bilgiz.org

Microsoft Word Görme Engelli Kullanıcılara Kütüphane Hizmetleri Esma akçA. doc

  • Görme Engelli Kullanıcılara Kütüphane Hizmetleri
  • Bu çalışma görme engellilerle ilgili oldğu için burada görme engelliği üzerinde durulacaktır. Görme Engelli
  • 2. Görme Engelliliğin Nedenleri 3
  • 3.Görme Engellilerin Eğitimi
  • 4. Görme Engellilere Verilen Kütüphane Hizmetlerine Giriş 5 4.1.Tarihçe
  • 4.2.1. Görme Engellilik ve Kütüphaneler de Fiziksel Erişim 8
  • 4.3 Bu Alanda Kullanılan Teknolojiler
  • 4.3.1. Ekran Büyütücüleri
  • Lens
  • 4.3.2. Ekran Okuyucu Yazılımlar
  • Magnifing America Computer Workstation(s)
  • Arkenstone Öpen Book: Rubby Edition
  • Magnifying America Patrol XLC CCTV Video Magnifîer
  • Minolta MicroDAX MS 300 (Plus Minolta SP3100 lazer printer)
  • Juliet Braille Printer (Braille Embosser)
  • 4.3.5. Braille Arabirimleri
  • 4.3.6 Mikroformlarla Dijital Erişim
  • 5. Milli Kütüphanede Görme Engellilere Sunulan Hizmetler
  • 5.1 Fiziksel Erişebilirlik Açısından Milli Kütüphanenin Değerlendirilmesi



  • Tarih14.10.2017
    Büyüklüğü120.76 Kb.

    Indir 120.76 Kb.
























    Görme Engelli Kullanıcılara Kütüphane Hizmetleri








    Esma AKÇA



    Danışman: PROF. DR. SERAP KURBANOGLU

    Ocak 2008

    Giriş

    Toplumda yer alan görme engelli kişilerin sayıları gün geçtikçe artmaktadır. Herhangi bir engele sahip olan kişilerin ihtiyaçları ve gereksinimleri sağlıklı kişilerden farklı değildir. Hayata tutunmaları ve yaşamın içinde var olmaları için sosyal ve fiziksel çevrenin onları engellemesi değil, hayatlarını yaşanılır kılmak için bazı özel hizmetler vermesi gerekmektedir. Kütüphaneler de bu konuda üzerlerine düşeni yapmaya çalışmakta ve görme engellilerin gereksinimlerini karşılamak amacıyla hizmet vermektedir.

    Bu çalışmada görme engelli kullanıcılara verilen kütüphane hizmetlerine ilişkin bilgi vermek amaçlanmıştır.

    2

    1. Görme Engellilik Nedir?

    Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanun'da engellilik kavramı, "doğuştan veya sonradan herhangi bir hastalık veya kaza sonucu bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle normal yaşamın gereklerine uymama durumunda olup; korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık, ve destek hizmetlerine ihtiyacı olan olan kişi" şeklinde tanımlanmaktadır (Özmen, 2005, s.101).

    Engellilik durumu dört grupta incelenebilir: (Rehabilatasyon. Com, t.y.)

    1) Fiziksel Engel,



    1. İşitme Engeli,

    2. Görme Engeli,

    3. Zihinsel Engel

    Bu çalışma görme engellilerle ilgili oldğu için burada görme engelliği üzerinde durulacaktır.

    Görme Engelli: Görme kusurlarından herhangi birine sahip bireylere görme engelli denir. Görme kusurunun derecesine göre "körler" ve "az görenler" olarak sınıflandırılmıştır. Tüm düzeltme çalışmaları gerçekleştirildikten sonra normal görme gücünün, iyi gören gözünde, en fazla "onda üçü" kalmış olanlara az görenler denilmektedir. Tüm düzeltmeler yapıldıktan sonra iyi gören gözünde mevcut görme gücünün en fazla onda biri bulunan ve görüş açısı 20 dereceyi geçmeyenlere "kör" denilmektedir. (Kanık, 1994, s. 8).

    Türk Dil Kurum'nun yaptığı tanım da ise: "Hiç görmeyen ya da bütün düzeltmelere karşın iki gözündeki görme gücü, onda birden aşağı olan, bu nedenle eğitim ve öğretim etkinliklerinde görme gücünden yararlanamayan kimselere kör denir (Tdk. gov, 2007 ).

    Türkiye'de 1989 yılında 500 bin civarında görme engelli vatandaşın olduğu tahmin edilmektedir. Özürlüler İdaresi'nin 2002 İleri Analiz Raporu'nda Türkiye'de 412 bin 313 görme engellinin belirtilmektedir, ve Devlet Personel Daire Başkanlığı'nın Nisan 2007 verilerine göre, Türkiye'de devlet kurumlarında istihdam edilen özürlülerin toplam sayısı ise 9 bin 193'tür. Bu sayının 248'i kadın olmak üzere 2 bin 923'ü görme engellidir.(Altinokta. org.,

    t.y.).


    2. Görme Engelliliğin Nedenleri

    3

    Görme engellilik doğuştan olabildiği gibi sonradan da olabilmektedir. Nedenleri şu şekilde sıralamak mümkündür: Akraba evliliği (kan uyuşmazlığı), anne adayının hamilelik dönemin de geçirmiş olduğu bir takım hastalıklar, doğum anında yaşanan hatalar, yapısal bozukluklar, trafik ve iş kazaları, yanlış ilaç kullanma, bazı bulaşıcı hastalıklar, sonradan oluşan nedenler, trahom hastalığı1 (Hastarehberi.com, 1997)



    3.Görme Engellilerin Eğitimi

    Görme engelli vatandaşların eğitimi konusundaki çalışmalar sosyal, ekonomik ve kültürel şartların farklılıkları nedeniyle ülkeden ülkeye değişim göstermektedir. 1884 yılında Paris'te görme engelliler için ilk modern enstitü açılmıştır. 18yy'da görme engelliler için farklı bir yazı tipinin gereksinimi duyulmaya başlanıp yazı aranması çalışmalarına gidilmiştir. Görme engelli olan Fransız Louis Braille 1829 yılında bir kabartma yazısı geliştirmiştir. 19 yy' da bu yazı dünyanın çeşitli ülkelerinde kullanılmaya başlanmıştır. Altı noktanın çeşitli kombinasyonlarıyla oluşan bu yazı günümüzde bilgisayar diline ve diğer bilim işaretlerine yetmez olmuş ve daha da geliştirilerek sekiz noktaya çıkarılmıştır (Kanık, 1994, s. 14)

    19yy. da İngiliz William Moon ayrı bir kabartma sistemi geliştirmiştir; ancak bu yazı sistemi İngiltere dışında pek kullanılmamıştır. Braille Alfabesi altı nokta ile ifade edilmektedir; Moon Alfabesi de Braille Alfabesini oluşturan semboller tamamen kabartılmıştır. (Kaynar, 1995, s.39).

