bağlı olarak cevap aranan alt problemler ise şu şekilde ifade edilmiştir;

    1. Öğretmen ve öğrencilerin felsefe öğretimi ile ilgili genel görüşleri nelerdir?

    2. Öğretmen ve öğrencilerin felsefe öğretimi ve programının hedef ve davranışları ile ilgili genel görüşleri nelerdir?

    3. Öğretmen ve öğrencilerin felsefe öğretimi ve programının içerik ve işlenişi ile ilgili genel görüşleri nelerdir?

    4. Öğretmen ve öğrencilerin felsefe öğretiminde kullanılan araç ve gereç ile ilgili genel görüşleri nelerdir?

    5. Öğretmen ve öğrencilerin felsefe öğretimi ve programının ölçme ve değerlendirmesi ile ilgili genel görüş ve önerileri nelerdir?

    Metodoloji kavramının içeriğini veya yapısını teori ve araştırma teknikleri olarak ikiye ayrılabilir.

    Teori: Bilimsel araştırmalara ışık tutan bir genelleme olarak tanımlanabilir. Bir başka söyleyişle teori, kökleşmiş geniş bir geçerliliği olan hipotezlerdir. Hipotezlerin kontrollü deneyler ile doğrulanması ile ortaya çıkar. Doğruluğu tam ispatlanmadığı gibi çürütülmemiş ve yeni çalışmalarla devamlı desteklenen hipotezlerdir.

    Bir sosyal teori, genellikle iki öğeden meydana gelir. a) Aksiyom (Sayıltı ) b) Hipotez (Denence)

    Aksiyom(Sayıltı): Test edilmeyen doğruluğu ve geçerliliği kabul edilen genel ilkelerdir. Bir başka söyleyişle gerçek olduğuna dair elde oldukça kuvvetli kanaatler bulunan ifadelerdir. Bu daha çok fen bilimleri için söz konusudur. Sosyal bilimlerde ise aksiyom(sayıltı) pek kullanılmamaktadır.

    Hipotez(Denence):Test edilmek için düzenlenen genellemelerdir. Bunlar ihtimale dayanıp araştırmadan önce kesinlik ifade etmezler, ancak bilgilerin toplanması, verilerin analizi, ölçme ve değerlendirmeden sonra doğrulukları veya yanlışlıkları ortaya çıkabilir.

    Hipotez, bilim adamının görüşü olup, bilimsel problem için geçici bir çözüm yoludur. Hipotez, teste tabi tutulmamış, henüz doğrulanmamış veya yanlışlanması yapılmamış geçici hükümler, önermelerdir. Ancak her önerme hipotez değildir. Bir önermenin hipotez olabilmesi için bunun doğru olup olmadığının bilinmemesi ve önermenin doğrudan test imkanının bulunmaması gerekir.

    Hipotez, araştırmacının amacını, iddiasını oluşturur. Araştırmanın aşamaları içinde tekrar tekrar test edilir. Araştırmacıyı, araştırmanın amacına ulaştıran bir kılavuz rolü oynar, tabir caizse araştırmacının pusulasıdır. Hipotezler, araştırma problemine önceden verilmiş cevaplardır. Peşin bir hüküm ve varılmak istenen bir hedeftir. Daha bilimsel bir ifade ile bilimsel bilginin sistemleştirilmiş şüpheciliğin bir örneğidir.

    Her araştırmada mutlaka bir hipotezin bulunup bulunmayacağı tartışma konusudur, ancak her araştırmada gerçekleştirilmek istenen bir inanç, doğrulanmaya çalışılan bir fikir, bir bilgi ve bir beklenti vardır. Tabir caizse hipotezler araştırıcının gözleridir.

    Bilimsel araştırmalar, eldeki mevcut hipotezlere (denencelere) göre yürütülür. Eğer bilimsel bir araştırmada rehber olacak bir hipotez kesin olarak bilinmiyorsa araştırma sistemsiz, gelişigüzel deneylerden ileri gidemeyecektir. Bu şekilde elde edilen bilgiler bir işe yaramayacak ve yapılan çalışmalar bilimsel bir özellik taşımayacaktır.

    Bütün araştırmaların bir iddiası vardır. Açıkça söylenmiş olmasa da hipotezde bu amaç ve iddia gizli olarak vardır. Hipotez, aslında bu amaç ve iddianın formüle edilmiş şeklinden başka bir şey değildir. Formüle edilen bu amaç, neyin arandığını gösterir, bu bilinince nasıl bulunacağı da bilinecektir.

    Hipotez, düz bir cümle ve bir karar ifade eder ve soru cümlesi şeklinde yazılamazlar. Soru cümlelerine karşı verilmiş geçici cevaplardır. İki türlü hipotez bulunur. 1. Genel hipotez 2. Test hipotezleri. Genel hipotez, bütüne ait hipotezdir. Test hipotezleri ise parçalara ait hipotezlerdir. Araştırmada ele alınan genel varlık(genel konu) analiz yoluyla parçalara ayrılır. Test hipotezlerinin birleştirilmesi ile genel hipotez elde edilir.

    Doğru bir hipotez tüm verileri kapsamalı, veriler arasında bağlantı kurmalı. Bilinen gerçeklere ters düşmemeli, yeni gerçeklerin tahmin edilmesine imkan sağlamalıdır. Probleme çözüm önermiş olmalı, tahmin, deney ve gözlemlere açık olmalıdır.

    Hipotezler, mevcut bilgilerle çelişmemeli, dayandığı aksiyomlar sağlam olmalıdır. Hipotezlerden yeni bilgiler elde edilmelidir. Bu hem geniş bir teoriye ve hem de gerçek bir gözleme dayanmalıdır.

