bilgiz.org

Sigorta Fonları 10

  • Özel Emeklilik Fonları Hakkında Genel Bilgi
  • Özel Emeklilik Fonlarının Gelişimi
  • Özel Emeklilik Fonu Portföyü
  • Yatırım Fonu Türleri 7
  • Kıymetli Madenler Fonları
  • Özel Emeklilik Fonlarının Ekonomiye Katkıları
  • Fonların Katılımcılara Sağladığı Avantajlar
  • Grup Emeklilik Sözleşmesi
  • Hayat Sigortası Şirketlerinin Yatırım Araçları
  • Hayat Sigortası Ürünleri 12
  • Çeşitli Hayat Sigortası Alternatifleri 13
  • Hayat Sigortasıyla Bireysel Emeklilik Sisteminin Karşılaştırılması
  • İşsizlik Sigortası Hakkında Genel Bilgiler
  • İşsizlik Sigortasının Faydaları 15
  • İşsizlik Sigortasının Sağladığı Hizmetler 16
  • Hangi Durumlarda İşsizlik Ödeneğinden Yararlanılır 17
  • İşsizlik Ödeneğinden Kimler Yararlanamaz
  • Hangi Durumlarda İşsizlik Ödeneği Kesilir
  • İşsizlik Fonunun Gelirleri
  • Yasayla Yürürlüğe Konan Uygulamalar
  • TÜRK SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ
  • Bağ-Kur’un Verdiği Başlıca Hizmetler
  • Emekli Sandığı tarafından verilen başlıca hizmetler
  • Emekli Sandığı’nın Gelirleri



  • Tarih01.10.2017
    Büyüklüğü161.55 Kb.

    Indir 161.55 Kb.

    İÇİNDEKİLER

    Konu Sayfa

    Özel Emeklilik Fonları 3


    Sigorta Fonları 10


    İşsizlik Sigortası 14

    İş Güvencesi Yasası 19

    Türk Sosyal Güvenlik Sistemi 20

    SSK 21


    Bağ-Kur 23

    Emekli Sandığı 25



    ÖZEL EMEKLİLİK FONLARI


    Özel emeklilik fonları, sosyal güvenlik sistemini tamamlayıcı nitelikte, bireylerin gönüllü katılım esasına dayanarak emekliliğe yönelik tasarruflarının yatırıma yönlendirilmesi ile emeklilik döneminde ek bir gelir sağlanmasını amaçlayan araçlardır. Bu sayede piyasaya uzun vadeli fon sağlamak suretiyle sermaye piyasasının derinleşmesine ve gelişimine katkıda bulunularak ekonomik gelişimin hızlanması sağlanır.

    Özel Emeklilik Fonları Hakkında Genel Bilgi


    Özel Emeklilik Fonlarında katkı payı olarak adlandırılan aylık ödenecek tutar, katılımcı tarafından belirlenir. Sistemde şeffaflık esastır. Emekliliğe hak kazanmak için en az 10 yıl sistemde kalmak ve 56 yaşını doldurmuş olmak şarttır. Emeklilikte birikimler toplu para olarak veya düzenli maaş şeklinde talep edilebilir. Bu fonlar diğer sosyal güvenlik fonları gibi sağlık hizmetleri sunmazlar. Bireysel emeklilik şirketleri anonim şirket statüsünde, en az 20 trilyon lira sermayeyle kurulurlar.

    Katılımcının vefatı halinde birikimler şirkete bildirilen lehdarlara, bildirilmemişse kanuni mirasçılarına devredilir. Fonlar genelde sigorta şirketleri, yatırım bankaları veya fon yönetim şirketleri tarafından yönetilir. Bu sistem, Hazine Müsteşarlığı, SPK, Emeklilik Gözetim Merkezi, Bağımsız Denetim Şirketleri gibi birçok kurumun denetimi ve kontrolü altındadır. Emeklilik şirketinin iflası durumunda devlet garantisi vardır.

    Ayrıca özel emeklilik planlarının taşıdığı risklere karşı bir çözüm olarak karma modeller ortaya atılmıştır. Bu modellere örnek olarak, katılımcılarına temel bir emeklilik maaşı sağlayan maaş esasına dayalı sistemler ile buna ek olarak katkı oayı esaslı özel emeklilik planları sunulmaktadır.1

    Özel Emeklilik Fonlarının Özellikleri2

    •Sistem gönüllülük esasına göre işler ve medeni hakları kullanma ehliyetine sahip herkese açıktır.

    •Tasarruflar, Hazine Müsteşarlığı’nın denetiminde kurulan emeklilik şirketleri tarafından, SPK mevzuatında belirtilen emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilecektir.

    •Emeklilik şirketleri en az 3 farklı risk ve getiri bileşimine sahip yatırım fonu oluştururlar.

    •Yatırımlar sabit getirili yatırım araçlarının yanı sıra, hisse senedi gibi değişken yatırım araçlarına da yönlendirilebilir.

    •Fonlar, SPK’ya tabi portföy yönetim şirketleri tarafından profesyonel portföy yönetim ilkeleri çerçevesinde yatırıma yönlendirilir. Birikimlerin asgari bir süre sonunda başka bir emeklilik yatırım fonuna ya da şirketine aktarılması mümkündür.

    •Fon varlıkları, emeklilik şirketinin malvarlığından ayrı olarak SPK’ca uygun görülen merkezi bir saklama kuruluşunda saklanır.

    Özel Emeklilik Fonlarının Gelişimi


    İlk özel emeklilik fonu 1862 yılında Avustralya’da kurulmuş, ilk uygulamaları ise ABD’de görülmüştür. Özellikle sosyal güvenlik sisteminin geç kurulduğu ülkelerdeki güvence açığının kapatılmasında önemli rol oynamıştır. 80’li yıllarda başlayan sosyal güvenlik reformları çerçevesinde bu fonların önemi artmıştır. Bugün Dünya genelinde bu fonlarda 12.5 trilyon dolarlık bir varlık düzeyine ulaşılmıştır.