    Görme engelliler için oluşturulan yazı sistemleri ile edilen verimlilik görenlerin normal yazıdan elde ettiği verimlilikle kıyaslandığında; gören insanlar dakikada anlayarak 240 kelime, görme engelliler ise sadece 120 kelime okuyabilmektedir. Görme engelli kişiler okurken ellerini kollarını da hareket ettirirler. Harcadıkları bu çaba onları yormakla kalmayıp bu durum onların okumaya olan isteklerini de azaltmaktadır. Görme engelli olmayan kişiler okurken fiziksel güçten ziyade zihinsel güç harcamaktadırlar(Kanık, 1994, s. 14).

    Tüm bu güçlüklere rağmen görme engellilerin de gören insanlar gibi eğitimlerine devam etmeleri gerekmektedir. ABD'de 1982 yılında engelliler için açılan ilk ve orta düzeyde okullar varken günümüzde bu yelpaze üniversite düzeyine kadar çıkmıştır. Bazı ülkelerde bu eğitim özel okullar tarafından karşılanırken gelişmemiş ülkelerde bu alanda hizmet

    1 Trahom, konjonktivayı, korneayı ve gözkapaklarını saran, genellikle süreğen bir hastalıktır; gözde kesecikler ve bir kornea yastıkçığının oluşmasına ve tipik nedbesel lezyonlara sebep olur. (Biseyöğren. com, t.y.)

    4

    verilmediği görünülmektedir. Eğitimde bu anlamda bütünlük sağlanmasında UNESCO, World Blind Union (WBN/Dünya Körler Birliği) gibi uluslararası kuruluşlar etkin olarak çalışmaktadır (Kanık, 1994, s. 16).

    Türkiye' de ise görme engelli vatandaşlarımız çeşitli eğitim kurumlarında öğrenimlerine devam edebilmektedir. Ülkemizde görme engellilerin eğitimi uzun zaman ihmal edilmiş bir konudur. Zamanla okulların açılması, okuma-yazma eğitimi için kurslar düzenlenmesi ve bunların sürekli hale getirilmesi, rehabilitasyon merkezlerinin hizmete girmesi, görme engelliler için okumayı zorunluluk haline getirmiştir.

    1889 yılında İstanbul'da Ticaret Mektebi'nde bir bölüm olarak başlayan görme engelliler için eğitim kurumları 1921'de resmiyet kazanabilmiştir. Günümüzde ise bu eğitim bölgesel okullarda, normal okullardaki özel sınıflarda veya özel yardımcı öğretmenli ya da yardımcı öğretmensiz normal sınıflarda devam etmektedir. Ancak en sık karşılan eğitim kurumu bölgesel yatılı okullardır (Kanık, 1994, s. 16).

    Ülkemizde Ankara, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Gaziantep, Niğde, Tokat, Gelibolu olmak üzere görme özürlü çocukların okuyabileceği 10 adet körler okulu bulunmaktadır. Ayrıca 15 üzeri yaşlarda bulunan görme engellilere temel ve mesleki eğitim veren 2 rehabilitasyon merkezi vardır. Bu rehabilitasyon merkezlerinden biri Ankara'da, diğeri İstanbul'dadır. Bu merkezlerde, günlük yaşam için gerekli beceriler: okuma-yazma, baston kullanma ve bağımsız hareket, daktilo, telefon santralciliği, makrome işleri gibi eğitimler verilmekte ve görme özürlülerin devlet veya özel sektörde bir işe girerek veya bağımsız bir iş kurarak topluma yararlı, üretici bireyler olarak yetiştirilmeleri amaçlanmaktadır (Wikipedia.org, 2007).

    Özel eğitime gereksinim duyan çocukların okullara erişiminin ücretsiz sağlanması ile eğitimde fırsat eşitliği yaratılması ve özürlü öğrencilerin okumaya teşvik edilmesi amacıyla Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim, Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından bir proje hayata geçirilmiştir. Ayrıca, T.C. Engelliler İdaresi Başkanlığı Avrupa Birliğine üye ülkelerle engellilerimiz için fırsat eşitliği yaratma konularında işbirliği yapmak istemektedir (Ozida.gov,2007). Engelli bireylerin diğer vatandaşlarla eşit haklardan faydalanabilmesi için konu engellilere kütüphane hizmetleri de sunulması gerekmektedir.



    4. Görme Engellilere Verilen Kütüphane Hizmetlerine Giriş

    5

    4.1.Tarihçe

    Görme engelilerin eğitime olan ilgilerin artması onlara verilen kütüphane hizmetlerininde gelişip yaygınlaşmasına neden olmuştur. Görme engellilere yönelik kütüphane hizmetleri, gönüllü kuruluşların da destekleriyle halk kütüphanesi sisteminin düzenli bir parçası haline gelmiştir. Eşitlik ilkesine dayanarak hizmet veren halk kütüphaneleri, görme engellilerin okuma ve kendini geliştirme gereksinimlerini karşılamaya çalışmışlar, bunun için özel hizmetler ve dermeler oluşturmuşlardır. Özel personel ile bu hizmetlerin yaygınlaştırılması sağlanmıştır. Teknolojik gelişmelere paralel olarak bu hizmetler sürekli gelişme göstermektedir (Kanık, 1994, s.2).

    26 Temmuz 1990'da ABD'de Engelli Amerikalılar Yasası (Americans with Disabilities Act- ADA) kabul edilmiştir. Bu yasa engellilerin haklarını kanunlaştırmıştır. Engelli Amerikalılar Yasası tüm engellilere toplum yaşamına dahil edilme hakkının verilmesini sağlamayı amaçlayan bir yasadır. Bu yasa engellilerin engellerini kaldırarak engelsiz bir toplum yaratmayı amaç edinmiştir. Bu yasa birçok alanda, engellilerin haklarını korurken kütüphanecilik alanında da konuya önem verilmesine neden olmuştur. Ayrıca ABD'de görme engellilere verilen hizmeti Library of Congress (" National Library service for the Blind and Physcially Handicapped gerçekleştirmektedir. Library of Congress. Birleşik Devletler bünyesin de işbirliği yaptığı kütüphanelerin hazırlamış olduğu özel koleksiyonla hizmet vermektedirç. Bölüm Amerikan Kongre kararı sonucunda 3 Mart 1931 tarihinde kurulmuştur ve her yıl bu bölüme yeterli ödeneğin sağlanması ve görme engelli kullanıcılara sağlanan bu hizmetin iyi bir şekilde yürütülmesi sorumluluğu Kütüphane'ye verilmiştir.. Verimliliği artırmak için önlemlerin alınması ve kaynakların seçimi kütüphanenin sorumlulukları arasında bulunmaktadır.. Görme engelli kullanıcılar için kitaplar seçilmekte ve Braille Yazısı ve ya bant ya da plaklara kaydedilip katalogları hazırlanmaktadır.. Daha sonra işbirliği yapılan diğer kütüphanelere gönderilmekte olup. Konuşan kitaplardan yaralanmak isteyen görme engelli kullanıcıların evlerine özel olarak yapılmış kaset çalarlar ödünç verilmektedir. Bu aletlerde herhangi bir sorun çıktığında ise tamirle ilgili sorumluluk Kongre Kütüphane'sine aittir (Kaynar, 1992, s. 114-115).

