bilgiz.org

Postmodern pedagoji

  • POSTMODERN PEDAGOJİ  
  • Teorik ve Pratik Alanda Eğitim



  • Sayfa1/7
    Tarih27.12.2017
    Büyüklüğü0.52 Mb.

    Indir 0.52 Mb.
      1   2   3   4   5   6   7

    İçindekiler


    Önsöz……………………………………………………………

    Postmodern Pedagoji…………………………………..4

    Teorik ve Pratik Alanda Eğitim………………………………11

    a.Fikri Temeller…………………...………………………12

    b.Toplumsal Saha……………………...………………….16

    c.Eğitsel Alan…………………………..…………………20

    Kültür ve Toplum……………………………….……………26

    a.Kültürel ve Toplumsal İlişkide İletişim

    Araçlarının Yeri………………………………………………28

    b.Kültürel Çoğulculuk…………………...…...…………...34

    Ailede Değişim ve Aile İçi İlişkiler…………………………..40

    a.Aileye Postmodern Bakış……………………...….……..43

    Kitle Kültürü İçinde Değer ve Normlar………………………55

    a.Norm ve Değerler Postmodern Bakış…………...………58

    b.Norm ve Değerler ile Kendini Gerçekleştirme

    Arasındaki İlişki……………………………………………..63

    Hayatın Anlamını Yakalamada

    Pedagogun Görevi……………………………………............68

    a.Pedagog ile Pedagojik Varlık

    Arasındaki ilişki…………………………..………………73

    Pedagojik Gelecek Ümitleri…………………………………..77

    Sonuç…………………………………………………............83

    Bibliyografya…………………………………………………87
    Kültürlerin Kültürü İçin

    Eğitim ve Küreselleşme…………………….…………93


    1.Küreselleşmenin Sonucu olarak Eğitim

    Sahasında Değişiklikler…………………..………………94

    1.1.Bireysel Eğitim: Hayat Boyu Öğrenme……..……………95

    1.2.Eğitimin Demokratikleşmesinin Yolu……………………95

    1.3.Kültürlerarası Eğitimin Yolu………………..……………96

    1.4.Yararlılık Denemesinde Kültürlerarası

    Karşılaşmalar…………………….………………………96

    1.5.Bugünkü Taslağın Çerçevesinin Yetersizliği…….………97

    Özdeşliğin Kurulması Yoluyla Basitleştirme…….………97

    Eksik Tarih Bilgisi………………………..………………97

    Bilginin Parçalanması……………………...…….……….99

    1.6.Meta-İletişim ve Meta-Bilişim…………………...………99

    2.Kültürel ve Kültürlerarası Boyuta Yönelik Eğitim….……100

    2.1. Kültürel Sistem ve Boyutları………………...…………100

    2.2.Güçlendirme Prensibi…………………………...………101

    2.3.Telafi Prensibi…………………………………..………102

    2.4.Kültürel Boyutlar-Kültürlerarası Bütünlük……..………103

    3.Zamansal Küreselleşmeye Ait Eğitim………….…………104

    3.1.Genelleşmenin ve Parçalanmanın İlişkisi…….…………105

    3.2.Farklı Toplumsal Formlar………………...……………..105

    3.3.Dört Toplumsal Saha………………………..……..........106

    3.4.Farklı Kültürlerin Meydana Gelmesi……………………109

    4.Kültürlerarası Eğitim………………………...……………110

    Kaynakça……………………………..…………………114


    Küreselleşme Sürecinde

    Eğitim ve Muhtemel Problemler……………..……117


    Giriş…………………………………………………………118

    Postmodernin Sonu Olarak Küreselleşme…………..………119

    Gelenekselleşen Modern Eğitimden

    Kültürlerarası Eğitime………………………………………123

    Avrupa Birliği Süreci ve Eğitim…………………………….129

    Sonuç………………………………………………………..136

    Kaynakça……………………………………………………135

    Abstrackt…………………………………………………….141


    Önsöz

    Varlığını sürekli kılmak isteyen insanın üzerinde en çok durduğu alanlardan biri şüphesiz ki eğitimdir. Var olmak ile yok olmak arasındaki tercihini birinciden yana kullananlar kendilerini eğitim üzerine düşünmek, konuşmak ve yazmak ile görevli görmüşlerdir. Zira düşünce ile eylemin, bugün ile geleceğin yeni yetişenle yetişkinin birlikteliği daima eğitimde aranmıştır.

    Ancak ülkemizde eğitim üzerine yapılan çalışmaların halk özellikle entelektüeller arasında çok az rağbet görmesi konunun sadece akademik camia arasında sıkışmasına neden olmaktadır. Diğer taraftan bu çalışmaların bilimsel dergilere sıkışıp kalması bir anlamda halka ulaşmayı da kısıtlamaktadır. Başka bir anlatımla, eğitimin her şeye gücü yettiğine inanılmasına karşılık ona gerekli imkânların verilmemesi veya bütün çabaların devletten beklenmesi bu açılımı engellemektedir.

    İşte bu ve benzeri düşüncelerden hareketle; bu kitabın içeriğini oluşturan ve bilimsel makale olarak kaleme alınmış olan çalışmalardan üçü bir araya getirilerek kitaplaştırılma yoluna gidilmiş ve geniş kitlelere ulaşması için adım atılmıştır. Kitaptaki yapılan çalışmalar, günümüz insanını yakından ilgilendiren bazı güncel kavramlar açısından eğitimin bir değerlendirmesidir. Takdir edilir ki eğitimin algılanışı, yorumlanışı devletin, toplumun ve insanın kabulleri doğrultusunda farklılaşmaktadır. Bu açıdan yapılan çalışmalar bu farklılıklara katkı yapmak için ele alınmış ve insanların dikkatlerine sunulmuştur.



    POSTMODERN PEDAGOJİ

    Dr. Zekeriyya ULUDAĞ*

    İnsanlığın bugün bilimsel, teknolojik, ekonomik ve kültürel olarak gelmiş olduğu yer, bilindiği gibi ortaçağ sonrası ortaya çıkan Aydınlanma düşüncesi ve onun ateşlediği sanayileşmenin bir sonucu olarak görülen toplumsal gelişmeler genelde modern düşünce ve hayat biçimi olarak belirtilmektedir. Bütün bu gelişmeler içinde zaman zaman ifade edilen alanlarda birbirine aykırı düşünceler boy göstermiş ve birbirleriyle mücadeleye girişmişlerdir. Bu tür oluşumlar insanlık tarihi boyunca devam edegelmektedir.