    Ş
    ekil 1
    Dünyada Emeklilik Fonlarının Büyüklüğü3
    T
    ablo 1
    Özel Emeklilik Fonlarının GSYH’ye Oranı4

    Özel Emeklilik Planları


    Maaş Esaslı Planlar (Tanımlanmış Fayda Planı): Emekli maaşı önceden belirlenir, herhangi bir varlığın getirisine bağlı değildir. Sisteme yapılan toplam katkı, çalışılan yıl sayısı, emekli olunan yaş gibi faktörlere göre hesaplanır. Genelde orta ve büyük ölçekli işletmelerde çalışanların işyerine bağlılığını arttırmakta kullanılan bir metottur. En büyük dezavantajı maliyetlerin hesaplanamamasıdır. Yatırım riski işverene aittir.5

    Katkı Payı Esaslı Planlar (Tanımlanmış Katkı Planı): Bu hesapların planda yer alan çalışanlara toplam yararı bu hesaplara ne kadar katkıda bulunulduğuna ve bu katkıların getirisine bağlı olarak değişmektedir. Maliyeti tahmin edilebilir, yararı ise tahmin edilemezdir. Yatırım riski çalışana aittir. Küçük ve yeni kurulan şirketler tarafından tercih edilir. Enflasyonun yüksek olması fonda bulunan tasarrufların erimesine neden olabilir.

    Tanımlanmış Katkı Planları üçe ayrılır:

    •Kar Paylaşım Planı

    •Hisse Senedi İkramiyesi Planı

    •Parasal Emeklilik Planı

    Özel Emeklilik Fonu Portföyü


    Portföy aşağıdaki yatırım araçlarından oluşur:

    •Nakit, vadeli ve vadesiz mevduat

    •Borçlanma araçları ve hisse senetleri

    •Kıymetli madenlere ve gayrimenkullere dayalı varlıklar

    •Repo işlemleri

    •Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri

    •Borsa para piyasası işlemleri

    •Yatırım fonu katılma belgeleri


    Diğer para ve sermaye piyasası araçları

    Tablo 2 Gelişmiş Ülkelerde Emeklilik Fonlarının Porföy Dağılımı (%)6

    Yatırım Fonu Türleri7

    Gelir Amaçlı Fonlar

    –Hisse Senedi Fonu

    –Kamu Borçlanma Araçları Fonu

    –Özel Sektör Borçlanma Araçları Fonu

    –Karma Borçlanma Araçları Fonu

    –Karma Fon

    –Uluslararası Hisse Senedi Fonu

    –Uluslararası Borçlanma Araçları Fonu

    –Uluslararası Karma Fon

    –Esnek Fon

    Büyüme Amaçlı Fonlar

    –Hisse Senedi Fonu

    –Küçük Şirketler Hisse Senedi Fonu

    –Karma Fon

    –Uluslararası Hisse Senedi Fonu

    –Uluslararası Karma Fon

    –Esnek Fon



    Para Piyasası Fonları

    –Likit Fon-Kamu

    –Likit Fon-Özel Sektör

    –Likit Fon-Karma


    Kıymetli Madenler Fonları


    –Kıymetli Madenler Fonu

    –Altın Fonu



    İhtisaslaşmış Fonlar

    –Yabancı Ülke Fonu

    –Sektör Fonu

    –Endeks Fon



    Diğer Fonlar

    –Dengeli Fon

    –Esnek Fon

    Sosyal Güvenlik Reformu


    Türkiye’deki Sosyal Güvenlik sistemlerinin finansman yöntemleri başlangıçta kapitalizasyon (fon biriktirme) esasına dayanmaktaydı. Ancak, Türkiye ekonomisindeki yaşanan istikrarsızlıklar ile fiyatlar genel seviyesinin yükselmesine koşut olarak Türk parasının yabancı para birimleri karşısında değer kaybetmesi, toplanan kaynakların yatırıma yönlendirilmesinden sağlanan gelirlerin erimesi sonucunu doğurmuştur.8 Ayrıca nüfusun giderek yaşlanması sonucu kuşaklar arası dayanışmaya dayanan ‘pay as you go’ dağıtım sistemi yürümemeye başlamıştır. Bu sistem, çalışanlardan yapılan kesintilerin bir havuzda toplanıp emeklilere dağıtılması esasına dayanmaktadır.

    Gelişmiş bir çok ülkede uygulanan, Türkiye’de de gündemde olan Sosyal Güvenlik reformu çerçevesinde dağıtım sisteminden fon esaslı sisteme geçiş, tek basamaklı sistemden de çok basamaklı sisteme geçiş önerilmektedir. Çok basamaklı sistem bireysel emeklilik fonlarını da barındıran sistemdir. Sosyalist kesimin ‘Milyonlarca insanın hayat güvencesi özel şirketlerin borsa oyunlarına alet edilemez.’9 itirazlarına karşılık SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nın birleştirilerek özelleştirilmesi de tartışılan çözüm önerilerinden biridir. Mevcut verilerle ilerki yıllarda bu kurumların beklenen emeklilik sigortası açıklarının GSMH’ye oranları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.10



    Yıllar

    SSK

    Emekli Sandığı


    Bağ-Kur

    Toplam

    2000

    1.74

    0.85

    0.13

    2.72

    2005

    2.20

    1.08

    0.17

    3.45

    2010

    2.85

    1.24

    0.22

    4.31

    2020

    3.86

    1.26

    0.46

    5.58

    2030

    4.77

    1.61

    0.60

    6.98

    2050

    7.48

    1.83

    0.75

    10.06

    Tablo 3 Sosyal Güvenlik Kurumlarının Emeklilik Sigortası Açıklarının GSMH’ye Oranı