    İngiltere'de de görme engelliler için çalışmalar yapılmaktadır. Kraliyet Körler Enstitüsü Kütüphane'si bu konudaki önemli organizasyonlardan biridir. Görme engelli vatandaşlara eğitim, iş eğitimi, istihdam, iletişim, sosyal hizmet, boş zamanları değerlendirme alanlarında hizmetler vermektedir (Kaynar, 1996, s. 36). 1982'de kurulmuş olan Körler Milli Kütüphanesi de (National Library for The Blind) Kraliyet Enstitüsü ile benzer nitelikte

    6

    hizmetler sağlamaktadır. Kullanıcılarına posta ücreti almadan materyal gönderen Kütüphane. Ve 1936 yılında konuşan kitaplarla hizmet vermeye başlamıştır (Kaynar, 1992, s. 115).



    İsveç'de bu alandaki çalışmalar 1954 yılına dayanmaktadır. Örneğin İsveç Görme Engelliler Derneği (De Blindas Förening) bu konuda önemli çalışmalara öncülük etmiştir (Kanık, 1994, s.37). Bu ülkede görme engelli kullanıcılara Braille ve kaset kitapların dağıtımı ücretsizdir. Konuşan kitaplar da aynı şekilde ödünç verilmekte ve kullanıcı kaynağı satın almak istendiğinde Bibliotekst Jants'tan sağlanabilmektedir.

    Rusyada' da görme engelli kullanıcılar için kütüphaneler bulunmaktadır. Devlet ve gönüllü kuruluşlar işbirliği içinde görme engellilere yönelik kütüphane hizmetlerini yürütmektedirler. 1965'den bu yana eyalet, okul ve halk kütüphanelerin de bu hizmetler verilmektedir. Moskova'da özel bir kütüphane mevcuttur. Ülkenin değişik bölgelerinde de görme engelli kullanıcılara yönelik kütüphaneler vardır, ayrıca kullanıcılara gezici kütüphane hizmeti ile ulaşılmaktadır. Koleksiyon oluştururken görme engelli kullanıcıların ve bu konuyla ilgili derneklerin istekleri karşılanmaktadır.

    Fransa'nın başkenti Paris'te "Valantin Haüv" Derneği Braille Kütüphanesi ve Harp Malûlü Körler Birliği Kütüphanesi bu alanda hizmet vermektedir. Ülkede birçok şubesi olan Valantin Haüv Derneği Kütüphanesi özel binalarda hizmet vermektedir. 1886 yılında hizmet vermeye başlayan kütüphanenin personelinin çoğu görme engellidir. Koleksiyon Braille alfabesiyle hazırlanmış kitaplardan oluşmaktadır. Kaynak seçiminde kullanıcının isteği göz önünde bulundurulmaktadır. Kütüphane, ayrıca Harp Malûlü Körler Birliği Kütüphanesi için bant, plak ve konuşan kitapların çoğaltılması yükümlülüğünüde üstlenmiş durumdadır. Harp Malûlü Körler Birliği Kütüphanesi Birinci Dünya savaşından sonra kurulmuş olup sadece savaşta görme becerilerini kaybetmiş savaş gazilerine hizmet etmektedir. Üyelerinin çoğu taşrada yaşamakta olan Kütüphanenin, koleksiyonunun büyük kısmını Braille kitaplar oluşturmakta, ancak konuşan kitaplar daha sık kullanılmaktadır.

    İskoçya'da bulunan Scottish Pres ise ülke dışında da hizmet vermektedir (Kaynar, 1992, s. 115-116). Avusturya da ise görme engellilere yönelik hizmetleri 19.yy. sonlarında gönüllü kuruluşların çabalarıyla başlamıştır (Kanık, 1994, s.37).

    Ülkemizde ise görme engellilere verilen kütüphane hizmetleri ilk olarak Milli Kütüphane bünyesinde başlamıştır. İlk başta görme engellilere ders kitabı sağlamayı amaçlayan Kütüphane görme engelliler okullarının açılmasıyla daha çok diğer türlerde kaynak sağlama yoluna gitmiştir (R. Bakırcı, kişisel iletişim, 12 Aralık 2007). Roman, şiir, öykü ve bilimsel kitapları Braille alfabesiyle hazırlamaya çalışan Milli Kütüphane, Braille Alfabesiyle yazmanın uzun süre alması ve de personelin yetersiz olması

    7

    sonucunda bu konuda istenen düzeye ulaşamamıştır. 1986 Nisan ayında, yeni binasına taşınan Milli Kütüphane gönüllülerden oluşan bir kadroyla konuşan kitaplığı oluşturmuştur. Milli Kütüphane'deki Görme Engelliler Bölümü'nün koleksiyonu az da olsa Braille kitaplar, kaset kitaplar ve konuşan kitaplar (bilgisayar destekli kitap okuma) birimlerinden oluşmaktadır (Kaynar, 1992, s. 116).



    4.2 Hizmetler

    "Görme engellilere kütüphane hizmetleri, onların gereksinimlerini karşılamak amacıyla özel materyal sağlanması şeklinde tanımlanmaktadır" (Kanık, 1994, s.29). Bu hizmet Milli Kütüphaneler, dernekler, okul, halk, üniversite veözel araştırma kütüphaneleri tarafından verilmektedir. Genellikle merkezi bir kütüphane kanalıyla şube kütüphaneleri tarafından yürütülen görme engellilere kütüphane hizmetleri, diğer insanlara verilen hizmetlerle aynı felsefi temele sahiptir (Kanık, 1994, s.29).

    Dermelerin görme engelli vatandaşlar tarafından kullanılabilmesi için Braille basımlı kitaplar ve konuşan kitaplar hizmete sunulmaktadır. Konuşan kitaplar, teknoloji yardımıyla, gören bir insan tarafından okunarak hazırlanır. Kütüphanelerde ayrıca görme engelli kullanıcılara yardımcı araçlar da mevcuttur. Örneğin kütüphanelerde basılı materyali, dijital hale getiren ya da seslendiren, donanım bulunması gerekmektedir. Basılı metinlerin kapalı devre televizyon (CCTV) ile az görebilen kullanıcılar için basılı materyallerin büyütülmesi ve tarayıcılar sayesinde dijital formata dönüştürülmesi sağlanabilmektedir. Bu tarayıcılar taranan metni aynı zamanda sesli hale getirebilmektedir. Basılı materyalin görme engelliler için dijital formata dönüştürülebilmesi son derece önemlidir. Görme engelli kullanıcılar bu teknoloji sayesinde kütüphane koleksiyonun içinde bulunan, istedikleri herhangi bir kitabı ,süre kaybetmeksizin dinleyebilmektedir. Kitabın görme engeli kullanıcılar için herhangi bir formatta olması gerekmemektedir. Bu teknolojinin kullanılabilmesi için kaynağın sadece basılı materyal oluşu yeterlidir.