    Eğer bir araştırmada teorik bir çerçeve yoksa hipotez kurulması zor olur. İlgi çekici bir konuda kaynak yahut yeterli veriler bulunmazsa araştırmanın amacına ulaşması imkansız olur. Hipotez kurmadaki güçlük, konunun bilinmemesinden de ileri gelebilir. Eğer araştırmacı konu ile ilgili metod ve teknikleri bilmiyorsa ve bu konuda gerekli formasyona sahip değilse araştırmanın amacına ulaşması beklenemez.

    Bir araştırmada kaç tane hipotez bulunması gerektiği konusunda kesin bir rakam yoktur. Ancak her alt probleme ait en az bir hipotezin belirlenmiş olması zorunlu görülmektedir.

    Hipotezlerin deneyle test edilmesiyle kanun elde ederiz. Ancak sosyal olaylarda kanun pek mümkün değildir. Ancak sosyoloji ve psikolojide teoriden söz etmek mümkündür.
    Hipotez örnekleri, yine Dr. Dombaycı’nın tezinden alınmıştır.
    Araştırmanın temel hipotezi “Türkiye’de Ortaöğretimde felsefe öğretimi uygulama ve etkinlikleri yetersizdir ? Buna bağlı olarak belirlenen alt hipotezler ise şunlardır;


    1. Öğretmen ve öğrencilerin felsefe öğretimine ilişkin genel görüşleri olumsuz düzeydedir.

    2. Felsefe öğretiminin hedef ve davranışları gerçekleştirilebilirlik açısından yetersizdir.

    3. Felsefe öğretimi işleniş ve içerik bakımından öğretmen ve öğrenci ihtiyaçlarını karşılamamaktadır.

    4. Felsefe öğretiminde kullanılabilecek araç ve gereçler, nitelik ve nicelik bakımından yetersizdir.

    5. Felsefe öğretiminde kullanılan ölçme ve değerlendirme teknikleri süreci değil sonucu ölçmektedir.

    6. Öğretmenlerin görev yaptıkları okul türü ile felsefe öğretimine ilişkin görüşleri arasında anlamlı bir fark vardır.

    Araştırma Teknikleri

    Tarihsel araştırma ne idi, betimsel araştırma nedir, deneysel araştırma neden sorularına cevap aramaya yöneliktir.



    Bilimsel araştırmada temel amaçlardan birisi de bilim dünyasına yeni bir katkıda bulunmaktır. Yani ister bulgu olarak ister metodoloji olarak orijinal bir şeyler ortaya koymaktır. O nedenle formüle edilecek problemin yapılmış bir araştırmayı tekrar etme yerine aynı alanda yeni bir yaklaşım getirecek yapıda olmalıdır.

    Evren:Her alan araştırmasında mutlaka bir evren bulunur. Herhangi bir araştırma alanına giren, obje ve bireylerin bütününe evren denir. Başka bir söyleyişle araştırma kapsamına giren grup veya nüfustur. Örneğin Türkiye’de yapılacak bir seçimde hangi partinin seçimi kazanacağı ile ilgili bir araştırma yapılmak istenirse burada evren Türkiye’deki bütün seçmenlerdir.

    Örneklem, evreni temsil edecek belli sayıda kişiden oluşur. Örneklem, araştırma evreninden yani araştırmaya konu olan kişilerin toplamından çıkarılır. Araştırmacının bütün evrene ulaşması mümkün olmadığına göre, evreni temsil edecek belli sayıda kişiyi tespit ederek ona ulaşmaya çalışması gerekmektedir. Böylece çok büyük sayıdaki kişilerle görüşmek veya onlara anket uygulamak yerine bunun küçük bir numunesi veya örneği veya temsili yüzdesi niteliğinde olan az sayıdaki kişiler üzerinde çalışma imkanı doğmuş olur. Buna bir örnek vermek istersek, Türkiye’de yapılacak bir seçimde bütün seçmenleri temsil edecek belli sayıda seçmen örneklem olarak alınabilir.

    Araştırma evreni yani üzerinde çalışılacak kişilerin sayısı az ise, örnekleme ihtiyaç duyulmaz. Mesela, bir atölyedeki işçi ve işveren ilişkileri inceleniyorsa buradaki personelin sayısı sınırlı olduğundan bütün evrene ulaşmak mümkündür. Bu sebeple örnekleme ihtiyaç duyulmaz.

    Bilgi Toplama Teknikleri

    Sosyoloji, davranış bilimlerinin kullandığı bilgi toplama tekniklerinden faydalanır. Bu teknikleri şöyle sıralayabiliriz:

    1.Belgelerden Yararlanma :

    Belgelerden yararlanma; tarihi, edebi eserlerin ve belgelerin çözümlenmesidir. Olayların sadece şimdiki durumda gözlenmesi yeterli değildir. Şu andaki veriler soruların bütün cevaplarını içermeyebilir. Bunlara geçmiş zaman içindeki gelişimin incelenmesi de katılmalıdır. James W. Thompson, “insan geçmişine karşı ilgi duyan ve onun farkında olan tek yaratıktır” demiştir. Tarih, insan başarısının doğru, anlamlı ve bütün olarak saptanıp kaydedilmesidir.

    Tarih, sadece olayları tespit etmekle kalmayıp, olaylar arasında sebep-sonuç ilişkisi de aramaktadır. Başka bir ifade ile tarih, belgelere, olgulara ve olaylara bakarak, bunlar arasında bağıntı ve ilişki arayarak sosyal konularda genellemelere varmaya çalışır. Böyle bir anlayışı, tarihe ilk defa İslam tarihçisi ve sosyologu İbn Haldun kazandırmıştır. İbn Haldun’a göre, tarihin içinde saklı olan anlamı incelemek, düşünmek, araştırmak ve varlığın sebep ve illetlerini anlamak için olayların meydana gelişini ve akışını bilmek gerekir. Günümüzde tarihsel inceleme metoduyla sosyoloji çalışması yapan İngiliz tarih filozofu Arnold Tonybee’dir.