    Özel Emeklilik Fonlarının Ekonomiye Katkıları

    •Uzun vadeli altyapı yatırımları için gerekli fonları sağlaması, buna bağlı olarak istihdamın artması

    •Kamunun uzun vadeli borçlanma olanağını olumlu etkilemesi

    •Piyasalardaki kısa vadeli spekülatif baskıları azaltması

    •Ulusal tasarruf eğilimini arttırması

    •Emekliliğe yönelik tasarrufların mali sisteme akması ile kayıtlılığı teşvik etmesi

    •Sermaye piyasalarının derinleşmesine katkıda bulunması

    Fonların Katılımcılara Sağladığı Avantajlar


    •Katkı payı yatırılan süre boyunca fonların değer artışları için herhangi bir vergi ödenmez.

    •Ödenilen katkı payı, brüt maaşın %10’una kadar bir vergi indirimi sağlar.

    •İstenildiği zaman birikimler alınarak sistemden çıkılabilir.

    •Yılda 4 kez yatırım yapılan fonların dağılımı değiştirilebilir.

    •Yılda bir kez emeklilik şirketi değiştirilebilir.

    • Katkı Payı ödemeye ara verilebilir.



    Sistem

    Tasarruf

    Yeniden Dağıtım

    Sigorta

    Ekonomik Etkinlik

    Temel Risk

    Sosyal Güvenlik




    X

    X




    Politik

    Maaş Esaslı Program

    X




    X




    Resesyon

    Prim Esaslı Program

    X







    X

    Yatırım/Enflasyon

    Özel Tasarruflar










    X





    Tablo 4 Emeklilik Sistemlerinin Karşılaştırmalı Avantajları11

    Grup Emeklilik Sözleşmesi


    En az 10 kişiden oluşan bireysel emeklilik sözleşmeleridir. Bir işyerinde 10’dan az çalışan varsa bunların hepsini kapsayacak şekilde düzenlenir. Sözleşmenin akdinden sonra grubun 10 kişinin altına düşmesi sözleşmenin geçerliliğini etkilemez. İşveren çalışanları adına birden fazla şirket ile sözleşme yapabilir. Bu durumda çalışanların bu sözleşmeler arasında geçiş hakkı saklı tutulacaktır.

    SİGORTA FONLARI


    İnsanların yaşamın getirdiği risklere karşı birleşerek uğrayacakları kayıpları aralarında bölüşme fikri sigorta olgusunu doğurmuş, bu fonlarda toplanan paralar ise ülke ekonomilerinin gelişmesini sağlamıştır. 99 itibariyle fonun sağladığı prim üretimi $ 2318 milyon’dur. (GSMH’nin % 1.26) Hayat sigortası Türkiye’deki sigortacılık sektörünün %18’ini oluştururken Dünya genelinde bu oran %60 civarındadır. Türkiye’de bankalar sigortacılık yapamazlar. 2000 yılı itibariyle sektörde 62 sigorta ve 4 reasürans şirketi faaliyet göstermektedir.

    Hayat Sigortası Şirketlerinin Yatırım Araçları


    •Türk Lirası

    •T.C.M.B tarafından alım satımı yapılan dövizler

    •Vadesiz Türk Lirası Mevduat

    •Vadeli Türk Lirası Mevduat

    •Döviz Tevdiat Hesapları

    •Poliçe üzerine verilen krediler

    •Yatırım fonu katılma belgeleri

    •Hazine bonosu

    •Devlet tahvili

    •Dövize endeksli tahvil

    •Gelir ortaklığı senedi

    •Özel sektör tahvili

    •Banka ve finansman bonoları

    •Varlığa dayalı menkul kıymetler

    •Hisse senetleri

    •Gayrimenkuller ve gayrimenkul sertifikası

    •Repo

    •Gerçek kişiler ipotek karşılığı verilen uzun vadeli krediler



    •Diğer para ve sermaye piyasası araçları
    Hayat Sigortası Ürünleri12

    •Koruma Ürünleri

    –Bireysel koruma ürünleri

    •Aile koruma planı

    •Aile tam koruma planı

    •Profesyonel koruma planı

    •Profesyonel tam koruma planı

    •Ciddi sağlık riskleri sigortası

    –Kurumsal koruma ürünleri

    •Grup Hayat Sigortası

    •Grup Ciddi Sağlık Riskleri Sigortası

    •Özel Okul Aile Koruma Planı

    •Birikim Ürünleri (Orta Vadeli Tasarruf Ürünleri)

    –Bireysel Sermaye Birikim Ürünleri

    •Sigortalı Tasarruf Planı

    •Esnek Koruma Planı

    –Kurumsal Sermaye Birikim Ürünleri

    •Grup Sigortalı Tasarruf Planı

    •Emeklilik ürünleri


    Çeşitli Hayat Sigortası Alternatifleri13


    Herkese Birikim Sigortası: Gelecek günleri rahat ve huzurlu geçirmek için şimdiden yatırım yapmanızı sağlayan bir hayat sigortasıdır. Sigorta süresi boyunca Türk Lirası ya da dövize endeksli olarak ödediğiniz primler günlük olarak yatırıma yönlendirilir. Sigorta süresi tamamlandığında toplu para ya da ömür boyu üç aylık gelir alabilirsiniz. Eğer primlerinizi döviz karşılığı ödediyseniz, ömür boyu yerine, belirleyeceğiniz bir süre boyunca üç aylık gelir seçeneğinden de yararlanabilirsiniz. Bu sigortadan yaş sınırlaması olmadan herkes yararlanabilir. En az 10, en çok 30 yıllık süre seçilebilir. Tamamen birikime yönelik bir sigortadır. Sigortalının ölümü ya da sakat kalması halinde, ölüm ya da sakatlık tazminatı ödenmez. Ancak, birikime yönlendirilen prim tutarlarıyla kar payı ödenir.