    Elektronik bilgi ileriki kullanımlar için dijital hale getirilebilir ve bu işlem çok zahmetli değildir. Aynı kolaylığın basılı bilgi için de sağlanmasının önemi görme engelli kullanıcılar için önemlidir. (Miller ve Erozo, 2001, s. 189-190). Böylece her fortmatta ki bilgi ve belge görme engelli kullanıcılıların hızlı ulaşımı gerçekleşebilecektir.



    4.2.1. Görme Engellilik ve Kütüphaneler de Fiziksel Erişim

    8

    Herkesin hür olarak istediği her yere ulaşabilmesine ve ulaştığı yeri kullanabilmesine fiziksel erişim ya da erişebilirlik diyebiliriz. Toplum için sağlanmış hizmetlerden ve etkinliklerden yararlanıp, sosyal hayata tümüyle katılmak isteyen kişilerin bazı hareket kısıtlılıkları dolayısıyla bina içlerinde bazı özel düzenlemelere gidilmesi gerekmektedir (Özmen, B. B. , 2005, s.101 ).

    Kütüphanelerin kullanıcı grubu çok büyük yelpazeyi içine almaktadır. Hizmet binalarında yapılan çevresel düzenlemeler ve ulaşabilirliği artıracak iyileştirmeler bir çok kullanıcı grubunun da (yaşlılar, çocuklar, geçici bir süre için engelli olanlar, bebek arabaları olanlar veya hamileler, iri ve şişman olanlar, çok uzun kısa boylular, engelliler ve görme engelliler) hayatını kolaylaştırmaktadır.

    Görme engellilerde dahil engelli kullanıcıların kütüphanelerde bir takım erişim ve ulaşabilirlik sorunu yaşamamaları için kütüphane hizmet binalarını inşa edilirken ve düzenlerken bir takım unsurlara dikkat edilmesi gerekmektedir. Bu unsurlar aşağıda sıralanmıştır (Özmen, B. B. , 2005, s. 105 ):



    Kütüphane binalarında herkesin aynı giriş kapsını kullanabileceği, eşiksiz, merdiven yanında rampanın bulunduğu, katlar arasında uygun asansörle hareketliliğin sağlandığı, koridor ve kapı genişlik yükseltilerinin yeterli olduğu mekanlar tasarlanmalıdır.

    Kütüphane içersinde az gören veya görmeyen kullanıcılar için anlaşılabilir ses uyarıcılar ve harflerin kullanılarak düzenli bir halde sunulan bilgilendirme hizmetleri sunulmalıdır.

    Kamu ve özel ulaşım türlerin de, durak, istasyon ve iskeleler standartlara uygun planı gerçekleştirilmeli ve görme engellilerin biniş ve inişleri için gerekli önlemler kütüphane çevresinde alınmalıdır.

    Ayrıca kütüphane merdivenlerin de döner merdivenler yerine düz kollu ve sahanlıktı merdiven seçilmelidir. Geometrik belirsizlik görme engelli kullanıcılar için tehlike ulaştırabilir açınılmalıdır.

    Taban ve duvarlar göz kamaştırıcı parlaklıkta olmamalıdır. Taban döşemeleri sade, olmalıdır ve taban bitişleri ıslak ve de kuruyken kaygan zemin oluşturmayacak zemin malzemesi seçilmelidir. Örneğin zemin halı ile kaplanabilmektedir.

    9


    Merdiven basmakların ilk ve son basamağına, uyarma amacıyla dokulu zemin

    malzemesi kaplaması yapılmalıdır.

    Kütüphane içi koridorların da görme engellilerin engellere çarpmadan, dolaşım imkanı

    sağlayacak bir tasarım ve düzenlemeye gidilmelidir.

    Koridorlarda ve yürüme yollarında dokulu kaplama malzemeler kullanılmalıdır.

    Bina içerisin de akustik farklıklarını yaratarak görme engellilerde karmaşa yaratacak

    asmakat, yüksek tabanlı ve kubbeli mimariler kütüphane binalarında mümkün

    olduğunca kullanılmamalıdır.

    Kütüphane ana dolaşım alanları üzerinde engel oluşturacak nesneler konulmamalıdır

    (Çöp kutuları, yangın söndürme cihazları, çiçek saksıları...vb).

    Merdivenler, tuvaletler, asansörler, bekleme alanları olabildiğince kütüphanenin

    merkezi noktalarında yer almalıdır.

    Kütüphane tuvaletler de görme engelli kullanıcıların bastonları için bir kanca

    olmalıdır.

    Kütüphane içersin de koridorlar, merdivenler ve kapılar aynı genişlikte tutulması ve

    merdiven korkuluklarının aynı yükseklikten bağlanması, elektrik düğmeleri ve

    otomatların aynı konumda yer almasına dikkat edilmelidir.Tüm kapıların açılış yönü

    aynı tarafa olmalıdır (Özmen, B. B. , 2005, s. 106-168 ).



    4.3 Bu Alanda Kullanılan Teknolojiler

    Görme engellilere yönelik olarak en güzel buluş, yazılı bir metni, bir makinenin üzerine koymak, onu o anda duyabilmek ve Braille kullanmadan ve bir başkasına okutmadan bir kitabı okumaktır. Bu teknoloji, Braille'den bu yana başarılmış en önemli buluştur. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde mühendis olan Raymond Kurzweil, 1976'da basılı metni yüksek sesle okuyabilen bir makine tasarlamış, üretmiş ve piyasaya tanıtmıştır. Kurzweil tarafından tasarlanan bu okuma makinesi, basılı metni yüksek sesle okumak amacıyla bir konuşma sentezleyici ile elektronik bir tarayıcı kullanmaktadır. Kurzweil Okuma Makinesi Ulusal Körler Federasyonu'nun ( National Federation of the Blind) kör kullanıcıları tarafından denenmiş olup görme engelli kullanıcılar için son derce önemli ve kullanışlıdır. (Subaşıoglu, 2000, s. 191). Kurzweil Okuma Makinası'nın geliştirildiği günlerden bu güne,

    10

    görme engellilerin bilgi erişim problemlerine çözüm olması için geliştirilen ürünler aşağıda kısaca tanıtılcaktır.



    4.3.1. Ekran Büyütücüleri

    Büyük baskı programları olarak da anılan ekran büyütücüler genellikle görme engeli az olan kullanıcılar için tasarlanmıştır. Kolay ve maliyeti ucuz gerçekleştirilebilen bir uyarlamadır. Ayrıca yazı karakterini 13.9 puntodan daha büyük gösterebilen bir teknolojidir.. Sadece görme engelliler tarafından değil, ekrandaki bilgiyi daha rahat okumak isteyenler tarafından da kullanılabilmektedir. Örneğin yaşlılık döneminde görme oranı azalan kullanıcılar için bu tasarım ekranda görüntülenen her karakterin, ekranın bir bölümünün veya tamamının seçilerek büyütülmesine olanak sağlamaktadır (Subaşıoğlu, 2000, s. 190)

    Bu alandaki ürünler aşağıda sıralanmıştır (Subaşıoğlu, 2000, s. 192):

    "ZoomText: Ai Squared tarafından üretilmiştir ve ekrandaki metni iki kat büyütebilmektedir.