    Modern düşünceye alternatif olarak onu eleştirel bir şekilde irdeleyen, gelişmelerden birisi, “postmodern düşünce” kabul edilmekte ve hala üzerinde tartışılmaktadır. Ancak bu mücadele oldukça kaygan bir zeminde devam etmekte olduğundan, henüz bir netliğe ulaşmış değildir. Bunu, entelektüel kesimde meydana gelen bir düşünce olarak anlamak da mümkündür. Postmodern düşüncenin, belirgin bir özelliği olmamasına karşılık, “evrensel olarak geçerli ve değerli olarak kabul edilen bakışların kabullenişini reddetmesidir”1 şeklinde bir ifade onu daha belirgin bir hale getirir. Postmodernizm hakkında yapılan çalışmalara bakıldığında, bütünlüğü olan bir sisteme sahip olmadığı görülür. O, başlı başına felsefî bir sistem de olmadığına göre onun hakkında ne söylenebilir? Araştırma alanlarına bakılacak olursa Blake ile birlikte onun “sosyal-kültürel teoride bir tema, belki de bu konuların bileşimi”2 dir, demek daha doğru olur.

    Ancak bu bulanıklığa rağmen, fikrî alanda Aydınlanmanın kabul ettiği hakikatin keşfi yolunda yapılan çalışmalar, neticede bilen ve bilinen arasında derin bir uçurum meydana getirdiği, ortaya çıkan bu düalizmin artık Aydınlanma hareketinin sürdürülmesi ile yok edilemeyeceği iddia edilmektedir. Eleştirel teori taraftarları ve bunun akabinde ortaya çıkan postmodernistlerce kabul edilen, insanî varoluşun aracılık etmediği bir fenomenin tamamen soyut olacağı tezi ve bilgiyi, soyut olarak kabul etmenin insanı ihtiyaçlarından koparıp; moral, etik ve politik ilkelere yol açacağı ileri sürülmektedir. Bilen ile bilinen, insan ile dünya ve hayat arasında bir uyumun sağlanabilmesi için, ortaya çıkan bu düalist yapının ortadan kaldırılması için ve/veya çözümsüzlüğüne karşı nasıl bir yol takip edilmelidir? İşte bu safhada felsefenin amacının değişmez hakikatler ve idealleri ifşa etmek değil, insanî eylemle hayatın anlamı arasındaki yakın ilişkiyi değerlendirmek olmalıdır, şeklindeki bir düşünce ile “varoluşçu” bir yaklaşım kendini göstermektedir. Heidegger’e dayanarak varlığı ve dünyayı anlamaya çalışan postmodernistler, dünyanın temsil edilemeyeceğini düşünürlerken Wittgenstein ve Lyotard’la birlikte onun ancak dil vasıtasıyla gerçeklik kazanabileceğini düşünmektedirler3. Elbette böylesi dilsel ifadelere istinat eden bir düşüncenin, metafiziksel değil aksine insanlar arası ve toplumsal olacağı söylenebilir. Ayrıca eğitimin, yeni gelişen düşünceler karşısında felsefi açıdan yeniden yorumlanmasının zorunlu olduğunu ileri süren düşünceler, bu alanda da yeni bir tartışmayı başlatmaktadır. “Eğitim hakkında konuşabilmek için hem toplumun hem de kültürün kavramsallaştırılması gerekmektedir. Bunların her ikisi de sosyal ve kültürel teoride yeni düşünceler gerektirmektedir”4 .

    Bu ifadeler eğitim alanında bir tartışmaya kapı açarken, ortaya atılan düşüncelerin bir kısmı genelde Aydınlanmanın takdim ettiği ilim anlayışına tepki olarak ortaya çıkmakta ve daha çok “eleştirel teori”de kendisine taraftar bulmaktadır. Eskinin karşısında kendisi için sadece yeninin karakterini değil, aksine söz konusu olan esaslı bir yeniyi talep eden modern, Batı tarihinde ilk defa Aydınlanma felsefesi içerisinde ortaya konmuştur. Bu düşüncede akıl, sujede ve insanî iradede teleolojik düzeni dışlamıyor bilakis insani aklı temellendirmeyi ve hiç bir şekilde daha önceden verilmiş bir düzene bağlanmaksızın, her şeyi istisnasız kanun altına almayı, ilave olarak insanî akıldan çıkarmayı veya asla önceden belirlenmeyi kabul etmeyen, bir düşünceyi ileri sürmekteydi5 .

    Böyle bir bilgi edinme anlayışına tepki gösteren eleştirel kuramcılardan, “deneysel-analitik bilimin başlangıcında olduğu gibi pratik ve eleştirel olarak yönlendirilen bilimlerin başlangıcını da, görmüş olduğumuz gibi garanti edilmemiş bir durumda bulunan geleneksel teoriler teşkil etmektedir” diyen Dieter Lenzen, bu tepkiyi öylesine ileri götürür ki “Frankfurt Okuluna yaklaştığımızı hissettikçe pozitivizm karşısında nefretimizi formüllendirme yoluna gireriz” şeklinde devam etmektedir. Postmodern pedagojide ilk adımları attığı ifade edilen Lenzen, yukarıdaki düşüncelerine ilave olarak, ilimlerin günümüzde bir kriz dönemi yaşadığını belirtirken; bizzat tabiat bilimlerinin gerçeklik yetkisinin problemli olduğunu, dolayısıyla bilimin artık “emniyetsizliğin kaynağı” haline geldiğini, hiper özelleşmenin temelinde tabiat bilimlerine ait neticelerin bulunduğunu belirtmektedir. Neticede bunun bizim kendi görüş anlamsızlığımızı ortaya çıkardığını; ilimlerde metot meselesinin çözülemediğini, bilimsel-teorik açıdan problem olarak görünen, dışarıda da bırakılamadığı için yönlendirme problemi insanî ilimlerde araştırmaların şablonlaşmasını ortaya çıkarmıştır. Görevlerin özelleşmesi, metodik ve teknik manzaraların her tarafı kaplaması, kapsamlı bir şekilde yaygınlaşan kavram terminolojisi içerisinde bozulma anlamını da ortaya çıkarmaktadır6, görüşlerini de ileri sürmektedir

    Modern eğitimin temellerinin Schleiermacher’ın diyalektik eğitim anlayışı ile Rousseau’nun olumsuz eğitim teorisinden bulunabileceğini belirten D. Lenzen, postmodern felsefe yapanlar, pedagojide, en azından onun analitik elementlerinde tenkitçi eğitim biliminin mantıklı bir şekilde ileri götürüldüğünü söyler. Onun köklerinde “Aydınlanmanın diyalektiği”nin yeniden yakalanabildiğini ve eleştirel teorinin arkasında geç Frankfurtlu arızi ayrılmaların ve bozulmaların olduğunu bugün birçok insanın konuşmakta olduğunu7, belirtmektedir. Aydınlanmanın kabul ettiği ilerleme ve gelişmenin yüzyılın sonu ile birlikte bittiğini, modern diye takdim edilenin, yeninin karşısında eski hükmüne geldiğini ve tartışmasız bir şekilde yetkisini yitirdiğini ileri süren postmodernistler8, bunun yanında modern pedagojinin de yıkıldığına işaret etmektedirler. Eğitimin objektif zaman yapısının parçalanmakta ve soyut zaman yönlendirmesinin çekilmek zorunda olduğunun kabul edilmesi gerektiğini vurgulamaktadırlar. Gelenekselin çöküşünü ailedeki değişimlere bağlı olarak takip ederken, aile şekillerinin mümkün olabilecek bir pluralizminden söz etmektedirler. Eğitim kurumlarının değişime uğradığını, klasik nesil tutumlarının mana verici karakterinden uzaklaştığını ifade edenler, eğitimdeki genel birleştiriciliğin gelişmekte olan durumsal kendine yeterliliğe indirgemeden dolayı modern eğitimin yok olmakta olduğunu dile getirmektedirler.