    Dövize Endeksli Hayat Sigortası: Teminat ve primlerin ABD Doları veya Euro’ya endeksli olarak hesaplandığı bir hayat sigortasıdır. Sigorta başlangıcında belirleyeceğiniz teminatı, süre sonunda toplu para, ömür boyu üç aylık gelir ya da belirleyeceğiniz bir süre boyunca üç aylık gelir olarak alabilirsiniz. Seçtiğiniz teminat tutarının tamamı, sigorta başlangıcından itibaren ölüm riskine karşı sevdiklerinizin güvencesi olacaktır. Bu tutar size garanti edilen asgari tutardır ve süre sonunda elde edilen kar paylarıyla birlikte ödenir. 18-60 yaş arasında sağlıklı herkes Dövize Endeksli Hayat Sigortası yaptırabilir. Sigorta sürenizi en az 10 en çok 30 yıl olmak üzere belirleyebilirsiniz. Ancak yaşınız ile sigorta süresinin toplamı 70’i geçmemelidir.

    Seçenekli Hayat Sigortası: Süre sonunda yüksek birikim sağlayan, ölüm teminatı oranını sizin belirlediğiniz bir hayat sigortasıdır. Sigorta süresi boyunca Türk Lirası ya da dövize endeksli olarak ödediğiniz primler günlük olarak yatırıma yönlendirilir. Sigorta süresi tamamlandığında toplu para ya da ömür boyu üç aylık gelir alabilirsiniz. Eğer primlerinizi döviz karşılığı ödediyseniz, ömür boyu yerine, belirleyeceğiniz bir süre boyunca üç aylık gelir seçeneğinden de yararlanabilirsiniz. Ölüm tazminatı hakkı ise ilk prim ödendiği andan itibaren başlayıp, sigorta süresi sonuna kadar devam etmektedir.

    Seçenekli Geleceğin Sigortası: Yüksek birikim yanında, oranını sizin belirleyeceğiniz ölüm ve kalıcı sakatlık teminatları da içeren hayat sigortasıdır. Sigorta süresi boyunca Türk Lirası ya da dövize endeksli olarak ödediğiniz primler günlük olarak yatırıma yönlendirilir. Sigorta süresi tamamlandığında toplu para ya da ömür boyu üç aylık gelir alabilirsiniz. Eğer primlerinizi döviz karşılığı ödediyseniz, ömür boyu yerine, belirleyeceğiniz bir süre boyunca üç aylık gelir seçeneğinden de yararlanabilirsiniz. Ölüm ve kalıcı sakatlık tazminatları hakkı ise ilk prim ödendiği andan itibaren başlayıp, sigorta süresi sonuna kadar devam etmektedir.

    Yıllık Hayat Sigortası: Yıllık Hayat Sigortası sadece ölüm teminatı sağlar. Sigorta süresi olan 1 yıl içinde, sigortalının ölümü durumunda lehdar(lar)ına poliçede belirtilen teminat tutarı ödenir. Bir yıllık süre sonunda, sigortalının hayatta olması halinde hiçbir ödeme yapılmaz. Sigortaya devam etmek için her sene yeni bir Yıllık Hayat Sigortası yapılmalıdır. 18-65 yaş arasında sağlıklı herkes Yıllık Hayat Sigortası yaptırabilir.

    Uzun Süreli Hayat Sigortası: Uzun Süreli Hayat Sigortası sadece ölüm teminatı sağlayan bir sigortadır. Sigorta süresi içerisinde sigortalının ölümü durumunda, başlangıçta belirlenen teminat tutarı ödenir. Sigorta süresi sonunda sigortalının hayatta olması durumunda ödeme yapılmaz. Sigortalı teminatını Türk Lirası, Amerikan Doları ya da Euro’ya endeksli olarak belirleyebilir. Sigorta süresi Yıllık Hayat Sigortasında olduğu gibi bir yıl değil, daha uzun belirlenebilmektedir (en az 2 en çok 30 yıl). Sigortalının yaşı ile sigorta süresi toplamı 70’i geçmeyecek şekilde sigorta süresi belirlenir. 

    Hayat Sigortasıyla Bireysel Emeklilik Sisteminin Karşılaştırılması


    Bireysel Emeklilik sisteminden istenildiği zaman çıkış mümkündür. Türkiye’de bu alanda hayat sigortası sistemine göre daha çok teşvik sağlanmaktadır. Altyapıları sigorta şirketlerinden daha sağlamdır.

    Hayat sigortası sisteminde asgari üç yıl prim ödenmesi gerekmektedir. Sigorta yaptıran kişiler birikimlerini bireysel emeklilik hesaplarına aktarabilirler. Bu iki sektörün birbirlerini tamamlayıcı nitelikte olması beklenmektedir.



    Özellikler

    Bireysel Emeklilik Ürünleri

    Birikimli Hayat Sigortaları

    Teminat

    Ölüm ya da sakatlık teminatı içermez.

    Büyük bir kısmı ölüm veya kalıcı sakatlık teminatları sağlar.

    Süre

    En az 10 yıl ödeme yapılması ve 56 yaşın tamamlanması zorunludur.

    Yaşa bakılmaksızın, sigorta süresi en az 10 yıl olmalıdır.

    Katkı payı ve prim ödemelerinde vergi avantajı

    Ödeme yapılan dönemde elde edilen gelirin %10’unu ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla vergi matrahından indirilebilir.