    Tarihsel yöntemi ikiye ayırmak gerekir. Bunlardan birincisi, bu yöntemin tarihçi tarafından kullanılması veya herhangi bir disiplinde araştırmacının, elindeki problemin çözümünü geçmiş zaman içindeki olay, olgu ve bilgilerde araması ve araştırmazını tamamen geçmişteki verilere dayandırması durumudur. Diğeri ise hangi disiplin ve bilim alanında olursa olsun, her araştırma konusu veya probleminin bir geçmişi vardır. Araştırmacı bunu incelemek zorundadır. Çünkü o alanda bugüne kadar hangi çalışmalar yapılmıştır, bunun bilinmesi gerekmektedir.

    Braudel’in deyimiyle tarih ile sosyoloji bir kumaşın iki yüzü gibidir. Birini diğerinden ayırmak çok zordur. Ayrıca sosyologun tarih bilgisine daha çok ihtiyacı vardır. Çünkü çalışmalarını tarihsel bir temele dayandırmak zorundadır. Kısacası sosyolog olmak aynı zamanda tarihçi olmaktır. Fakat tarihçi olmak sosyolog olmak demek, değildir.

    Yazılı belgeler üzerinde gözlem yaparken başvurulacak başlıca işlemler şunlardır.

    a).Belgenin dış koşullarının belirlenmesi: Belgenin nasıl bir ortamın ürünü olduğunun açıklanmasıdır. Örneğin Tanzimat Fermanı Türk toplumunun çok önemli bir aşamasının anlatan bir belgedir. Sosyolog, bu belgenin içeriği üzerinde durabileceği gibi onun ne tür toplumsal, ekonomik ve siyasal bir ortam içinde ortaya çıktığı ve kendisinin o ortamı hangi yönlerden ve nasıl etkilediği üzerinde de durması gerekir.

    b).Belgenin içeriğinin yorumlanması:Belgenin hangi konuda olduğu ve hangi mesajları verdiğini açıklamaktır. Örneğin “Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi”nin içeriğinin açıklanıp yorumlanması. Klasik yorumlamada, belgeyi temel öge veya bölümlerine ayırmak, bunlar arasındaki bağları göstermek, iç tutarlılık sınamasından geçirmek gibi mantıksal işlemlere başvurulur, ancak bu işlemleri yapan kişinin damgasını taşır.

    c) İçerik Çözümlemesi: Bu sayısal bir işlemdir. Belli bir belgede veya belgeler dizisi içinde hangi kavramların hangi olayların ve hangi tür değerlendirmelerin ne ölçüde yer aldığını belirlemek için yapılan bir işlemdir. Örneğin belli bir dönemde yayınlanan kitapların hangi konulara veya görüşlere ne oranda dağıldığını veya günlük gazetelerde hangi konuların ne ölçüde yer tuttuğu sayısal olarak saptanabilir. Edebiyat eserlerinde, siyasal parti programlarında hangi kavram ve konuların ne oranda yer aldığının ortaya konulmasıdır.

    2.Örnek olay(monografi):Özel bir toplumsal grup veya kuruluş hakkında belgelere dayalı bilgi toplama ve yorumlama. Bu tekniği Fransız sosyologlarından Le Play sosyolojiye kazandırmıştır. Ona göre en küçük sosyal birim ailedir. Bu yüzden bir grubun sosyal yapısı ancak aile monografisi ile anlaşılabilir. Bir ailenin incelenmesi onun bütçesini araştırmaya bağlıdır. Le Play, Avrupa’da yüze yakın monografi hazırlamıştır. Bu çalışmaların sonunda üç tip işçi ailesi bulunduğu sonucuna varmıştır. 1. Patriarkal aile 2.Kök aile 3. Kararsız aile. İlk ikisinde baba otoritesi hakim olmakla birlikte kök ailede, aile fertleri çalışmak için ülkenin çeşitli yerlerine dağılmışlardır. Kararsız aile ise, ekonomik bakımdan dağılmıştır. Aile fertleri yalnızlık ve sefalete düşmüşlerdir. Le Play, ailelerin parçalanmasının sosyal bunalımları artırdığı görüşündedir.

    3.Gözlem tekniği:

    Gözlemde sadece göz değil, bütün duyu organları kullanılır. Fotoğraf makinesi ve televizyonun bir gözlem vasıtası olarak kullanılması, araştırmacıların işlerini kolaylaştırmıştır.

    Gözlem tekniği ile elde edilen veriler, diğer tekniklerle tamamlanıp bütünleştiği ölçüde geçerlik ve güvenirliliği artacaktır.

    Belgeler üzerinde yapılan gözlemler: Yazılı belgeler arşivlerle basından oluşur. Osmanlı İmparatorluğundan kalan belgeler, Türkiye’nin sosyal tarihi açısından çok değerlidir. Basın da sosyal hayatı anlayıp belgelemek için yararlı bilgi kaynağıdır. Burada basının tarafsız olup olmaması bir problemdir. İstatistikler de toplum hayatı için önemlidir. Bugün istatistiksiz bir toplum ve devlet hayatı düşünülemez.

    Bantlar, plaklar, fotoğraflar. Slaytlar, filmler, bilgisayarlar, müzeler ses ve görüntüsü olan diğer belgelerdir. Örneğin Fatih döneminin sosyal hayatı üzerinde araştırma yapan bir kimse Fatih Kanunnamesinin muhtevasını açıklamalıdır. Diğer taraftan Tanzimat döneminin sosyal hayatını inceleyen bir araştırmacı, Tanzimat Fermanını inceledikten başka o fermanın hangi sosyal şartlar altında hazırlandığını açıklayacaktır.