    PC Lens: Ekran görüntüsünü 5-10-15-20 kez büyütebilmektedir.

    Deluxe LP-DOS: Görüntüyü 20 kez büyütebilir, El-Picasso adlı program da grafikleri büyütmek için kullanılmaktadır.

    Soft Vista: Font seçimi için menü kullanmayan, kendi faresine sahip programdır, kullanıcıya bir görüntüyü uzatmak, genişletmek olanağı sunar.

    Artics Focus: Görüntüyü 10 kez büyütebilir.

    Panorama ve Powerama: Panorama, 3 harf kalınlığında karakterler ve 10 kez büyütebilen fontlar sunar; Powerama ise Panorama'yı da içeren ve ayrıca sesli ekran da sunabilen bir programdır.

    CCTV Sistemleri (Closed Circuit Television - Kapalı Devre Televizyon): Standart bir televizyon setine benzemektedir. Bu sistemlerin büyütme oranı 2'den 60 kata çıkabilmektedirler (Lisiecki,1999, s.l)

    11

    LPCAS (Large-Print Computer Acess System- Büyük Baskı Bilgisayar Erişim Sistemi): LPCAS, bir bilgisayar ekranında görüntülenmiş grafikleri büyütmektedir. CCTV ve LPCAS, salt metne dayalı bir program olan ve Lynx olarak adlandırılan bir üretimde birleştirilmiştir.



    4.3.2. Ekran Okuyucu Yazılımlar

    Ekranın seçilen bir bölümünü sesli olarak okumak yoluyla körlere yardımcı olmak amacıyla hazırlanmış yazılımlardır.



    4.3.3. Braille Girdi-Çıktı Donanımları

    Ekranda görüntülenen metni ve menüleri okuyup, çıktıları görme engelli kullanıcıya Braille alfabesi ile basılmış formatta iletilebilen donanımlara Braille girdi-çıktı donanımları denir. Kişisel bilgisayarlara bağlanarak çalışabilmekte, girdi standart bir klavye yapılmakta, çıktı eğer istenirse Braille olarak alınabilmektedir. Bu alanla ilişkili ürünler aşağıda tanıtılmaktadır (Subaşıoğlu, 2002, s.191-193):

    Navigator: TeleSensory tarafından geliştirilmiş olup kişisel bilgisayar ile
    çalışmaktadır. Braille kullanıcılarına yönelik olarak, hem 6 hem de 8 noktalı Braille
    ve Perkins türü bir klavye ile satılmakta olan sistem, 80 karakteri aynı anda
    görüntüleyip Braille'e çevirerek basmaktadır.

    Octaraile: Human Ware tarafından üretilmiş olup standart bir klavyenin altına


    yerleştirilmekte ve kullanıcının Braille olarak girdiği herhangi bir bilgiyi ekranda
    görüntüleyebilmektedir.

    • ALVA: ALVA da bir Human Ware ürünüdür. Kullanıcısına 83 karakterlik bir


    görüntü sunmaktadır.

    12

    Braille n'Speak: Blazie Engineering tarafından üretilmiş olup küçük ve taşınabilir


    bir Braille kelime işlemcisidir. Özel 7 tuştan oluşan Braille klavyesi vardır. Braille
    yazısının görüntülenmesi yerine Braille kodunun anlamını seslendirilmektedir. 200
    Braille sayfalık kapasiteye sahiptir Braille metnini yüksek sesle okuyacak ses
    sentezleyici birimi bulunmaktadır.

    BrailleMate: TeleSensory tarafından üretilmiş olan bu sistem taşınabilir niteliktedir.


    Sistem, 8 noktalı Braille klavyesi ve komut tuşu bulunan bir kelime işlemci
    kullanmakta olup Braille çıktı ve ses çıktı olarak verilmektedir.

    4.3.4. Ses Arabirimleri

    Ses, kör bireyler için çok önemli bir iletişim ortamıdır ve bu nedenle ses arabirimleri en çok kullanılan programlardır. Braille okumayan çoğu kör veya bir klavyeyi kullanamayacak kadar engeli bulunan bireyler ses ara birimlerini kullanabilirler. Ses ya da konuşma tanıma programlarının bazı farklılıkları mevcuttur. Bir ses arabirimini değerlendirirken kütüphaneciler birkaç önemli hususa dikkat etmek zorundadırlar. Ses arabirimleri metinleri tanıyabilmekte iken, görüntü bilgisini tanımlayamamaktadır. Bu nedenle çoklu-ortam ürünleri ve web bağlantılarından çok, metin uygulamalarında daha iyi çalışmaktadırlar. Ses arabiriminde kullanılan kulaklıklarda sağ ve sol kulak için ayrı ses kontrolü vardır. Arabirimin bağlantı girişi bilgisayarın önünde olmalıdır. Tüm girişler Braille olarak veya diğer kabartma biçimlerinde etiketlenmelidir. Bu türde girişlerin yanında dokunulmaması gereken düğmeler bulunmamalıdır böylece görme engelli kullanıcının bilgisayarı yanlışlıkla kapatması ya da herhangi istemsiz bir iş yapmasını engellenebilir. Genellikle gürültülü çalışmakta olan ses arabirimleri kütüphanede genel okuma veya çalışma salonlarından ayrı bir bölüme konulmalıdır Bu tür ses tanıma bilgisayarlarının yerleştirileceği bölümlerin duvarlarının ses geçirmeyen şekilde tasarlanması da düşünülebilir. (Subaşıoğlu, 2000 s. 192). Bu alanda ki makine ve bu makineyle kullanılabilen ürünler aşağıda verilmiştir (Miller ve Erazo, 2001, s. 191-192).



    Magnifing America Computer Workstation(s)

    Bu iş istasyonu; dergilerden, kitaplardan ve fotokopilerden alınmış herhangi bir basılı metni (çok sütunlu metinler dahil) değişik yönlerden tarayabilmekte, ayrıca taranmış materyali hem gösterip hem de sesli olarak okuyabilmektedir. Kullanıcılar, başkalarını rahatsız etmemek için

    13

    kulaklık kullanabilirler. Belirli tuşlar okumanın durdurulması, sözcüklerin hecelenmesi ve metnin tekrar okunması amacıyla programlanmıştır. Makine, ekrana gelen her şeyi okumaktadır. Kimi durumlarda ses tercihi yapabilmekte ve okuma hızı ayarlanabilmektedir. Bu makineye yüklenebilecek uyarlanmış teknolojiler



    Arkenstone Öpen Book: Rubby Edition: Taralı metinleri optik karakter tanıma (OCR) kullanarak konuşmaya çevrilebilen bir yazılımdır.

    Windows NT 4.0 İçin Magic 6.1: Görme güçlüğü olan kişilere, elektronik büyütme ve renk seçme cihazları yardımıyla ekranı görme olanağı veren bir yazılımdır.

    Windows NT İçin Jaws: Bu program "elequence" adı verilen kendi konuşma senteziyle bilgisayar ekranını "sesli okuyabilmekte", böylece görme engelli kişilerin tümüne elektronik kütüphanenin elektronik kaynaklarına erişim olanağı vermektedir.