    Ödeme yapılan dönemde elde edilen gelirin %5’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla vergi matrahından indirilebilir.

    Yatırıma yönlendirme

    Katılımcı yatırım yapacağı fonları kendisi belirler.

    Sigortalı fonları sigorta şirketi tarafından yönetilir.

    Başka şirkete aktarım

    Şirketler arası aktarım var

    Şirketler arası aktarım yok

    Giriş aidatı

    Sisteme ilk girişte ya da ertelenmiş olarak katılımcıdan alınabilir.

    Giriş aidatı yoktur.

    Borçlanma

    Birikimlerden borç alınamaz, sadece birikimler alınarak sistemden çıkılabilir.

    Birikimlerden borç alınabilir.

    Tablo 5 Bireysel Emeklilik Ürünlerinin Birikimli Hayat Sigortalarından Farkı14


    İŞSİZLİK SİGORTASI


    İşsizlik sigortası; bir işyerinde çalışırken, çalışma istek ve yeterliliğinde olmasına rağmen, kendi istek ve kusuru dışında işini kaybedenlere, uğradıkları gelir kayıplarını kısmen de olsa karşılayarak kendilerinin ve aile fertlerinin zor duruma düşmelerini önleyen, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren, Devlet tarafından kurulan zorunlu bir sigorta koludur. İşsizlik sigortasına ilişkin fon kesintileri 1.6.2000 tarihinde, ödemeler ise 2000 Mart’ında başlamıştır.

    İşsizlik Sigortası Hakkında Genel Bilgiler


    İşsizlik sigortası, Fon Yönetim Kurulu, SSK ve İŞKUR tarafından yürütülmektedir. İşsizlik ödeneği, net asgari ücreti geçmemek üzere, sigortalının son dört aylık SSK primine esas ortalama net kazancın % 50’sidir. İşsizlik Fonu’na konsolide bütçeden 2001 yılında 320 milyar TL, 2002 yılında ise 260 milyar TL hazine yardımı yapılmıştır. 31 Mart 2003 itibariyle 6 katrilyon TL gelir varken, giderlerin sadece 89 trilyon olması tartışmalara neden olmuş ve sistemin yeniden düzenlenmesi gündeme gelmiştir.

    İşsizlik Sigortasının Faydaları15


    •İşsiz kalınan süre içinde; sigortalı işsizlerin gelir kaybı bir ölçüde bu ödenek ile karşılanacağından sigortalı işsizler kendilerine daha uygun işler bulacak, bu sayede işgücü verimliliği artacaktır. Ayrıca işsizlerde ve aile bireylerinde gelir kaybı nedeniyle oluşabilecek olumsuzluklar kısmen önlenecektir.

    •İşsizlik sigortası sağladığı gelir güvencesiyle, işsizlerin alım güçlerini belli ölçüde koruduğundan toplam talep üzerinde olumlu etki yapacaktır.

    •İşsizlik ödeneğine hak kazanabilmek için sigortalı çalışanlar ahlak ve iyi niyet kurallarına daha fazla sadakat göstermek zorunda kalacaklarından verimlilik artacak ve işgücü devri azalacaktır.

    •İşsizlik sigortası kapsamında verilecek olan eğitimler ile sigortalı işsizlerin nitelikleri artacaktır.

    •Kayıt dışı istihdamın kayda alınmasında etkili olacaktır.

    •İşgücü piyasasına yönelik (iş-çalışan-işyeri) veri tabanı oluşturulmasına olanak sağlayıp, doğru kişinin doğru işe yerleştirilmesi sağlanacak, böylelikle verimlilik ve çalışanların mutluluğu artacaktır.

    •İşsizlik sigortası gelirleri ile oluşturulacak fon, üretken alanlarda, istihdam artışı sağlayan ve bölgeler arası dengesizliği giderici yatırımlara yönlendirildiğinde, ülke ekonomisine katkıda bulunacaktır.

    İşsizlik Sigortasının Sağladığı Hizmetler16


    Sigortalı işsizler;

    •İşsizlik ödeneğinden,

    •Sağlık sigortası hizmetlerinden,

    •Danışmanlık ve işe yerleştirme hizmetlerinden,

    •Mesleki eğitim hizmetlerinden yararlanabilirler.

    Hangi Durumlarda İşsizlik Ödeneğinden Yararlanılır?17


    •120 günü kesintisiz olmak üzere, son üç yıl içinde en az 600 gün süre ile prim ödemiş olup da kendi istek ve kusurları dışında işsiz kalma

    •Hizmet sözleşmesinin işverenler tarafından feshedilmesi

    •Hizmet sözleşmesinin işverenin uygun olmayan davranışları veya zorlayıcı sebepler nedeniyle bizzat sigortalı işçi tarafından feshedilmesi

    •Sözleşmenin işçinin sağlık sorunları nedeniyle işveren tarafından feshedilmesi

    •Sözleşme süresi sonunda işsiz kalınması

    •İşyerinin kapatılması veya el değiştirmesi sonucu işten çıkarılma durumlarında işsizlik ödeneğine hak kazanılır.


    İşsizlik Ödeneğinden Kimler Yararlanamaz?


    •Son 120 günü kesintisiz olmak üzere, işsiz kalmadan önce son 3 yıl içinde 600 gün süre ile prim ödememiş olanlar

    •Hizmet sözleşmelerini kendi istekleri doğrultusunda feshedenler

    •Askerlik nedeniyle sözleşmeleri feshedilenler

    •Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı alanlar

    •Hizmet sözleşmeleri grev, lokavt veya kanuni nedenlerle askıya alınmış olanlar

    •Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymamaları sonucu sözleşmesi işveren tarafından feshedilmiş olanlar




    Hangi Durumlarda İşsizlik Ödeneği Kesilir?