    Hazırlık aşamasındaki gözlem, Belgesel Gözlem olarak adlandırılmakta olup, araştırılacak olguya ilişkin araştırıcının kaba gözlemleri ile o zamana kadar söylenmiş sözlerin, getirilmiş açıklamaların izlerini taşıyan yazılı belgeler, istatistiksel belgeler ile teknik, ikonografik(azizlerin resimleri), fotoğrafik belgelerin incelenmesini kapsayan bir işlemdir.

    Araştırmanın sınama aşamasındaki gözlem ise denencelerde dile getirilen ve sadece bir tahmin olan ilişkinin, gerçekten var olup olmadığını sınamak için başvurulan bir işlemdir. Bu şekilde ele alınan gözlem tekniği şu alt dallara ayrılır.

    1. Tabii(doğal) gözlem

    2. Sistematik gözlem

    Doğal gözlem: olayları oluş sırasında onlara müdahale etmeksizin oldukları gibi gözlemektir. Doğal gözlem, değişkenleri denetim altında bulundurma olanağından yoksundur.

    1. Doğal gözlem iki şekilde gerçekleştirilebilir.

    a) Katılımlı gözlem

    b) Katılımsız gözlem

    a)Katılımlı gözlem, araştırıcının gözlemci kimliğini saklayabildiği veya kendisini gözlemde bulunduğu grubun bir üyesi olarak kabul ettirebildiği durumlarda söz konusudur. Bu teknik 19.Yüzyılda sosyal antropologlar tarafından ilkel toplulukların araştırılması sırasında kullanılmış ve giderek öteki sosyal bilim dallarında yaygınlaşmıştır. Buna emik bakış biçimi denilmektedir. Böylece araştırmacı, duruma eşlik eden düşünsel ve duygusal öğeleri paylaşarak içten kavramayı ve böylece gözlem konusu olan olayın iç yapısına sızarak bir anlayış derinliğine ulaşmayı amaçlar.

    Katılımlı gözleme yapılan eleştiriler şöyle sıralanabilir. Birincisi, gözlemcinin bir gruba tam anlamıyla katılması imkansızdır. Çünkü araştırıcının gözlem yaptığının bilincinde olması onu bir grubun gerçek üyesi olmaktan, bir olaya tam katılmaktan alıkoyar. Bu nedenle gözleme ancak belli bir ölçüde katılmaktan söz edilebilir. İkincisi, araştırıcı duruma katıldığı ölçüde olaylara bakış açısı ve gözlemin kapsamı daralmaktadır. Üçüncü olarak araştırıcı duygusal ve düşünsel bakımdan gruba katıldığı ölçüde, en önemli bir özelliği olan tarafsızlığını yitirir. Böylece sağlanan veriler güvenirlik ve geçerliliğin ön koşulu olan nesnellikten yoksun kalmış olur. Dördüncüsü araştırmacı olaya veya gruba katıldığı ölçüde gözlemi, biricik ve kendine özgü bir nitelik kazanır. Böylece gözlem sonuçları yinelenme olanağından yoksun kalır. Bu ise gözlem verilerinin güvenirlik ve geçerlilik düzeyinin düşmesine yol açar.

    b)Katılımsız gözlem: Bu gözlem çeşidinde araştırmacı durumun gereklerine göre değişik roller almakla birlikte, ilkece araştırıcı kişiliğini korumakta ve olayın dışında kalmaktadır. Olay veya grubun içine girmekten kaçınarak durumu dıştan izlemeye çalışan araştırmacı, böylece bir ölçüde gözlemlerine nesnellik, genişlik ve genellik kazandırma olanağını bulur. Katılımsız gözlem, etik bakış açısı ile gerçekleştirilen bir tekniktir. Bu bilim adamının davranışıdır.

    Katılımsız gözlemin geçerlik ve güvenirlilik düzeyi katılımlı gözleme göre yüksek ise de, bu katılımsız gözlemin sakıncalarını ortadan kaldırmaz. Örneğin araştırmacının grup veya olaya katılmamak üzere aşırı çaba göstermesi, duruma yabancılaşmasına, gözlemin kendiliğinden ve doğal olmaktan çıkmasına yol açabilir. Ayrıca katılımsız gözlemde elde edilen verilerin denetimsiz olması, araştırma verilerinin bilimin gerektirdiği düzeyde geçerlik ve güvenirliğe, nesnelliğe sahip olmasını engeller.

    2)Sistematik Gözlem : Bu araştırıcının standartlaştırıcı araçlar kullanarak veri toplama yollarını denetim atında bulundurması anlamına gelir. Soruları dikkatle hazırlanmış anket formları, görüşme formları ve özel testler(zeka testi, kişilik testi) sistematik gözlem tekniğine girer.

    Sistematik gözlem başlıca şu üç biçimde gerçekleştirilebilir:

    a)Anket

    b)Görüşme

    c)Özel testler

    a)Anket tekniği: Kişi ve grupların bir konu veya kendileri hakkında önceden hazırlanmış bir formun sorularına yazılı cevap vermeleri demektir. Anket; fikirler, inanışlar, bireysel yaşantılar ve önerilerle ilgili bilgilerin elde edilmesi için en uygun bir yol olarak görülmektedir. Anket tekniğinin bulunması, sosyoloji, psikoloji, sosyal antropoloji, ekonomi ve eğitim araştırmalarının gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Ankette isim bulunmadığı için alınan sonuçlar görüşmeye göre daha objektiftir. Doğru bir anket hazırlayabilmek için, konunun, amacın, evren ve örneklemin tam olarak bilinmesi, anketi cevaplayan kişilerin eğitimi, sosyal, ekonomik ve politik durumlarının iyice kavranması gerekir. Anket şekil bakımından açık uçlu (doldurmalı) ve kapalı uçlu (çoktan seçmeli) olmak üzere iki şekilde hazırlanabilir.