    İş istasyonuna ve ek yazılımlara ilave olarak bir kütüphane aşağıdakilerin bulunmasını da öngörebilir:



    Magnifying America Patrol XLC CCTV Video Magnifîer: Özel bir monitöre takılmış büyütücü bir projektör olan donanım, metnin büyütülmüş ve çok büyütülmüş görüntülerini ekrana yansıtarak az görebilenlere hizmet vermektedir.

    Aladdin Ambassador Reading Appliance: Açma ve kapama işlemlerinin tek bir tuş ile yapılabileceği biçimde düzenlenmiş olan sistemin monitörü yoktur. Bu tarayıcı/okuyucu, üstü cam olan tarayıcıya yerleştirilen her şeyi okuyup, mikrofonlar aracılığıyla sese çevirmektedir.

    Minolta MicroDAX MS 300 (Plus Minolta SP3100 lazer printer): Bu makine ile mikroformlar iletilebilen dijital bilgiye dönüşmektedir. Böylece mikroformlar basılabilmekte, indirilebilmete ve elektronik posta ile gönderilebilmektedir. Başka bir yol ise okuyucu yazıcıya DigiPrinter ya da ScreenScan gibi bir alet takılmasıdır ki, böylece kullanıcı ekranı tarayabilmekte, sonuçları lazer yazıcısından alabilmektedir.

    Juliet Braille Printer (Braille Embosser): Bu yazıcı tek bir WebPC istasyonuna bağlanabilir. Basım esnasında çok ses çıkaran bu yazıcı uzak bir mekana bağlanıp orada bulundurulabilir.

    Braille Keyboard: Braille alfabesini bilenler tuşlar üzerindeki küçük çıkıntılar sayesinde bu klavyeyi rahatlıkla kullanabilirler; fakat görme engelli olan herkes ne yazık ki Barille bilmemektedir. Ayrıca Braille Alfabesini bilenler için de sorunlar mevcuttur. Standart klavyeye alışık olan kullanıcılar bu klavyeye gerek duymayabilirler

    14

    4.3.5. Braille Arabirimleri

    Günümüzde görme engelliler için kullanılan arabirimler arasında en popüler olanı, ses arabirimleridir. Braille arabirimlerini kurmayı düşünen kütüphaneciler bir takım olanakları ve özellikleri değerlendirmelidirler. Kütüphane, Braille yazıcıları ve bunları destekleyen yazılımlara sahip olmalıdır. Bilgisayar ve Internet kullanımında yardıma gereksinim duymakta olan bir çok kullanıcı için Internet bağlantılarına sahip kütüphaneler, eğer sitelerin yeterli yardımları yoksa özellikle engelli kullanıcılarına yardımcı olmak amacıyla kendi yardım ekranlarını tasarlamalıdırlar. Bilgisayarın klavyesinin üzerine Braille etiketler yerleştirerek, kütüphaneciler, Braille arabiriminin kullanım güçlüğünü giderebilirler. Kediliğinden yapışma özelliği olan etiketler hem ucuz olup hem de bilgisayarı kullanan diğer kullanıcılar için problem yaratmazlar; fakat etiketler zamanla yıpranacağından, düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.

    4.3.6 Mikroformlarla Dijital Erişim

    Günümüzde mikroformları doğrudan dijital hale getiren donanımlar vardır. Dijital bilgiyi kütüphaneden direk kullanıcının evine ya da iş yerine elektronik postayla göndermek mümkündür. Bu durum görme engellilere, istedikleri metaryale ulaşım da hızlı ve pratik bir yol sunmaktadır (Subaşıoğlı, 1990, s.201-202).



    5. Milli Kütüphane'de Görme Engellilere Sunulan Hizmetler

    "Milli Kütüphaneler, adları ne olursa olsun, bir yasa ya da diğer düzenlemelerle derme görevini yerine getiren ve ülke yayınlarını sağlayıp koruma sorumluluğunu taşıyan kütüphanelerdir" ( Kanık, 1994, s.22).

    Ülkelerin fikir ve sanat ürünlerini toplayarak gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlayan Milli Kütüphanelerin görevleri şunlardır: Ülkede yayınlanan tüm yayınları toplamak; Derleme Kanunu Gereğince toplanan yayınları derlemek; yabancı yayınları, özelikle ülke ile ilgili diğer ülkelerde yayınlanmış olanları toplamak; ulusal bibliyografyalar yayınlamak ve hazırlamak;

    15

    ülkenin bibliyografik enformasyonu için gerekli hizmetleri planlamak düzenlemek; Milli Kütüphane ve diğer kütüphanelerdeki materyallerin toplu kataloglarını yayınlamak; yayınların tanıtımına yönelik sergiler düzenlemek; kütüphaneler arası ödünç verme işlemlerini yürütmek; kütüphane teknikleri konusunda araştırma yapmak biçimindedir (Kanık, 1994, s.23).



    1946 yılın da hizmete başlayan Türk Milli Kütüphanesi de tüm bu görevlerini yerine getirmekte, bunların yanı sıra görme engelli kullanıcılara yönelik hizmetler de sunmaktadır.

    Ülkemizde görme engelli kullanıcılarla ilgili ilk çalışma Milli Kütüphane bünyesinde gerçekleşmiştir. Bu çalışma görme engelli kullanıcılar için Braille Alfabesiyle ders kitaplarından oluşan bir koleksiyon hazırlamaktı. Braille Alfabesiyle yazılmış bir koleksiyon oluşturma konusunda ki bu çalışmanın amacı başlangıçta amacı ders kitabı hazırlamak iken daha sonra görme engelliler için ilk ve orta dereceli okulların açılması ile bu amaçtan vazgeçilmiş ve roman, şiir, öykü ve bilimsel kitaplar hazırlanma yoluna gidilmiştir. Milli Kütüphane bünyesin de bir görme engelliler birimi bulunmaktadır. Görme engelliler biriminde, görme engelli kullanıcılar için Braille Alfabesiyle yazılmış kaynaklara, ses bantlarına; az görenler için iri puntolu kitaplara ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak Braille Alfabesiyle yazma işnin uzun zaman alması, Braille Alfabesiyle kitapların tek nüsha olarak yazılması ve bu işlem gerek kısaltmaların gerekse noktalama işaretlerinin yazılmasında dikkat gerektirmesi nedeniyle bu işin uzun zaman alması gibi nedenlerle. Milli Kütüphane Braille kitapları yazma işleminde büyük başarı sağlanamamıştır. Diğer taraftan kitapların kasete okunması,,fazla kopya olarak üretilmesi ve gereksinimlere göre görme engellilerin kullanımına sunulması işlemi başarıyla gerçekleştirilmiştir.