    Bunlardan biri olan Lenzen, eğitimin tenkitçilerinin gözünde eleştirilenin, eğitsel hareket kavramı olduğuna, onun da tabiat bilimleri paradigmasında yönünü bulduğuna işaret ederken, eğitim kavramının ve tabiat kavramının araçsal aklın öncülünde bulunduğuna işaret etmekte ve T.Litt’e dayanarak onlar kendilerine ait olmayan bir sahada hak iddia eden güçlerdir, demektedir. O; devamla, eğitimin ve tabiat kavramının talepleri, geleneği olumsuzlaştırmakta ve karşısındakini kendi malı haline getirmeye çalışmakta, kendisini de kendisinin tek malı halinde düşünmektedir. Eğitim gerçeğindeki tespit edilmiş değişimler için sebep ona göre, eğitim bilimleri ve tabiat bilimleridir. Eğitim bilimleri ve tabiat bilimleri, rasyonalizmin birleştirilmesinin sonucu üretimin ve yapma olanın paradigmasına görevlendirilmiş ilimlerdir, derken artık her iki sahanın da tartışılmaya başlandığına işaret etmektedir9.

    Diğer taraftan H. Giesecke’nin “eğitimin sonu”ndan söz etmektedir. J.Oelkers, ise bu düşüncelere katılırken “sensüalist ve natüralist modeller geniş ölçüde hala eğitimdeki beklentileri yönlendirmesine rağmen, eğitimin niçin pedagojinin ve eğitim biliminin bugün kullandığı dilden dolayı yok olduğunu, bu dar geleneksel gidiş açıklamaktadır” cümlesinden sonra, temel kavramlar açısından da eğitimin tartışılmaya açılmasını talep etmekte ve çalışmasının sonunda “çocuk ve eğitim”, “moral yetki” ve “eğitimin alanı”na ait bazı soruların kendiliğinden ortaya çıkacağına dikkat çekmektedir10.

    Böylesine radikal değişimlerden, hatta neredeyse eğitim tarihinin insanlık tarihi ile bir tutulması gerektiği11 konusunda görüşlerin varolduğu bir alanda yani eğitim konusunda radikal yeni oluşumlardan söz eden düşünceler nasıl belirlenebilir? Radikal olduğu kadar eleştirel olacağı tahmin edilen eğitim, nasıl bir yapıya sahip olabilir? Bu konudaki bir nitelemede K. F. Göstemeyer şu ifadeleri kullanıyor; “Böyle bir pedagoji diğerleri arasında cinsiyet ve nesil ilişkilerinin bir seviyeye getirilmesine dikkat etmek zorundadır. Sadece önceden verilen maddî bir genellik değil alışılageldiği şekliyle evrensellikten kaçınan, bireyselliğe mutlaka öncelik veren, kesinlikle üretim ve teknik olmaya izin vermeyen olmalıdır. O, modern eğitim kavramı çoğunlukla sosyalleşme ve öğrenim teorisi lehine ya da kendisi her ikisi arasında bağ kurma lehine olmak zorundadır”, ifadelerinden sonra eğitim sahasında fikir beyan eden E. Von Braunmühl, H. Kupffer, H. Von Schoenebeck ve H. Ostermeyer’in temsil ettikleri “Postmodern Pedagoji’nin bir anti-pedagoji” olduğunu belirtiyor12.

    Ancak şunu belirtelim ki; postmodern pedagojinin genel anlamda modern düşünce içinde ortaya çıkan eğitim ve düşünce hareketine bir tepki olarak doğduğu ileri sürülmektedir. Aydınlanma düşüncesinden ve modern bir hayat tarzından kaçınıp kaçınamayacağımız sorusu yanında eğitimden kaçınıp kaçınamayacağımız sorusu da tesadüfen ortaya çıkmış bir düşünce değildir. Çünkü postmodern düşünürlere göre “yüzyılın sonu” gelmiştir. Dolayısıyla postmodern pedagoji de bir kültürün sonunu haber vermektedir. Oelkers/Lehmann Antipedagoji isimli çalışmalarında; bu kültürün öğretim değerleri olan okul; eğitim ve öğretimin çocukluğun ve gençliğin ortasında durduğunu, kapitalist ekonomi ve protestan ahlâkının evrenselleşmesinin uzun vadeli geciktirmede ve yüceltmede direkt hoşnutluğun bireysel ihtiyaçları kuşatması demek olan asketik (zühde dayalı) bir iç ahlâkını ortaya çıkardığını ifade etmektedirler. Bunun sonucunda ise her yeni nesil, tahsil yapmayı topluma yönelik bir faaliyet ve yükselme aracı olarak algılamaktadır13, düşüncesindedirler. Diğer taraftan İvan İllich’in okulun, hümanistik hedef belirlemelerine karşı düzenleme yaptığı ve esas görevi olan öğretimi, bugüne kadar gerçekleştiremediği14, şeklinde okul hakkındaki olumsuz yaklaşımlarını, kendi düşüncelerini temellendirmede kullanmaktadırlar

    Ortaya çıkan bu entelektüel bakışlar modern eğitimin hazırlayıcılarının düşüncelerinin de eleştirilirden kaçamadığını göstermektedir. Yani Halvetius’un “eğitim her şeye muktedirdir” ifadesi de “eğitim bizi biz yapar” şeklinde olmadığı için eğitim kaldırılmalıdır; çünkü meydana gelen zararların müsebbipleri büyüklerdir ve onlar bütün başarıları ve çok seyrek olan eğitimcinin gayretlerini sahiplenme yanında, zararları da üstlenmelidirler15. Bu tespit de antipedagojinin bir tasdikinden başka bir şey değildir, görüşü vurgulanmaktadır. Bir diğer konu belki de temel konu olarak çocuğun hakları ile özgürlüğü, postmodern pedagogların üzerinde ısrarla durdukları alanlar olarak karşımıza çıkmaktadır. “Çocukları eğitmek zorunda mıyız?” şeklindeki bir sorudan hareketle onlara sahip olmak ya da onlarla arkadaş olarak gelecekte kendilerinin yaşayacakları bir hayata hazırlanmalarını öğretmek arasında yapılacak bir seçimin yollarını araştırmaktadırlar. Yönlendirme, resmi eğitim, değerlerin izafiliği, ailede meydana gelen değişiklikler ve cinsellik üzerinde de yoğunlaştıkları gözlenen postmodern düşünürler, bütün bu görüşleri düşünsel ve toplumsal hayatta meydana gelen değişime bağlamakta ve buradan hareketle kendi görüşlerini temellendirmektedirler.