    •Kurum tarafından yapılan son çalışma koşullarına ve ikamet edilen yere uygun bir iş teklifinin haklı bir neden olmaksızın geri çevrilmesi

    •Gelir getirici bir işte çalışıldığının tespiti

    •Kurum tarafından önerilen bir meslek eğitim programına katılmama ya da kurumun çağrılarına uymama

    •Askerlik durumu

    •Hastalık veya analık durumu nedeniyle geçici işgöremezlik ödeneği almaya hak kazanma

    İşsizlik Fonunun Gelirleri


    •İşsizlik sigortası primleri (sigortalı, işveren ve Devlet’ten toplanan)

    •Bu primlerin değerlendirilmesinden elde edilen kazanç ve iratlar

    •Fonun açık vermesi halinde Devlet’ten sağlanacak katkılar

    •Kanun gereğince sigortalı ve işverenlerden alınacak ceza, gecikme zammı ve faizler

    •Diğer gelir ve kazançlar ile bağışlar

    İşsizlik Fonunun Giderleri

    •İşsizlik ödenekleri

    •Hastalık ve analık sigortası primleri

    •Meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitim giderleri

    •Diğer faaliyet giderleri


    Tablo 6 İşsizlik Sigortası Fonu Gelir-Gider Tablosu (Milyar TL)18



    Tablo 7 İşsizlik Sigortası Ödemeleri (Milyar TL)19
    Şekil 2 İşsizlik Fonu Portföyünün Yatırım Araçları İtibariyle Dağılımı20

    İŞ GÜVENCESİ YASASI21

    İşsizlik sigortasının sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için işsiz sayısının mümkün olduğunca azaltılması, dolayısıyla keyfi işten çıkarmaların önüne geçilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda hazırlanan iş güvencesi yasası 15 Mart 2003 tarihi itibariyle yürürlüğe konulmuştur.




    Yasayla Yürürlüğe Konan Uygulamalar


    •Tarım ve orman işçileri iş yasası kapsamına alınmış, iş yasası kapsamındaki işçilere ise iş güvencesi sağlanmıştır.

    •10 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az 6 ay kıdemi olan ve belirsiz iş süreli sözleşmeyle çalışan işçinin iş akdinin feshi geçerli bir nedene dayandırılmalıdır.

    •Kıdem tazminatları ödemek suretiyle dilediği zaman işçi çıkarma hakkına sınırlandırmalar gelmiştir.

    •İşten çıkarma, işçinin yeterliliği, davranışları, işletmenin, işyerinin veya işin gerekleri gibi geçerli nedenlere dayandırılmalıdır.


    •İş akdi sendikal faaliyetler, ırk, renk, cinsiyet,medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, din, siyasi görüş, etnik veya sosyal kökenler, kadın işçilerin çalıştırılmalarının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek, hastalık veya kaza nedeniyle öngörülen bekleme süresinde işe geçici olarak devam etmemek gibi nedenlerle feshedilemez.

    •İş sözleşmesinin geçerli bir neden ile feshedilmesi halinde feshin yazılı olması, işten çıkarma nedeninin açık ve kesin biçimde belirtilmesi ve işçinin hakkındaki iddialara karşı savunmasının alınması gereklidir. İşçi feshin geçerli bir nedene dayanmadığını düşünerek 1 ay içinde dava açabilir. Mahkeme işvereni haksız bulursa, işveren ya işçiyi bir ay içinde işe başlatacak, ya da 6 ay ile 1 yıl arasındaki ücretini işçiye tazminat olarak ödeyecektir.

    •İşveren 10 ya da daha fazla işçiyi işten çıkarmak istemesi halinde, bu durumu en az 30 gün önceden işyeri sendika temsilcilerine veya işçi temsilcilerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğü ile Türkiye İş Kurumu’na bildirmek zorundadır. Yapılacak görüşmelerle toplu çıkarmanın önlenmesi ve çıkarılacak işçi sayısının azaltılmasına çalışılacaktır.

    TÜRK SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ


    Türk Sosyal Güvenlik Sistemi pirimli ve pirimsiz rejimler olmak üzere ikiye ayrılır.

    Primli rejimler:

    -Emekli Sandığı

    -SSK

    -Bağ-Kur


    -İş-Kur

    Primsiz rejimler:

    -Sosyal Yardım

    -Sosyal Hizmet

    SSK


    1945 tarihinde İşçi Sigortaları Kurumu adıyla kurulan teşkilat, 1965 yılında bugünkü adını almıştır. Kuruluş amacı, bir hizmet sözleşmesine dayanarak hem özel hem de kamu sektöründe bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılan sigortalı işçileri çalışma yaşamının çeşitli risklerine karşı sigorta ederek sosyal güvenliklerini sağlamaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlıdır. 2001 yılı sonu itibariyle kurum ülke nüfusunun %45.6’sına hizmet vermektedir. Bunlar aktif sigortalılar,aylık alanlar ve bunların bağımlılarıdır



    Şekil 3 SSK’nın Organları22

    SSK’nın Verdiği Başlıca Hizmetler

    •İş kazası ve meslek hastalıkları sigortası

    •Hastalık sigortası

    •Analık sigortası

    •Malullük sigortası

    •Yaşlılık sigortası

    •Ölüm sigortası

    •İşsizlik sigortası


    SSK’nın Gelirleri


    •Prim Gelirleri

    •Menkul Kıymet Gelirleri

    •Kurumun sahibi veya ortağı bulunduğu müessese ve işletmelerden, iştiraklerden ve bağlı işletmelerden elde edilecek her türlü gelirler