    1981 yılının Dünya Sakatlar Yılı olması nedeniyle Görme Engelliler Birimine farklı kurum ve kuruluşdan katkı yapılmıştır. Birime Braille Daktiloları sağlanmıştır. Milli Kütüphane 1983 yılında, henüz yeni binasına geçmeden önce, Gaziantep İl Halk Kütüphanesi Konuşan Kitaplık Birimi'den getirilen sesli kitapların kopyalanyla 15 metrekarelik bir alanda hizmet vermeye başlamışken 1986 yılında yeni binaya geçtikten sonra 50 metrekarelik bir alanda Kaset ve Braille Kitaplardan oluşan bir birimle hizmet vermeye devam etmiştir.

    O yılarda kaset kitapların sağlıklı bir biçimde okunması için kayıt stüdyosu kurma fikri doğmuş ve Oran Lions Klübü tarafından 1991 yılında bir stüdyo kurulmuştur. Aynı kulüp Kütüphane'ye o döneme göre gelişmiş bir ürün olan Türkçe kitap okuma sesli bilgisayarı bağışlamıştır.

    Milli Küütüphane'de Braille Alfabesiyle yazılmış Türkçe ve yabancı dilde eserler, haritalar ve notlardan oluşan bir koleksiyon vardır. Braille alfabesiyle yazılmış kaynaklar

    16

    fizik, kimya ve biyoloji gibi fen bilimleri konusunda yazılmış kaynaklardır. Braille Alfabesiyle hazırlanmış kitapların çok eski oluşu, ve basılan Braille kaynaklarda standartlaşmamanın olmaması kullanımı olumsuz yönde etkilemektedir. Braille Kitaplar, önceleri gören bir kişi tarafından daktilo ile hazırlanırken günümüzde bu işlem matbaa tarafından yapılmaktadır.. Dakika da 200 karakter basabilen Braille matbaalar mevcuttur. Braille yabancı kitaplar bağış ya da satın alma yoluyla sağlanmaktadır. Milli Kütüphanede 500 Braille, 1300-1400 civarında sesli kitap bulunmaktadır. Yeni gelen kitaplar Braille olarak olamasa da sesli olarak kısa sürede hazırlanabilmektedir.. Ayrıca görme engelli kullanıcılar için 1990 yılından bu yana basılı yabancı dergiler gelmektedir. Yerli dergiler arasından, genelde derneklerin çıkarmış olduğu Büyüteç, Altınokta Sesi, Altın Kalemler dergileri kütüphaneye ücretsiz olarak gelmektedir. Ayda 50-60 civarında görme engellinin kullandığı kütüphane de bulunamayan kaynaklar için kullanıcılar istek yapabilmektedir.. Koleksiyonda iri puntolu kitaplar, bulunmaktadır. Çünkü Türkiye'de körler okulları haricin de bu konuda çalışma yapılmamaktadır.



    Görme engelliler dernekleriyle özellikle Altı Nokta Körler derneği ile dönem dönem işbirliği yapmış olan Milli Kütüphane bu kaynaklara erişimi Yazar adı, kitap adı,eserin türü, ISBN numarası ile sağlamaktadır.

    Milli Kütüphane 2001 yılında Konuşan Kitaplığın yenilenmesi projesi başlatmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda okuyucu panelleri CD ve kaset çalarlardan oluşturulmuştur. Okuyucu panellerinde bulunan CD ve kaset çalarlarda düğme aramaya gerek kalmaksızın klavye aracılıyla işlemler sesli olarak yürütmektedir. Bir sesli program ile işlemleri sesli olarak yapmaktadır. Klavye tuşuna ilk basıldığında program sistemi tanıtır ve kaset veya CD dinlenmek istendiğinde klavye o tuşu kendi tanımlar. İkinci kez basıldığın da işlevini yapar. Kullanıcılar, operatör yardımı olmaksızın, kendi teyplerinin kontrolünü kendi yapabilmektedir. Ayrı ayrı kitap dinleyebilme olanağı olduğu gibi bir kitabı da ortak dinlemekte mümkün olmaktdır.. Ayrıca sistem Mp3 formatında CD çalabilmektedir. Sıcak ve soğuk ortam koşullarında korunması gereken kasetlerin yerini CD'ler almıştır. Kasetlerin taşınma zorluğu da kullanım değerlerini düşürmektedir.

    Teknolojinin gelişmesiyle beraber Milli Kütüphane Görme Engelliler Birimin'de 3 Aralık 2007'de Konuşan Kitaplık Stüdyosu açılmıştır. Bu stüdyo ortamı dijital olarak düzenlenmiştir. Gelişmiş teknolojiyle hazırlanmış 5 sesli kitap okuma odası kütüphaneye kazandırılmıştır. Görme engelli kullanıcılar Konuşan Kitaplık'ta kasetlere okunmuş kitapları aynı birimde dinleme şansına sahiptirler. Görme engelli istediği bir sesli kitabı ödünç alabilmektedir. Ödünç verme süresi "7" gün olup istek dahilinde 5 güne uzatılabilmektedir.

    17

    Ayrıca diğer illerde bulunan görme engelli kullanıcılara konuşan kitaplar kopyalanıp ücretsiz posta hizmetiyle gönderebilmektedir.. Ayrıca http://www.mkutup.gov. tr/mkp/ adresinden de online olarak sesli kitap dinleyebilmek mümkündür (R. Bakirci, Kişisel iletişim, 20 Aralık 2007).



    Gönüllü okuyucular, kitapları bilgisayar ortamında okuyarak CD'lere aktarımını sağlamaktadır. Görme engellilere yönelik kitap okuma gönüllülük esasına dayanmaktadır. Gönüllü okuyucular kitap okumaya başlamadan önce bir sınava tabi tutulmaktadır. Bu sınav bir metnin 3 dakikada takılmadan okutulmasıdır. Ayrıca gönüllülerin Türkçeyi güzel konuşması, düzgün diksiyonlu olması ve ses renginin kulağa hoş gelmesi önemli bir noktadır. Gelişen bilişim teknolojisi görme engelli kullanıcılara büyük yardım sağlamaktadır. Fakat Görme engelli kullanıcılar için önemli teknoloji ürünleri olan sesli ekran okuyucu programlar ve editör programlar2 okuma yapılırken noktalama ve vurgulamaya dikkat etmemektedir. Bu yüzden gönüllü okuyucularla kitap okuma işlemi daha kaliteli bir hizmet olmaktadır . Gerektiğin de görme engelli kullanıcıların Milli Kütüphane'nin diğer birimlerinden yararlanabilmeleri için yardım sağlanmaktadır(R. Bakirci, Kişisel iletişim, 12 Aralık 2007).

    5.1 Fiziksel Erişebilirlik Açısından Milli Kütüphane'nin Değerlendirilmesi

    Milli Kütüphane 39.000 metrekarelik, yeni modül eklemelerine olanak tanıyacak genişlikte bir alana kurulmuştur. Modüler bir yapı tarzında üç bloktan oluşan Milli Kütüphane binası yönetim bürolarını, genel ve özel amaçlı okuma salonlarını, grup çalışma odalarını, personel bürolarını, güzel sanatlarla ilgili çalışma odalarını, havalandırma ve alarm donanımlı depoları içermektedir. Ayrıca, bir sergi salonu ile çok amaçlı kullanılabilecek iki toplantı salonu bulunmaktadır. Aynı zamanda yeni binada; Bilgi İşlem Merkezi, Konuşan Kitaplık, Atatürk Belgeliği, Kitap Pataloji ve Restorasyon Laboratuarı, Mikrofilm Arşivi ile ofset basım tekniğini kullanan tam donanımlı bir Basımevi, Mikrofilm ve Fotoğraf Laboratuvarı ile yeni etkinlikler gerçekleştirilmeye başlanmıştır {mkutup,gov, 2008).