    Teorik ve Pratik Alanda Eğitim

    İnsanlığın bilinen tarihi içinde yapılan eğitim faaliyeti, her ne kadar öncelikle bireyi ilgilendiren bir problem gibi görünüyorsa da bir diğer açıdan bireyin içinde bulunduğu, hayatını geçirdiği orada yaşayabilmek için davranışlarını kontrol altına aldığı veya almaya çalıştığı, bazen onun kararlarına katılmadığı, bazen onu değiştirmek için elinden gelen her türlü gayreti gösterdiği toplumsal olayların cereyan ettiği kısacası; karşılıklı etkileşerek varolduğu toplumsal sahanın eğitimdeki yeri ve önemi bilinmekte ve herkesçe kabul edilmektedir. Ayrıca bilinen bir gerçek her eğitsel davranışın bir temeli ve her eğitim faaliyetinin fikri bir boyutu vardır. Dolayısıyla konuya açıklık getirmek ve anlaşılır kılabilmek için düşünsel, toplumsal ve eğitsel sahaya bakmak gerekir kanaatindeyiz.



    a. Fikri Temeller

    Bu etkileşimin ve değişimin alanını zihinsel açıdan daha iyi tanıyabilmenin şartı ise fikri alana bakmakla mümkündür. XVIII. yüzyıldan itibaren ortaya çıkan Aydınlanma düşüncesi, tabiata hakim olmak, onun kanunlarını tanımak ve bunun için de ilmî keşiflerde bulunmak16 şeklinde gelişirken, endüstriyel ve gittikçe de seküler hale gelen bir toplum anlayışını ortaya çıkarmıştır., Üzerinde konuşulan modern ve konumuz olması itibariyle postmodern terimi daha çok sanat, edebiyat ve müzik türleri ile gündeme gelmiş ve eski kültür dünyasına, yenileşme arzusu ile radikal bir şekilde karşı koymuşlardır. Bu oluşumlar, hayatın her cephesinde, meydana getirilen sanat türleri gibi teknik ve ilerlemede insanlar arası ilişkileri irdeleyen psikanalizmle ortaya çıkmıştır. Bu yeni gelişmeler zaman zaman totaliter ve fundamentalist yorumlar da ortaya çıkarmıştır. Çünkü bütün bu gelişmelerin niyeti, dünyayı değiştirmektir ve elbette, kısmen bu yorumların acı ve sert bir şekilde gelişimini sürdürmekte olduğu söylenebilir.

    Bilimsel ve teknolojik alandaki büyük değişmelere karşılık insani alandaki değişimlerin aynı oranda ortaya çıkmadığı dikkat çekmektedir. Yeni yetişen nesli zorunlu şekilde resmî olarak eğitim ve öğretim yoluyla düşünülen ve yaşanılacak bir hayata hazırlayan, bu yolla veya en azından dolaylı yollarla toplumsal ve kültürel gelişmelerin kavratıldığı pedagojik şuur, bugün toplumsal oluşun gerisinde kalmıştır, diyen Kupffer böyle bir tespiti postmodern pedagojiye geçişte atlama taşı olarak kullanırken düşüncelerini şöyle devam ettirir. Yaşanılan, tecrübe edilen gerçeklik, anlatılan veya tahmin edilenlerden biraz daha farklı bir şekilde meydana gelmektedir. Diğer kültürel sahalarda olduğu gibi sosyal varlığımızın mantığı pedagojide yeniden üretilmektedir; çünkü pedagoji de çağdaş kitle toplumunun bir elementi ve fonksiyonudur17, diyerek kendi görüşlerini temellendirmektedir.

    Böyle bir süreçte insanların davranışlarını ve zihniyetlerini, ortaya çıkan olaylar karşısında takınmış oldukları tavırları yönlendirmek, değiştirmek ve şekillendirmek isteyen bütün bu tasarıların, pedagojik bir karakter taşıdığı ve meydana getirilen sanat faaliyetleri ile icra edilen pedagojik hareketler arasında bir bağlantının olduğu ve her ikisinin de adeta bir “tiyatro teorisi” olarak kabul edilebileceğini belirten Kupffer, bu temel uyumu şöyle açıklar: Meydana getirilen her hangi bir eserde “Seyirci şaşırır ve müteessir olur...kollektif bir reaksiyon beklenir; bu reaksiyon tahmin edilip yönlendirilebilir. Tiyatro sahnesi bir forumdur. Bu toplumsal gerçeklikte sadece ortaya konmaz aksine yaşanılır hale getirilir. Böyle otorite taslakları sonrası seyirci sadece görülebilir, sanatsal faaliyetlerde dahil olduğu ortam vasıtasıyla birleştirilir, manipule edilir ve ‘eğitilmiş’ olur”18.

    Ancak böyle modern bir anlayışın gerçekleştirmeye çalıştığı, temeli bilimsel olan yani determinist-pozitivist yaklaşımın bir ifadesi olarak ortaya çıkan “paradigma”, içinde bulunduğumuz yüzyılın ikinci yarısından itibaren yukarıda belirtilen sahalarda derece derece ortaya çıkan bir postmodern kültürü kendi içerisinde geliştirmiştir. Bu kültürel hayat bazen iletişime dayalı olarak gelişirken bazen de radikal bir şekilde kendisini takdim etmektedir. Meta anlatılara karşı ortaya çıktığı kabul edilebilecek olan postmodernizm “gelin bütünlüğe (totaliteye) karşı bir savaş başlatalım, gelin sunulmayana tanıklık edelim, farklılıkları etkin kılıp adın onurunu kurtaralım”19 şeklinde bir düşünce ile insanlığı monist, totaliter ve merkeziyetçi her tutuma karşı vaziyet almaya davet ederken, kendisine bilimsel sahadan da deliller bulmaya çalışmaktadır. Artık tek bir sebep üzerinde durmayan postmodernistler “neden yoktur, yalnızca nedenler vardır” şeklindeki düşünceleri ile yeni bir toplum teorisi şekillendirmeye çalışarak20, standartların olmadığı ve bakış açılarının çokluğundan söz etmektedirler.