    •Genel bütçeden yapılacak yardımlar

    •Gayrimenkul satış ve kira gelirleri

    •Yapılan bağış ve vasiyetler

    •Gelirlerin nemalandırılmasından elde edilecek gelirler

    SSK’nın Giderleri


    •Aylık ödemeler (Sürekli işgörmezlik geliri, malullük, yaşlılık aylığı, sağlık yardımları)

    •Memur ücretleri

    •Ek ücret ödemeleri

    •Sosyal ödemeler

    •Yolluk ödemeleri

    •Yönetim giderleri



    (MİLYAR TL)

    T
    ablo 8
    SSK’ya konsolide bütçeden yapılan Hazine yardımları23

    BAĞ-KUR


    1971 yılında kurulan Bağ-Kur, belirli bir prim karşılığında devlet eliyle esnaf ve sanatkarlar ve bağımsız çalışan vatandaşların sosyal güvenliklerini sağlamak üzere hizmet veren bir sosyal güvenlik kuruluşudur. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı, mali ve idari bakımdan özerk bir kurumdur. Ülke nüfusunun %22.25’ine hizmet vermektedir. Bağ-Kur sigortalısı olmak için kurulu sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında olmak, herhangi bir işverene bağlı bulunmamak gerekir.





    Şekil 4 Bağ-Kur’un Organları24

    Bağ-Kur’un Verdiği Başlıca Hizmetler


    •Malullük Aylığı

    •Yaşlılık Aylığı

    •Yaşlılık Toptan Ödemesi

    •Ölüm Aylığı

    •Ölüm Toptan Ödemesi

    •Cenaze Yardımı Yapılması

    •Sağlık Yardımı


    Bağ-Kur’un Gelirleri


    •Sigorta primleri

    •Yapılan bağış ve vasiyetler

    •Para cezaları

    •Kurumun taşınır ve taşınmaz mallarının satışından sağlanan gelirler

    •Genel bütçeden yapılan yardımlar

    •Kurum iştirak ve kuruluşlarının gelirleri

    •Kuruma ait gayrimenkullerin kira bedelleri

    Bağ-Kur’un Giderleri


    •Sigortalılara ödenen aylıklar

    •Toplu ödemeler

    •Sağlık, sakatlık, yaşlılık ve ölüm yardımları

    •Yolluk giderleri

    •Genel yönetim giderleri

    •Personel giderleri



    •Faiz giderleri

    (MİLYAR TL)


    Aylar

    1999

    2000

    2001

    2002

    Ocak


    51.000

    102.000

    121.000

    230.000

    Şubat

    41.000

    86.000

    152.000

    233.000

    Mart

    43.000

    86.000

    230.000

    250.000

    Nisan

    48.000

    125.000

    184.000

    240.000

    Mayıs

    43.000

    100.000

    192.000

    190.000

    Haziran

    43.000

    42.000

    169.000

    188.000

    Temmuz

    50.000

    70.000

    160.000

    188.000

    Ağustos

    55.000

    80.000

    172.000

    221.000

    Eylül

    57.000

    70.000

    157.000

    208.000

    Ekim

    58.000

    75.000

    93.000

    224.000

    Kasım

    60.000

    95.000

    85.000

    210.000

    Aralık

    61.000

    119.685

    -278.000

    561.167

    TOPLAM

    610.000

    1.050.685

    1.437.000

    2.943.000

    GSMH Payı

    0,8

    0,8

    0,8

    1,1


    Tablo 9 Bağ-Kur’a konsolide bütçeden yapılan Hazine Yardımları25


    T.C.EMEKLİ SANDIĞI


    Emekli Sandığı, kamuda çalışan kişileri ve aile fertlerini tek bir sandıkta toplamak üzere 1949 yılında kurulmuştur. 2001 sonu itibariyle kurum, nüfusun %20.72’sine hizmet vermektedir. Ayrıca kamu tarafından sunulan sosyal yardım ve sosyal hizmet programlarının gerçekleştirilmesinde aracılık görevi yapmaktadır.

    Emekli Sandığı Kanunun’yla üç çeşit emeklilik düzenlenmiştir. Bunlar:



    • İstek üzerine emeklilik

    • Re’sen emeklilik

    • Yaş haddi nedeniyle emekliliktir.

    Emekli Sandığı tarafından verilen başlıca hizmetler


    •Emekli ve malullük aylığı

    •Dul ve yetim aylığı

    •Sağlık yardımı

    •Sosyal tesis sağlama

    •Konut kredisi ve konut sağlama

    •Toptan ödeme

    •Borç verme

    •Giyecek ve yiyecek yardımı

    •Aile yardımı ve doğum yardım ödeneği

    •Ölüm yardımı


    Emekli Sandığı’nın Gelirleri


    Kanuni gelirler

    • İştirakçilerden kesilen kesenekler

    • Kurumlardan alınan karşılıklar

    • Hazine katkısı

    • Disiplin para cezaları

    • Bağışlar

    Yatırımlar

    • Gayrimenkuller

    • Devlet ve özel kesim tahvili

    • Hazine Bonosu

    • Gelir ortaklığı senedi

    • Vadeli / Vadesiz Banka Hesapları

    Emekli Sandığı’nın Giderleri

    • Emekli, malul, dul ve yetim aylıkları

    • Sağlık yardımları

    • Faiz giderleri

    • Memur ücretleri

    • Ek ücret ödemeleri

    • Sosyal ödemeler

    • Yönetim giderleri

    • Yolluk ödemeleri

    • Diğer faaliyet giderleri

    • Diğer faaliyet dışı giderler


    (MİLYAR TL)