    Anket sorularının hazırlanmasında, araştırmada ele alınan problemler araştırmacıyı yönlendirmelidir. Ankette acele hazırlanan sorular, uygun verilerin toplanmasını sağlamaz. Bunun için sorulan soruların araştırma konusu ile ilgili olmalıdır.

    b)Görüşme tekniği: Araştırıcının, bilgi almak ve verileri toplamak istediği kişilere sorular sorup cevaplar alması ve bunları görüşme formu üzerine işaretlemesi veya yazmasıdır.

    Görüşmeleri Tam özgür görüşmeler, Sınırlı görüşmeler, Derin görüşmeler olmak üzere üçe ayırmak mümkündür.

    Tam özgür görüşmelerde görüşülen kişi, konu ve zaman bakımından sınırlandırılmaz. En çok psikanalizde, ruh hastalıklarının iyileştirilmesinde kullanılan bu yöntemle elde edilen bilgiler çok yararlı ve aydınlatıcı olmakla beraber doktorların bunları saklı tutmaları gerektiğinden sosyal bilimler açısından yeterince faydalı olamamaktadır.

    Derinliğine görüşmeler:Burada görüşülen kişiler, zamanla değil konu ile sınırlandırılmaktadır. Bir başka söyleyişle kişiler araştırılacak konularda istedikleri ölçüde konuşup bilgi verebilmektedirler. Derinlemesine görüşmeler, sınırlı görüşmeler yoluyla sağlanacak bilgileri tamamlamak, onlara, kan ve can vermek ve sosyal gerçeğe yaklaşmakta çok yararlı olmaktadır. Örneğin bir köy araştırmasında muhtar, öğretmen, imam vb kişilerle yapılacak derinlemesine görüşmeler çok sayıda köylü ile yapılacak sınırlı görüşmelerin sonuçlarını tamamlamak bakımından büyük değer taşıyabilir.

    Sınırlı görüşmeler:Çok sayıda kişilere en az bir saat sürebilen derinlemesine görüşmeler yapmaya olanak bulunmadığından hem zamanla hem de konu ile sınırlandırılmış olan görüşmelere başvurmak zorunlu olur. Türlü tutum, davranış ve kanı araştırmalarında örneğe giren kişilerle yapılan görüşmelerde böyle sınırlı görüşmelerdir. Yoğun gözlem içinde testler ve tutum ölçekleri de yer alır.

    Araştırmacı görüşmeden önce kişilere soracağı soruları listeler ve sıralar. Görüşme formu aynen anketteki gibi standartlaştırılabilir. Sorular her denek için aynı olmalıdır. Görüşme tekniğinde denek olanları değil olması gerekenleri söyleyebilir.

    Görüşmede sorular arasında tutarlılık olmalı, aynı konudakiler ardarda sıralanmalıdır. Sorular arası iç bütünlük kurulmalıdır.

    Anket ve görüşme formunda en önemli nokta sorulan soruların, araştırmanın denenceleri(hipotezler) ile doğrudan ilişkisinin kurulmasına dikkat edilmesi gerekir. Hiçbir formda araştırmacının hipotezlerine katkısı olmayan soruyu sormamalıdır. Sorularla hipotezler arasında ya doğrudan ilişkiler olmalı ya da sorular, hipotezlerdeki değişkenleri daha yakından tanımamıza katkıda bulunmalıdır. Anket veya görüşmenin 1 saatten fazla sürmemesine ve ortalama 30-40 dakikada bitirilebilecek şekilde planlanmasına özen göstermek gerekir.

    Görüşme yöntemi seçildiğinde bunun dikkatle planlanması gerekir. Bunun için;

    1.Verilerin kimlerden toplanacağı

    2.Ne gibi bilgilere ihtiyaç olduğu

    3.Görüşmenin yeri ve zamanının belirlenmesi

    4.Görüşmeyi kimlerin yapacağı

    5.Ne gibi görüşme şekli izleneceği

    6.Görüşme sonuçlarının güvenirliliğinin nasıl denetleneceği kararlaştırılmalıdır. Sorular açık ve anlaşılır olmalı, araştırmacının niyetini açık olarak ortaya koymalıdır.

    4.Deney Tekniği

    Deney, bir hipotezin sınanması veya gerçeklenmesi amacı ile başvurulan uygulamalı gözlemler olup laboratuarda uygulamalı şartlarda yapılır.

    a.Amprik deney(deneme-yanılma yöntemi) doğrudan doğruya gözlemle elde edilen bilgiler olup hipotezlerin denenmesinde kullanılması mümkün değildir. Bu yöntemle fazla zaman ve fazla enerji harcanır ve problemle ilgili yeterli veri bulunmadığında uygulanır.

    b.Kontrollü deney ise, deney sonucunu etkileyerek faktörlerin yalnızca birini değiştirip, diğer faktörleri değiştirmemek şeklinde yapılan bir deney olup bir faktör ile değişen değerlerin deneye tesirinin ortaya çıkarılmasını amaçlar.

    Deneysel araştırmalarda bağımlı ve bağımsız değişkenler bulunmaktadır. Bağımsız değişken, bir sebep-sonuç ilişkisinde sebep durumunda olan değişkenlerdir. Bu bir özellik veya davranış olabilir. Bunun bir yönde değişmesi başka bir özelliği de etkileyebilir ve onun değişmesine yol açabilir. Bunu bir örnekle açıklayalım. Çalışmaya ayrılan zaman artıkça kazanılan bilginin miktarının da değişmesi beklenmektedir. Burada zaman bağımsız değişkendir. Zamana bağlı olarak artan bilgi miktarı ise bağımlı değişkendir.