    Bilindiği üzere Aydınlanma düşüncesi öncelikle, hakikat dışarıdadır. İnsan zihninin bir sonucu olarak ortaya çıkarılacaktır. Diğer bir ifade ile bu gerçek insan başarılarının ve aklının, çabasının bir ürünü olarak tespit edilecektir. Ancak bu düşünce “dünyanın betimi” gibi yeni bir yaklaşımla yeniden ele alınmaya başlamıştır. “Dünya oradadır, dışarıdadır, ama dünyaya dair betimler yanlış olabilir. Kendi başına dünya... doğru ya da yanlış olabilir”21 şeklindeki yorumlamalarla dilsel ifadelere büyük bir önem veren ve gerçeği “bulma” yerine “yaratma” şeklindeki çaba bir taraftan insani alana kayarken diğer taraftan toplumsal faaliyetleri de dilsel bir kalıba dökerek anlama yoluna girmiştir. Rorty, gerçi Eleştirel Teori taraftarları olan Adorno ve Horkheimer gibi düşünmemekle birlikte, bu gelişmeyi Aydınlanma ile birlikte ortaya çıkan bilimsel ve rasyonel bir şekle bürünen insan ve toplum yapısının, liberal bir toplum yapısına doğru gelişmesini ümit etmekte ve kültürün şiirselleştirilebileceğini düşünmektedir22.

    Postmodern toplumsal hayatı ve pedagojiyi daha iyi anlayabilmek için modern ve çağdaş hayat ile eğitim anlayışının karakteristikleri ortaya konulduğu zaman, konunun biraz daha netlik kazanacağı düşünülebilir. Aydınlanma hareketi ile başlayan modern düşünce akla güveni, doğaya yönelmeyi, geleneğe ve Tanrısal olana tepki göstermeyi anlarken, Fransız aydınlanmasının da tesiri ile Rönesans’ta ortaya çıkmaya başlayan mekanist-determinist bilim anlayışını ön planda tutarak böyle bir düşüncenin yardımı ile toplumun fertlerini bir arada tutmaya ve “yarar” ilkesi etrafında birleştirme yoluna gitmiştir, denilebilir23. Buradan hareketle eğitimi ise; insanın “kendi kendisine sahip olması”24 yani insanın kendisi olması olarak anlamak mümkündür. Bu bağlamda eğitim bilimi de “olaylar arasındaki nedensellik ilişkisini araştıran ve en çok rasyonel planlama ve başarı kontrolü üzerinde duran”25 bir araştırma şekli olarak ifade edilebilir.

    Bir başka ifade ile onlar modern hayat biçimlerini ve eğitimin bu alandaki tutumunu şu sekilde de belirtme ihtiyacını hissetmektedirler. Modern, öncelikle eski hayat şekilleri ile yeni hayat biçimlerini karşı karşıya getirmiştir. Modernizm, vatandaşlık ve liberal reform pedagojisi yoluyla çağdaş ve geleceğe yönelik eğitimi, kısır şekillerin zıddına gerçekleştirmeyi kendi yetkisi ile aşmaya çalışırken, yaşlı ve genç insanlar arasındaki ilişkileri yeni bir kalite ve yoğunluğa teşvik etmekte, güven ve arkadaşlık ilişkisini oluşturarak, temelsiz bir otorite beyanından korumayı amaçlıyordu. Bunu “daha iyi nasıl eğitebiliriz” sorusuna verilecek cevapta arıyordu. Modern pedagoji eskiden olduğu gibi yetişkinlerin otoritesini, özgür kararları eğitim yoluyla şekillendirme işini elinde bulundurmayı, düzene uymayı, kurumlardaki emirleri kısacası, çocuklar ve yetişkinler arasındaki ilişkilerin temel-göstergelerini kabul etmeyi şart koşuyordu26.

    Fakat ilerleme ve gelişme adına fizikî, dinî ve sanatsal alanda ortaya çıkan değişimler ve yeni kabuller düşünmediği ama yok sayamadığı “yüzyılın sonu”ndan söz edilmesine yol açarken, toplumsal değişimleri de beraberinde getiriyordu. Bu değişimlere paralel olarak, eğitim alanındaki Postmodern pedagojik tasarılar öncelikle Göstemeyer’in Lenzen’e dayanarak işaret ettiği, “hakları haiz kılınan bilim ve bununla beraber hakları haiz kılınmış eğitim bilimi; bu geçici olarak genel bir şekilde henüz kabul edilmese de aksi tespit edilemez şekilde başarısızlığa uğramıştır”27 şeklindeki eleştirel düşüncelerden yola çıkılarak delillendirilmeye çalışılmaktadır. Böylece bilimsel bir kırılma ya da bir değişim gerçeğinden hareket etmektedirler.

    Anlaşılıyor ki; pedagojik eleştirilerin daha çok prensipler bazında ele alındığı ve “kurallara riayet, örnekler yoluyla etki, sözleşmeden doğan bağlılık, sözleşme yapanlar arasında bugün alışılmış durumların olmadığı” gibi öncüllerin tenkit edildiği hatta, ortadan kalktığı ileri sürülmektedir. Ayrıca bu hedeflerin ortadan kalkmasıyla birlikte artık pedagojide “biz hangi metotlara ve hangi amaçlara göre eğitmeliyiz? Hangi aile modeli daha iyidir? Çocuklara karşı otoriteyi etki edici güç olarak nasıl müdafaa edebiliriz?” gibi sorulardan hareket edemeyeceğimiz konusunda âdeta hemfikirdirler28.

    Bütün bu düşünce ve eleştiriler modern eğitim anlayışının yetki ve sorumluluk alanına ait temel prensiplere yönelik olarak düşünsel tepkiler olarak görülebilir. Sosyo-kültürel yapı dikkate alınmazsa sadece zihinsel bir gayret denilebilir. Ancak Postmodern düşünürler toplumsal ve kültürel hayatta ortaya çıkan değişimleri de gündeme getirerek problemin diğer ayağını da temellendirme yoluna gitmektedirler.

    b. Toplumsal Saha

    Eğitimin faaliyet alanı olan toplum ve onun yapısı ile bu toplumsal etkilere göre karakterini oluşturan birey sürekli üzerinde durulan alanlar olmuştur. Dolayısıyla postmodern eğitimciler de dikkatlerini bu alana yoğunlaştırmışlardır. Modernizmin ortaya çıkardığı sosyal ve kültürel alanlara yöneltilen eleştiriler arasında; “gerçek toplumlar, akılcı bir biçimde yönetilen birer işletme ya da kamu idaresi olmaktan çok uzakta bulunduklarından dolayı, akılcılık okula yönelmiştir; ama bu da boşa çıkmıştır, çünkü kısa zamanda, çocuğun, aile ilişkileri, kültürel kökeni, nitelikleri ve kişisel yaşam öyküsüyle birlikte tüm kişiliğini dikkate alacak bir eğitim için baskılar artmıştır”29 denilerek meydana gelen değişimler ifade edilmekte ve yeni düşüncelerin bunu göz ardı edemeyeceği hatırlatılmaktadır.