    Aylar

    1999

    2000

    2001

    2002

    Ocak


    130.000

    220.000

    300.000

    665.000

    Şubat

    85.000

    155.000

    260.000

    500.000

    Mart

    70.000

    120.000

    130.000

    200.000

    Nisan

    95.000

    170.000

    190.000

    320.000

    Mayıs

    70.000

    150.000

    290.000

    650.000

    Haziran

    65.000

    85.000

    180.000

    300.000

    Temmuz

    135.000

    235.000

    290.000

    390.000

    Ağustos

    125.000

    220.000

    350.000

    610.000

    Eylül

    95.000

    150.000

    250.000

    365.000

    Ekim

    100.000

    175.000

    290.000

    430.000

    Kasım

    110.000

    190.000

    395.000

    546.000

    Aralık

    -45.000

    -95.000

    -300.000

    -154.000

    TOPLAM

    1.035.000

    1.775.000

    2.625.000

    4.822.000

    GSMH Payı

    1,3

    1,4

    1,5

    1,8


    Tablo 10 Emekli Sandığı’na konsolide bütçeden yapılan Hazine Yardımları26


    KAYNAKÇA


    • E. Philip DAVIS, Pension Funds: Retirement-Income Security and capital markets, An International Perspective, Clarendon Press, 1995

    • Bireysel Emeklilik Sistemi, Dr. Ahmet EROL, A.Ercan YILDIRIM

    • OECD Yayınları

    • Sosyal Güvenlik Kapsamında Emeklilik Sisteminde Reform Arayışları ve Özel Emeklilik Fonları, Saadet TANTAN

    • Tuncay TEKSÖZ, Hazine Müsteşarlığı, KİT Genel Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik ve İstihdam Dairesi Başkanı’nın 03.11.2003 tarihli sunumu

    INTERNET


    • http://www.sendika.org/belgeler/kamureformu_mayis2003.html

    • http://www.cengrup.com/urunler.htm

    • http://www.ekolsigorta.com.tr/yillikh_suresi.htm

    • http://www.iskur.gov.tr

    • http://www.geocities.com/huzurweb/muhasebe/issizliksigortasi.html

    • http://www.iskur.gov.tr/mydocu/basinbulteni/nisan2004.html

    • http://www.iskur.gov.tr/mydocu/basinbulteni/nisan2004.html

    • http://www.ntvmsnbc.com/news/205909.asp?0m=S14e

    • http://www.ssk.gov.tr

    • http://www.bagkur.gov.tr

    • http://www.bumko.gov.tr/WEB/istatistikler/KONSBUT.GIDER/sos.guv.xls

    • http://www.dunyaonline.com/49928.asp

    • http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0%2C%2Csid~4@tarih~2003-03-14-m@nvid~242458%2C00.asp




    • http://www.belgenet.com/yasa/k4773_g.html

    • http://www.belediyeis.org.tr/belediyeis/arastirma/yasalasti_is_guvencesi.html

    • http://www.calisma.gov.tr

    • http://www.ssk.gov.tr/wps/portal/_pagr/111/_pa.111/147?cpid=46

    • http://www.emekli.gov.tr/emeklilik.html

    • http://www.emekli.gov.tr/ISTATISTIK/index.html



    1 E. Philip DAVIS, Pension Funds: Retirement-Income Security and capital markets, An International Perspective, Clarendon Press, 1995, Oxford, s. 244

    2 Bireysel Emeklilik Sistemi, Dr. Ahmet EROL, A.Ercan YILDIRIM, s. 221

    3 OECD Yayınları’ndan alınmıştır.

    4Bireysel Emeklilik Sistemi, Dr. Ahmet EROL, A.Ercan YILDIRIM, s.218

    5 Sosyal Güvenlik Kapsamında Emeklilik Sisteminde Reform Arayışları ve Özel Emeklilik Fonları, Saadet TANTAN

    6 Bireysel Emeklilik Sistemi, Dr. Ahmet EROL, A.Ercan YILDIRIM, s. 156

    7 Bireysel Emeklilik Sistemi, Dr. Ahmet EROL, A.Ercan YILDIRIM, s. 291-294

    8 A. Tuncay TEKSÖZ, Hazine Müsteşarlığı, KİT Genel Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik ve İstihdam Dairesi Başkanı’nın 03.11.2003 tarihli sunumundan alınmıştır.

    9 http://www.sendika.org/belgeler/kamureformu_mayis2003.html

    10 Bireysel Emeklilik Sistemi, Dr. Ahmet EROL, A.Ercan YILDIRIM, s.146


    11 Bireysel Emeklilik Sistemi, Dr. Ahmet EROL, A.Ercan YILDIRIM, s. 162

    12 http://www.cengrup.com/urunler.htm

    13 http://www.ekolsigorta.com.tr/yillikh_suresi.htm

    14 Bireysel Emeklilik Sistemi, Dr. Ahmet EROL, A.Ercan YILDIRIM, s. 395

    15 http://www.geocities.com/huzurweb/muhasebe/issizliksigortasi.html


    16 http://www.iskur.gov.tr

    17 http://www.geocities.com/huzurweb/muhasebe/issizliksigortasi.html

    18 http://www.iskur.gov.tr/mydocu/basinbulteni/nisan2004.html


    19 http://www.iskur.gov.tr/mydocu/basinbulteni/nisan2004.html

    20 http://www.iskur.gov.tr/mydocu/basinbulteni/nisan2004.html

    21 http://www.ntvmsnbc.com/news/205909.asp?0m=S14e


    22 http://www.ssk.gov.tr

    23 www.bumko.gov.tr/WEB/istatistikler/KONSBUT.GIDER/sos.guv.xls


    24 http://www.bagkur.gov.tr

    25 www.bumko.gov.tr/WEB/istatistikler/KONSBUT.GIDER/sos.guv.xls

    26 www.bumko.gov.tr/WEB/istatistikler/KONSBUT.GIDER/sos.guv.xls.15.03.2003






        Ana sayfa


    Sigorta Fonları 10

    Indir 161.55 Kb.