    Analiz Teknikleri

    Toplanan bilgiler veya veriler uygun bir veya birkaç istatistiksel teknikle incelenip yorumlanabilir.

    Hipotezlerin test edilmesi, yani bilimsel geçerliliklerinin saptanması iki yolla olur. Bunlardan birisi tümevarım yöntemi, diğeri ise tümdengelim yöntemidir.

    Tümdengelim

    Bu yöntemde geçerlilik, sonuçların öncüllerle tutarlı olmasından kaynaklanır. Bu, Aristo mantığına dayanan kıyas yöntemidir. Örneğin;

    Bütün insanlar akıllıdır.

    Ali de insandır.

    Ali de akıllıdır.

    Bu yöntem yeni bir bilgi getirmez Çünkü bütün insanlar akıllıdır, denildiğinde zaten Alinin de akıllı olduğu anlaşılmaktadır. Ortaçağ boyunca bu yöntem kullanıldığı için bilimde ilerleme kaydedilememiştir. Özellikle fen bilimlerinin gelişmesi tümevarım yönteminin kullanılmasından sonra gerçekleşmiştir. Bu yöntemin büsbütün işe yaramadığını ve faydasız olduğunu söylemek de mümkün değildir. Nitekim Tümdengelim metodunu sosyolojide en iyi uygulayanlardan birisi Vilfredo Pareto’dur. Ona göre sosyoloji, ekonomi bilimi gibi tümdengelimi benimseyebilir. Bunu açıklayabilmek için Tümdengelim yönteminin iktisat biliminde nasıl kullanıldığını kısaca belirtmemizde fayda vardır. Örneğin iktisatta homo-economicus (ekonomik düşünen insan) tipinin bütün toplumlar için yaygın bir tip olduğunu açıklayan bir kural vardır. Ekonomik insan ne demektir? İnsanlar genellikle ucuz iken daha fazla mal almak isterlerken, pahalı iken satıcılar daha fazla satıp daha çok kazanmak isterler. İşte iktisattaki arz-talep kanunu bütün zamanlarda bütün ülkelerin piyasa ilişkileri için geçerlidir. Böylece iktisat bilimi tümden gelim yönteminden hareketle özel durumları açıklamış olur. İşte bu yüzden Parateyo göre sosyoloji bilimi de tümdengelim yöntemini uygulayabilir.

    Tümevarım

    Tümevarım: Tek tek olgulardan genel önermeler çıkarmaya, genel ilkeler ve yasalar bulmaya denir. Olay ister tabiatta kendiliğinden isterse laboratuarda deney yoluyla meydana getirilmiş olsun, bunun zihinsel olarak kavranması gerekir. Bu durumda bilim adamları gözlem ve deneye başvururlar. Fakat genellikle fen bilimlerinde(fizik, kimya biyoloji vb.) deney, sosyal bilimlerde ise gözleme başvurulur. Tümevarım bilim adamını sistemleştirilmiş bilgilere ulaştırır. Sosyolojide sistemleştirilmiş bilgilere diğer bilimlerden daha çok ihtiyaç vardır. Çünkü sosyal sistemler, sosyolojinin başlıca konuları arasındadır.

    Tümevarım yöntemini sosyolojiye uygulayan bilim adamı Emile Durkheim’dir. Ona göre bir sosyal gerçek ancak bir başka sosyal gerçekle açıklanabilir. İntiharlar isimli eserinde intiharların sebeplerini bireylerin psikolojisinden çok bütün insanlara etki eden sosyal kurumlarda, sosyal düzen ve sosyal olaylarda aramak gerektiği düşüncesini savunmuş ve bu düşüncelerini rakamlara dayanan bazı analizler yardımıyla desteklemiştir. Bu analizlerde Durhheim intihar olaylarına etki eden din, dil, milliyet, köy, şehir hayatı, meslek, cinsiyet gibi faktörleri değişkenler olarak almış ve çeşitli mesleklerde bu değişkenlerle intihar olayları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaya ve bütün ülkeler için geçerli olan genel sonuçlar bulmaya çalışmıştır. Onun bulduğu sonuçlara göre tek tek ülkelerde intihar oranlarının az çok sabit bir tarzda meydana çıkması intiharların bireysel sebepler dışında bütün insanlara etki eden sosyal baskılara tabi olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin bütün ülkelerde kadın ve erkek bütün fertler için intihar oranlarının, şehirde, köylerden daha çok oluşu; sosyal düzenin bireysel psikolojiler üzerinde etkili olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Böylece Durkheim, ayrı ayrı ülkelerde ayrı cinsleri ve diğer bir çok faktörleri ele alarak bu özel durumların araştırılmasından hareket ederek bunların hepsi için geçerli olabilecek genel hükümlere varmaktadır. Böylece tıpkı deney yapan bir fizikçi gibi belli şartlar altında tekrarladığı bir olayın gösterdiği sebep-sonuç ilişkisini bir fizik kanunu olarak ortaya koyması gibi tüme varım yöntemini kullanmaktadır.

    Hipotetik Yöntem(Bileşik Yöntem) : Charles Darwin(1809-1882) Aristo’nun tümden gelim ve Bacon’un tüme varım yöntemlerini birleştirerek bundan bir tümevarım - tümdengelim yöntemi meydana getirmiştir. Buna bileşik yöntem de denilir.

    Araştırma, bir ileri-geri hareketidir. Araştırmacı önce tüme varım yoluyla gözlemlerden hareket ederek denenceleri oluşturmaktadır. Sonra tümdengelim yoluyla, eğer denenceler doğru ise hangi durum ve olguların (doğrulayıcıların)var olması gerektiğini saptamaya çalışmaktadır. Daha sonra ilgili deliller, olgular, bilgiler(veriler) toplanarak doğrulayıcıların veya denencelerin test edilmesine geçilmektedir.