    Toplumsal değişimi daha iyi anlayabilmek ve anlatabilmek için L. Wittgenstein’ın “hayat biçimleri ve dil oyunları öğretisi”nden yola çıkan Kupffer, bugün daimi şekilde organize edilen nedir? Diye sorduktan sonra belirlenen, değişen şartlar altında izafi kısa zaman dilimi içerisinde sınırlandırılmış toplum için organize edilen ne varsa yalnız bunlar geçerli olabilir” şeklinde görüşünü belirtirken sadece pedagojik yollarla belirlenen toplumsal biçimlerin değil aksine varolan bütün toplumsal şekillerin kabul edilmesinden yola çıkıp bir bakıma pluralist düşüncelerden, etnik gruplardan ve kültürel farklılıklardan söz etmektedir. Çünkü L. Wittgenstein, bizden farklı olan insanların toplumları nasıl görülebilir? Sorusunu ortaya atarken toplum haline gelememiş, ortak bir dil, bir alfabe kuramamış, dil oyunları meydana getirememiş, tutum modları belirleyememiş olanların varlıklarını noksan olarak telakki ederiz, düşüncesine karşılık bugün mümkün olan tüm toplumları, kaynak toplumları tanıyoruz. Biz bu çeşitliliğin ortasında yaşıyoruz derken, bütün bu farklılıkların yanında merkezî planlamaların bundan dolayı geçerliliğini kaybettiğini de ileri sürmektedir30.

    Böylesi iddialarla birlikte meydana geldiği veya gelmekte olduğu ileri sürülen toplumsal değişimlerin yanında postmodern toplumsal yapı nedir? Neyi talep etmektedir? Postmodern pedagoji diye takdim edilenin genel yapısı nasıl anlaşılabilir? Bu soruları cevaplayabilmek için öncelikle toplumsal değişim nedir? Bu soruyu cevaplandırmak gerekmektedir.

    Postmodernistler öncelikle, genelde hayat şartlarımızın değiştiğini ve bunun hesaba katılmak zorunda olduğunu ileri sürmektedirler. “Tarihsel gelenekler”in bozulduğu, dolayısıyla insanın tarihsel boyutunun ortadan kalktığı iddia edilirken, monist tek merkezli bir hayat şeklinin de ortadan kalkmasıyla “fark” ve “kök” gibi kavramların kendini toplumsal hayatta hissettirdiğini, böylece hayatın her safhasında ortaya çıkan bir pluralizmden söz edilmesinin daha uygun olacağını düşünmektedirler31. Diğer taraftan onlara göre, yeni pedagojik teşviklerle ortaya çıkan, birlikteliği olan ve emre hazır vaziyette bulunan bir toplum ile bugün karşılaşmıyoruz ve üstesinden gelmek durumunda olduğumuz bir otoriteye de sahip değiliz. Önceden hiçbir şeyin mümkün olmadığı böyle bir toplum, şimdi artık her şey mümkün olduğu için postmodern bir toplumdur. “Prograssiv” (ilerici) ve “konservativ” (muhafazakar) gibi kavramlar bugün, onlara göre anlamlarını kaybetmiştir. Çünkü davranış biçimlerini ve tutumlarını bugün direkt olarak koordine etmek şüphesiz mümkün değildir. Her adım farklı biçimde yorumlanabilir. Yapılabilen her şey, düşünülebilen anlamın zıddına da sahiptir. Herkes tarafından uygun cevapların verilebildiği sorular fazlalık olarak anlaşılabilir32.

    Safha safha ortaya çıktığı kabul edilen postmodern bir kültürün teşvikleri ve/veya tahriklerinin sonucu ise; “pesimizm vecizesi altındaki nesnelere nazaran veya aynı şekilde bu benzetmenin içeriği inceden inceye tetkik edilemeyen çözülme olarak”33 kabul edilen bir yüzyılı işaret ederken, postmodernin “bütünlüğe” karşı olduğu, olsa olsa birbirlerine karşı sınırlandırılabilecek belirli cereyanların ve küçük grupların çokluğuna doğru bir açılımı kabul ettiği, basit sanat yaptığı, değiştirmek istemediği aksine kendisi gerçekliğin bir parçası olduğu ve ortalama günlük dünyamızın mantığını yansıttığı için onun mütevazı olduğu da ileri sürülmektedir. Bunun yanında, sanatın değerlerini toplumdaki genel temayüllere doğru kaydırdığı için radikal olduğu da söylenebilir. Münferit eserler, şuurlu olarak modernin eserlerinden daha banaldir, fakat bunun arkasında toplumun hissedilen varolan mantığı pek yüreklidir. Artık gerçekliğin nasıl görüldüğü ve görülemeyenin nasıl görülebileceği sorulamaz, diyen posmodernistler bunu; çünkü her sanatsal ifade hakkında içeriden dışarıya doğru şekillenen bir gerçeklik olup olmadığı artık şüphelidir34, şeklinde açıklamaktadırlar.

    Tarihe ve akla meydan okuma şeklinde ortaya çıkan postmodernizm, Aydınlanmanın akılcı bir toplum değil yönetilen bir toplum ürettiğini, aklın yerini etkinliğin, estetiğin ve akılcılığın biçimsel boşluklarının aldığını ileri sürmektedirler. Aydınlanmacı aklın, aslında insanları, hâkim ve merkezileşmiş bir davranış “kuralı” ile uyum sağlamaya yönelten, toplumsal buyrukçuluğun üretiminde kullanılan gizli bir silah olduğu şeklindeki ifadelerle, geleneksele karşı çıkan modernin kendisinin geleneksel olmaya başladığı adeta kendini hissettirir35.

    Böylece, toplum ve iktidar konusunda ortaya çıkan değişim hakkında “hem toplum içi, hem de toplumlararası düzeylerde gruplar ve sınıf fraksiyonları arasındaki iktidar dengesinde ve karşılıklı bağımlılıklarda gözlemlenen geniş çaplı kaymalarla ilişkilendirilebilecek olan ve simgesel ürünlerin üretim, tüketim ve dolaşım tarzlarını içeren daha kapsamlı kültür alanındaki değişmeler”36 kendisini göstermeye başlamıştır. Politik olanın adı artık temsil olmuştur. “Zamanın yerinden oynadığını” ifade eden Deleuze’den alıntı yapan Dochherty, avangart düşünce hareketinin belirgin özelliği olarak ileri sürdüğü “bireysellik”ten hareketle, Aydınlanmanın tek bir çizgide devam eden dünyasının yerine çoğulcu bir dünya anlayışının geçmekte olduğunu öne sürerken “bunların hepsi farklı ritimlerde yaşamalarına rağmen, uyum içinde bir arada olmaları gerekmez”37 şeklindeki açıklaması ile zamanın ve toplumun değiştiğini ya da değişmekte olduğunu ileri sürer.



    c.Eğitsel Alan

    Toplumsal alanda meydana gelen değişimlerin eğitim alanında da bir takım değişimlere yol açacağı muhakkaktır. Eğitim alanındaki değişimi Kupffer sonuçları itibariyle ortaya koymaya çalışırken, problemi şu şekilde tespit etmektedir:

    —Sebeplilik mantığı yani sebepler ve tesirlerden doğan kontrol edilebilir ve dolaysız ilişkilerin, yani sebepliliğin kaybolması. Bunun sonucu olarak pedagogun eğitim sahasında püf noktayı artık daha fazla bilememesi. Dolayısıyla belirli davranışların, kararların ve eğitim stillerinin beklenen tesirlerinin hedeflendiğine hiç bir zaman güvenilememesi.

    —Eğer her şey kısa vadeli ise; pedagog sağlam bir zeminde bir noktaya gelemeyecektir. Bu durumda o, neyin “saf” olduğunu bilemez. Çünkü aniden ortaya çıkan duygusal tesirler, nesnel ilişkiler gibi medya ve yeni iletişim araçları tarafından daima yeniden üretilmektedir.

    —Bu nedenle geleneksel anlamda eğitim sahasında sahnelenen, gerçekleştirilen, güvenilebilir bir gerçekliğin olduğuna, mütemadiyen safiyane bir şekilde inanılamaz. Bugün meydana gelen her şey yarın eskimiş olacaktır. Pedagojik hareket, hızla akan zaman içerisinde herkesin gülümseyerek baktığı bir hareket olacaktır38.

    Modern eğitim ve pedagoji anlayışından postmodern bir kültür ve pedagoji anlayışına doğru geçişi anlatmaya çalışanlar öğrenme, öğretme, yetki, sistemleştirme, yönlendirme, ilgi ve demokratikleşme gibi kavramlar üzerinde durmakta ve bunların yeni bir değerlendirmesini yapmaktadırlar. Oelkers, modernin pedagoji anlayışından söz ederken “XIX. Yüzyılda okul sistemi meşrulaştırma mercii olarak maksada uygun bir şekilde kuruldu. Bununla beraber, eğitimin hukuki eşitlik teorisi ve onun kurumsal formu, yani endüstri toplumunun devlet okulları, modernin pedagojik projesinin önemli iki elementini şüpheli gören radikal okul eleştirisi yüzyılın sonunda ortaya çıkmıştır”39.

    Dolayısıyla üzerinde durulan ve sistematize edilen bütün gayretlerin yok olduğu, kaybolup gittiği gibi bir varsayımla yola çıkmaktadırlar, denilebilir. Çünkü olumsuz bir tavırla okul kurumuna karşı çıkan Illich’ten çok önce Mauthner, “Pedagojinin bütün reformcuları çocuğun akıllı, uslu olduğuna inanıyorlardı; onların hepsi fasık dünya reformistleriydi. Çocuğun eline özel bir fantezi tutuşturmak için çocuğu herhangi bir eğitime tabi kıldılar. Gelecek uğruna okulu eğitim evi yaptılar”40 gibi bir itirazla yukarıdaki düşünceyi hazırlamıştır. Kupffer bu eleştirel tezi şöyle savunmaktadır: “Düşünülebilen bütün reform planları ilk zamanlardan itibaren gerçekleşmiş ve kaybolup gitmiştir. Pedagojik araştırmalar, rüzgârdan korunmuş duvar oyuklarında geri çekilmektedir ve onun toplumsal boyutu kaybolmaktadır. Nesiller arasında “kafa”dan önce eski bir anlayışla, “mide”nin ön planda tutulmasının dışında, başka hiç bir ilişki yoktur. Bu noktadan itibaren postmodern pedagoji hakkındaki düşünme başlar”41.

    Toplumsal ve kültürel hayattaki değişimleri esas alan ve buradan hareketle pedagojik alandaki taleplerini açıklayan postmodern pedagoglar, yukarıda modern eğitim için ifade ettikleri düşüncelerinin sonunda ortaya koydukları bazı sorularla, hem pedagojinin yolunu belirlemekte hem de postmodern pedagojiyi şekillendirmektedirler. Bu sorular ise şöyle belirtilebilir: “Hangi toplumsal fonksiyon eğitimin şekilleri ile yerine getirilebilir? Çağdaş yorumlarda aile kavramı nasıl kullanılır? Kim onu kendine mâledebilir? Hangi beklentiler ve fikir çağrışımları ona bağlanabilir? Bugün ve yarın güç şekilleri yapısı, birlikte hayat olarak nasıl tanınabilir?”42.

    Bütün bu ve bunlara benzer sorulara bakıldığı zaman postmodern pedagoji taraftarlarının, teorik bir alandan ziyade pratik bir sahayı yani toplumsalın mekânını dikkate aldıkları, diğer bir deyişle soyut ifadeler yerine somuta yöneldikleri görülmektedir. Bu anlamda postmodern pedagojinin, hedef tespiti yapan modern eğitim anlayışına karşılık, ne eğitim biçimlerini ne de açık bir hedef belirlediğini, ne sistemleştirdiği bir öğretim plânı ne de istenilen değerlerin ilişkilendirilmesini ortaya koyduğu söylenebilir.

    Zaman zaman postmodernistler tarihsel yapı içerisinde adeta modernden postmoderne doğru meydana gelen kırılma gibi ortaya çıkan -Sokrates ve Sofistlerin dönemi- düşünce hareketlerinden ve öğretim gayretlerinden istifade ettiklerini açıklamakla birlikte, burada meydana gelen pedagojik gelişmeleri “moral fenomenlerin ağır bastığı” dönem olarak nitelemeleri yine onlardan ayrılmalarına sebep olmaktadır. Çünkü onlar; bugün artık hayatın tamamen değişik şartlar altında ve geçici şartlara göre cereyan ettiğini kabul ederlerken, toplumun “moralist” değil aksine yapısal(struktürel) olarak belirlenebileceğini ileri sürmektedirler. Bunu;

    —Tarihsel olarak bilinen toplumların zıddına, artık bugün birçok şeyin üretildiği ve birçokları tarafından benimsenen bir kitle toplumuyuz.

    —Kitle eşyası olarak mağazalarda takdim edilen her şey, bireysel hayat problemlerini çözmede tam yetki ile ortaya çıkmakta ve herkes için geçerli olmaktadır.