    Fen bilimlerinde determinizm hakim olduğu için gelecekte nelerin olacağı az çok tahmin edilebilir. Sosyal bilimlerde bu son derece zordur. Çünkü yukarıda da açıklandığı gibi insan düşünen hesap yapan bir varlık olduğu için onun ne yapacağını kestirebilmek mümkün olmasa gerektir. Onun için toplumsal bilimlerin bilimsellik iddialarını kabul etmeyenler, toplumsal hayatın bilim tarafından değil de doktrinler(öğreti) tarafından ele alınması gerektiğini savunanlar olmuştur. Eğer böyle olursa bilim değil, toplum felsefesi yapılmış olur.

    Lundberg’e göre, fizik bilimlerindeki determinizm anlayışı büyük ölçüde değişmiş ve sosyal bilimlerdekine yaklaşmıştır. Başlangıçta sosyolojik yasalar, fiziksel yasalar model alınarak düşünülmüştür. Günümüzde ise fizik yasalar sosyolojinin yasalarına yaklaşmaya çalışmaktadır.

    Sosyal olaylar çok karmaşık ve açıklanması oldukça zor olduğu için sosyoloji, metot yönünden çeşitli aşamalardan geçmiş, sosyoloji tarihinde yoğun metot tartışmaları olmuştur. Örneğin Max Weber, tabii bilimlerde görülen sebep-sonuç ilişkisinin sosyal bilimler için söz konusu olamayacağını ve sosyal bilimlerde toplumsal etki ve değerlerin daha ağır bastıklarını söylemiştir. Karl Manheim, peşine düşülen kesinlik niteliğinin sosyal bilimlerden çok tabiat bilimlerinde geçerli olabileceğini ve sosyologların algı ve düşüncelerinin sosyal-kültürel değerler tarafından zorunlu olarak etkilendiğini ileri sürmüştür. Ona göre görünüşte birbiriyle ilişkisi olmayan olgular ve hatta tesadüfi nitelikte olan olgular arasında bile ilişkiler bulunabilir. Ayrıca sebep-sonuç ilişkileri, bizim değer yargılarımızın ve duygusal tepkilerimizin etkisi altında kalmaktadır.

    Ayrıca araştırma konusu ve sorunların seçimi araştırmacının bireysel ve kültürel değerleri tarafından etkilenmektedir. Bununla ilgili olarak C.W. Mills Sosyolojik Hayal Gücü adlı eserinde şöyle yazmaktadır. “Ömrünü toplumu incelemekle geçirmiş ve bu incelemelerini yayınlamış olan bir kimse, hem ahlaki ve hem de siyasal nedenlerle hareket etmiştir” Myrdal’a göre, herhangi bir ülkede sosyal bilimler, kültürel sisteminin bir parçası olduğundan, tarafsız sosyoloji olanaksız olmamakla beraber, pratik değildir.

    Fransız sosyologu Jean Caziniuve’nin belirttiği gibi, toplumsal bilimler henüz yerlerine oturmamış ve kriz içinde bulunan bilimlerdir. Bu nedenle toplumsal bilimlerde sürekli kavram ve kuram kargaşası hüküm sürmektedir. Görülüyor ki. sosyal bilim araştırmacısının kesin olarak kabul edeceği hiç bir şey yoktur.

    Metot konusunda öne sürülen bir problem de sosyal gerçeğin bütün kısımları ile bütünsel sosyal bir fenomen olarak ele almanın zorluğudur. Sosyal gerçek bütünden soyutlandığı takdirde bunun bütün unsurlarını anlamak mümkün olamaz. O halde sosyolojik araştırmada bütünsel gerçek, bir sosyal sistem modeli haline getirilerek basitleştirilmeli ve bu suretle açıklanmaya çalışılmalıdır.

    ARAŞTIRMADA ANA BÖLÜMLER

    1. Giriş


    2. Yöntem

    3. Bulgular ve Yorum

    4. Özet, Yargı ve Öneriler

    Giriş bölümünde problem, amaçlar, önem, sayıltılar, sınırlılıklar ve tanımlar yer alır.



    Problem: Araştırma, problem çözmeye yönelik bir süreçtir. Problemin çözümü ise, mevcut durumdan özlenen duruma ulaşmaktır. Bunun için araştırmacı problemi yaratan nedenleri araştırır ve bunların sonucu(durumu) istenilen yönde etkileyecek biçimde değiştirilmesini sağlar.

    Amaç: İyi tanımlanmış bir problem ifadesinde saklı olmakla beraber, yanlış anlamaları önlemek için ayrı bir alt bölümde verilir.

    Amaçlar iki şekilde belirtilebilir.



    1. Soru cümleleri ile/veya

    2. Denenceler(hipotezler ile

    Hipotezler(denenceler) değişkenler arasında varlığı öne sürülen belli ilişkilerin sınanmasını(test edilmesini) sağlar. Çoğunlukla deneysel araştırmalarda kullanılır ve en az bir karşılaştırmayı zorunlu kılar. Deneysel araştırmalar dışında amaçların soru cümleleri ile belirtilmesi yararlı ve çoğu kez zorunludur. Bir araştırmada amaçlardan bazıları denenceler bazıları da soru cümleleri ile saptanabilir. Ancak aynı amaç için hem soru cümlesi ve hem de hipotez birlikte kullanılamaz.

    Soru cümleleri ve denenceler, toplanan verileri tanımlar nitelikte, işlevsel(fonksiyonel) olmalıdır. Her soru cümlesi veya denence yalnız bir tek ilişkiyi arayan veya sınamak isteyen bir ifadedir.

    Denenceler, her zaman geniş zaman kipli cümlelerle kurulur. Çünkü denence, genel bir yargı olup, geçmişe bağlı değildir. Örneğin 3 yıldan fazla bekleyen aspirinin ağrı dindirme gücü en az % 75 oranında azalır.