    —Eşyanın özelleşmesinin uygunluğu, sosyal ve pedagojik sektördeki hizmet başarılarını yükseltmekte, özel sahalarda kullanım için üye kabul etmektedir. Öyle ki danışman, uzman ve yürütücülere sorulmaksızın hiçbir adım atılmamaktadır43,
    şeklinde olmak üzere üç maddede ortaya koymaktadırlar:

    Yukarıda da belirtildiği gibi, tarihsel dokuyu hemen hemen kabul etmeyen, oraya yönelik acımasız eleştiri oklarını fırlatan postmodern düşünce hakkında Benner/Göstemeyer yaptıkları bir değerlendirmede; postmodern pedagogların, “nesil ilişkilerinin toplumsal değişiminden ve çağdaş pedagojinin içerisine ayrılmaz bir şekilde yerleşmiş bulunan kriz tecrübelerinden”44 yola çıktıklarını ifade etmektedirler. Bir başka çalışmada Kupffer, belirlemeye çalıştığı “yapısal toplum” için düşündüğü pedagojinin ve bu hareketin kendine mahsus otonom yükünü başarabilmesi için takip etmesi gereken yolu şu şekilde açıklamaktadır:

    “Dolayısıyla pedagoji; şansını, özel, bağımsız bir başarıya doğru savunması gerekiyorsa, o öncelikle anti çevrimsel hareket etmek zorundadır. Yani çok hızlı kaldırılmış mağazaların dolapları gibi kaybolmamalı aksine eleştirel bir karşı hareketi yerine getirmelidir. Pedagojinin anahtar örneği olarak öğrenme ve öğretmeyi zikrediyorum. Önceki on yıllarda, öğrenmenin meydana gelişini organize etme pedagojinin meşru, toplumsal ve anlamlı bir görevi idi. O, bu hedefe doğru öğretme planları ile öğrenme ve öğretme sistemleri, metot ve didaktik’i meydana getirdi. Bu sistemin önemi ve gayretler pratik bir genişleme gibi gerçi bilimsel temellerde bir toplumu şart koşmaktadır; bu toplumda öğrenme henüz kitlesel bir otonomluğa sahip değildir. Henüz bu toplumda sosyal yükselişin uyuyan öğretim rezervlerine rağmen dışarıda bırakılan halk tabakaları vardı. Genelde toplumun ekonomik değeri ve bireyin meslekî başarısı ile direkt bir ilişkide durduğu için, öğrenme toplumsal görev olarak, organize edilebilir, planlanabilir ve vergilendirilebilir olarak gözükmektedir”45.

    Bu satırlardan da anlaşıldığı gibi postmodern pedagoglar, eğitimin de temel kavramı olan “öğrenme” kavramı üzerinde durmakta ve bu konuda adeta analitik bir çalışma içine girmektedirler. Geleneksel eğitim anlayışı içerisinde, hatta insanlık tarihi içerisinde eğitim söz konusu olduğu zaman akla ilk gelen “öğretmek” kavramı olmuştur ve olmaktadır. Öğretmek kavramının ve faaliyetinin olduğu yerde, teorik yanın ağır bastığı ve bunun da sonuçta ezbere dayalı bir metodun uygulanmasına yönelik olduğu iddiaları ileri sürülmektedir. Bir bakıma “nasıl” sorusu üzerinde yoğunlaşılmakta, “neden ve niçin” sorularına temas edilmemekte, yani analitik metotlara değer verilmemesi, sebeplerin anlaşılmadığı bir öğretimi ortaya çıkarmaktadır. Bu konuda yapılan bazı çalışmalarda çocuğun “öğrenmeyi öğrenmesi” konusunda önemli bazı adımlar atılmakta ve çalışmalar yapılmaktadır46. Tek merkezden, devlet eliyle yapılan eğitim faaliyetine karşı tavır takınan postmodern düşünce taraftarları öğrenmeyi pedagojik problem olarak değil çözülebilen problem olarak görmekte ve anlamaktadırlar. Resmi olarak öğretilen her şeyin öğretim devletinin işi olduğunu iddia ederlerken; öğrenimi ise, kitle kültürü içinde herkesin resmî olmayan biçimde ve varolan düşünce tezgâhlarından benimsediği, kendi düşünce yapıları içinde kabul ettiği biçimler ve tutum ölçekleri olarak görmektedirler.

    Postmodern pedagojik hareketin değişen toplumsal şartlar karşısında yukarıdakilere ilave olarak bazı isteklerinin olduğunu ifade edebiliriz. Bilhassa ekolojik alanda meydana gelen global çaptaki dengesizliklere dikkat çekerken, insanî hayatın birlikteliğinin tehlikeli artıkları olarak baskı, otorite ve savaşı tetkik etmek ve böylece ekolojik konu ile dolaysız olarak bağlılık son zamanlarda “barış”a doğru yapılan bir adım olarak görülmektedir47.

    Teknolojinin artması “küreselleşme”nin ortaya çıkardığı ve iletişim araçlarının desteklediği “evrensel kültür” eğitimi talepleri diğer taraftan “kültürel çeşitliliğin ve kültürel farklılığın idrak edilmesine de yol açmakta plüralist bir zihniyeti ortaya çıkarırken birliği değil parçalanmışlığı talep etmektedir, denilebilir.

    Diğer taraftan postmodern pedagoji “şuuru, varlığa yeniden yakınlaştırmayı ve aktüel hale getirmeyi dener. O, bununla ebeveynin hakları, çocuğun huzuru, sosyalleşme, şimdiye kadar alışılmış ve daima iyi niyetle kullanılmış ve diğer birçok kavramları hesaba katar”48. Sosyalleşme kaynağı olarak ailenin değişmesi, gençlikte ve onların üst yapı kültüründeki değişimler, hayat biçimlerinin bireyselleşmesi ve postmodern çoğulculuk, anlam krizi problemi, moral eğitimi ve sorumluluk ahlakı, mesela perspektifsizlik yeni fakirlik, sosyal sahalarda finans vasıtalarının daralması, diğer taraftan çocukların kötü hareket problemi, gençliğin ve çocukların fiziki ve psikolojik rahatsızlıkları, onlar üzerinde medyanın etkisi dinî fundamantalist cereyanların sebeplerinin yeniden ele alınması ve üzerinde durulması gereken talepler ve problemler olarak kendini göstermektedir49.

    Kısacası onlara göre postmodern pedagoji, hem pratik olarak yapılan bir öğrenme hem de eğitim hareketinin sonuçlandığı gibi toplumsal durumdan soyut olmamak, yani insanla, hayatla ve bunları içine alan adeta kapsayıcı bir rol oynayan toplumla birleşmek ve orada cereyan etmek zorunda olan bir faaliyet olarak görülürken, “bir yenilenmeyi” talep etmektedir.


      1   2   3   4   5   6   7






        Ana sayfa


    Postmodern pedagoji

    Indir 0.52 Mb.