    Önem: Bir tür araştırmacının kendi amacının ortaya konmasıdır. Araştırmacının amacı ile araştırmanın amacı ayrı ayrı şeylerdir., Birincisi ise araştırmacının bunları hangi amaçlarla topladığını, ikincisi toplanan verileri anlatır.

    Sayıltı: Araştırma sonuçlarının geçerliliği, sayıltıların geçerliliğine bağlıdır. Örneğin örneklemin evreni temsil ettiği bir sayıltı olabilir. Ancak bu gerçeği yansıtmıyorsa, bulguların evrene genellenmesi imkansızdır.

    Sınırlılıklar: Araştırmanın yapmak isteyip de çeşitli sebeplerle yapamadığı şeylerdir. Bunlar araştırmacının bilgi, beceri ve imkanlarından kaynaklandığı gibi, problemin alanı, araştırmanın amaçları, yöntem ve öteki pratik zorluklardan da gelebilir.

    Tanımlar: Okuyucuyu araştırmaya karşı genel bir bakış açısı kazandıracak türde olan tanımlar alt bölümde, ötekiler ise metinde ilk geçtikleri yerde yapılır. Bu konuda ölçüt, konuya yabancı olmayan birisinin, o konuyu anlayıp anlayamamasıdır. Yoksa tıp dalındaki bir araştırmayı hukukçunun anlayacağı şekilde tanımlamak değildir.

    Yöntem: Bir başka araştırmacının aynı çalışmayı uygulayabilmesine imkan sağlayacak kapsam ve ayrıntıda verilmelidir. Bu olmadan okuyucunun bulguları değerlendirme imkanı olmadığı gibi, yöntemin açık-seçik ilkesi gerçekleşmiş olur.

    Kullanılan teknikler için kısa tanım ve açıklamalar yeterli olduğu halde, yeni geliştirilenler yani araştırmaya özgü olanlar daha ayrıntılı açıklanır.

    Evren ve örneklem: 60 bin kişilik grup üyelerinin görüşlerini saptamak için aralarından tesadüfen seçilmiş 200 kişinin görüşleri alınmakla yetinilirse birincisi evren, ikincisi ise örneklemdir. Örneklemin önemli özellikleri sayı, yaş, cinsiyet, eğitim durumu raporda belirlenip tanımlanmalı ve sınırlandırılmalıdır. Ayrıca örnekleme türü, örneklem büyüklüğü ve bunun saptanmasında kullanılan teknik, güven ve hata(sapma) sınırlarının neler olduğu gerekçelerle açıklanmalıdır. Karmaşık durumlarda bunların şekil ve çizelgelerle sunmak yararlıdır.

    Örnek olay türünden araştırmalarda ise yalnızca incelenen örnek(aile, köy, toplum, okul vb.) tanıtılarak seçiliş nedeni açıklanır.



    Araştırma Modeli: Araştırma amacına uygun ve ekonomik bir süreçle verilerin toplanarak çözümlenmesi için gerekli koşulların düzenlenmesidir.

    Araştırmada model geliştirme, daha çok deneysel araştırmalar için düşünülmektedir. Ancak her araştırma için bir model düşünülüp geliştirilebilir.

    Verilerin toplanması: Veri, araştırma sürecinde sonuca varmak veya anlam çıkarmak için kullanılan nicelikler, olaylar, kayıtlar veya sayı kümeleridir.

    Veriler;

    1. Yazımlanmış veri kaynakları: kitaplar, dergiler, gazeteler, arşiv ve istatistik raporlarıdır.

    2. Yazımlanmamış veriler: görüşme, anket, gözlem tekniği ile elde edilen verilerdir. Bunlar araştırmacının doğrudan gözlemlerine ve ölçmelerine dayanan birey, obje ve olaylardır.

    Toplanan ilk bilgiler ham verileri oluşturur. Araştırma hangi tür verilerin, hangi kaynaklardan, hangi tekniklerle, hangi araçlarla ve kimlerden, ne zaman toplandığının belirtilmesi önemli yöntem bilgilerindendir. Anket ve test gibi araçlar kullanılmışsa bunların amaçlarını, geçerlik ve güvenirliliklerinin bilinip bilinmediğinin açıklanması gerekir. Anketin ne kadarının geri alınabildiğinin ve ne kadarının kullanılabilir durumda olduğu belirtilmelidir.

    Güvenirlik, verilerin güvenirliliği bilimsel çalışmanın ilk koşuludur. Her araştırma, bir başkası tarafından tekrar edilerek bulgular test edilebilir. Test etme, bir anlamda verilerin güvenirliliğinin kontrol edilmesi anlamına gelir.

    Verilerin güvenirliliği, veri toplama aracının da güvenirliliğini gösterir. Yani veriler anket ve görüşme teknikleri ile elde edildi ise, bu tekniklerin güvenirliliğini anlamına gelir.

    Verilerin geçerliliği, verilerin, elde edilmesi gereken verileri temsil edebilme derecesidir. Başka bir ifade ile gözlenmek istenen niteliğin başka bir nitelikle karıştırılmamasıdır. Ankette soruyu cevaplayan deneğin herhangi bir yanılgıya düşmeyeceği ve doğru algılayacağı bir ifadeyle önceden tanımlaması gerekir. Bu sebeple anketin bir pilot grup üzerinde denendikten sonra, araştırma örneklemine uygulanması yerinde olur.

    Verilerin toplanmasıyla ilgili araçlar(anket, görüşme soruları) eklerde verilir ve bu durum yöntem bölümünde açıklanır.

    1   2   3






        Ana sayfa


    Sosyal biLİmlerde metod ve araştirma teknikleri

    Indir 145.4 Kb.