    Fiziksel erişebililirk açısından Millli Kütüphane değerlendirildiğinde bir takım sorunlarla karşılaşılmaktadır. Milli Kütüphane Konuşan Kitaplık Bölümü'ne ulaşma açısından görme engellilerin sorunlar yaşaması muhtemeldir. Kütüphane önünde bulunan otobüs duraklarının yoğunluğu avantajlı bir durum olarak görünebilmektedir fakat burada

    2 Bir tarayıcıyla kitabın taratılarak başka bir kimseye ihtiyaç duymaksızın görme engelli kullanıcının okumasını sağlayan sistemlerdir.

    18

    bulunan trafiğin yoğunluğu görme engellilerin tek başlarına Kütüphaney'ye gelmelerini zorlaştırıcı bir etken olabilmektedir. Kütüphane bahçesine girildiğinde merdivenlerin kenar kısımlarında bulunan rampa engelli kullanıcılar için yardım sağlasada Kütüphane içinde rampalar mevcut değildir.. Merdivenlerin sağ kısımlarında kolluk olmasa da merdivenlerin şekli kare biçiminde olması görme engelli kullnacılarda merdivenleri algılamada kolaylık sağlamaktadır. Yerler parlak deyil fakat akustik yaratabilecek bir zemin mevcuttur. Konuşan Kitaplık Bölümü girişin bir alt katında bulunmaktadır. Bu bölüme inebilmek için birçok merdivenlerden inmek gerektirmesi olumsuz bir durum teşkiletmektedir.



    Konuşan Kitaplık Bölümü ve Görme Engelliler Birimi'nin taban kısmı halı kaplamalıdır. Bu durum zeminin temizlenmesi gibi durumlarda herhangi olumsuz bir durumun oluşmasını önlemektedir. Görme engelli kullanıcıların ayrıca tuvaletlere erişimide bina mimarisi açısından erişebilir deyildir. Çünkü tuvaletlere çıkmak için bir kat çıkmak gerekmektedir.

    Fiziksel erişebilirlik dikkat edilmesi gereken bir unsurdur. Kütüphane binaları inşa edilirken mimarlar ile kütüphaneciler engelli kullanıcıları göz ardı etmemelidir

    19

    6. Sonuç ve Öneriler

    Bilgi çağını yaşadığımız şu günlerde hangi özelliğe sahip olursak olalım, bilgiye sahip olma hakkı herkese aittir. Bireylerin içerisin de, oldukları koşullar onları sistemlerden ve hizmetlerden mahkum bırakmamalıdır, Gereken durumlarda özel hizmet ve sistemler geliştirilmelidir.. Özel yardıma gereksinimi olanlar için bilgiye eşit erişim sağlamak, bütün kütüphane kullanıcılarının potansiyel olası gereksinimlere yanıt vermek ve kaynaklara ersimi kolaylaştırmak için hertür çalışmalar gerçekleştirilmelidir.

    Kütüphanelerdeki görme engelliler birimleri, kullanıcıları bilgiyle, hayata bağlayan bir bağ durumunda olmalıdır. Bazı eksiklikler yaşansada kütüphanelerde bir çok ürün, görme engellilerin kullanımına yönelik hazırlanmıştır. Bilgisayar ve Internet ağırlık bir çağda görme engelli bireylerin bilgiye erşimleri daha kolay gerçekleşmektedir. Gelecektede çok sayı da tasarımın gerçekleştirilebileceğini söylemek mümkündür. Türkiye'de görme engellilere yönelik hizmet vermeyi amaçlayan ve bu konuda emek veren kütüphane binası az ve hizmetler yetersizdir. Bu konu da Milli Kütüphane'nin yükünü azaltmak Türkiye'nin dört bir tarafına ve görme engelliler birimi açılması yönün de çalışmalar yapılması gerekmektedir.Bu birimler gerekli teknoloji ile donatılmalıdır.

    Görme engelli kullanıcılara verilen hizmetin kalitesini artırmak için çözüm önerileri aşağı da verilmiştir:

    S Milli Kütüphane diğer illerdeki görme engelliler kütüphanelerin materyallerini

    sağlayabilmeli ve kütüphane olarak eksiksiz bir donanıma sahip olmalıdır. •S Milli Kütüphane Başkanlığı Konuşan Kitaplık arşivinde kayıtlı materyaller kopyalanarak şubelere dağıtılmalıdır.



    20

    S Milli Kütüphane'ye görme engellilerin kendilerini geliştirmelerine yönelik Braille Alfabesiyle yazılmış yeni kitaplar hazırlanmalıdır.



    S Üniversitelerin bilgi ve belge yönetimi bölümleri bu birimlere nitelikli öğrenci

    yetiştirmelidir. •S Braille Alfabesinde bulunan kısaltma sisteminde standartlaşmaya gidilmelidir.

    Böylece kaynakların kullanım bilgisi zorluğunu ortadan kaldırılmalı ve Braille

    Alfabesiyle güncel kitaplar yazılmalı, böylece görme engelli kullanıcıların Daha

    çok Braille Kitap okumaları sağlanmalıdır. •S Açık Öğretim Fakültesi işbirliğiyle hazırlanan ve TRT kanalında ve radyosunda

    yayınlanan açık öğretim dersleri CD'lerinin Milli Kütüphane'ye yollanması

    konusunda çalışmalar yapılmalıdır. •S Görme engelli kullanıcıların yaş, eğitim ve engellilik durumlarına göre materyaller

    sağlanmalı. •S Görme engelliler için oluşturulan konuşan kitapların kaydı için gerekli bilişim

    teknolojileri geliştirilmeli. Örneğin sesli ekran okuyucu programlar ve editör

    programlar okuma yapılırken noktalama ve vurgulamaya dikkat etmemektedir. Bu

    konudaki eksiklikler giderilmelidir.

    S Türkiye'de basılan eserlerin arka kapaklarına CD si veya disketi zorunlu olarak konması çalışması yapılmalıdır.

    S Basın-yayın, yerel basın ve TV'ler görme engellilerle ilgili programlar hazırlamalıdır.

    21

    S Ekran okuyucuları programlarının Türkçe versiyonlarının gereksinimleri sağlanmalıdır.



    S Kütüphanelere ulaşım sorunu yüzünden gelemeyen görme engelli kullanıcılara

    "gezici kütüphane" hizmeti götürülmelidir. ■S Görme engellilere hizmet sunan personele hizmet içi eğitim verilmelidir.



    22

    EK GÖRME ENGELLİLER BİRİMİ ÇALIŞAN KÜTÜPHANECİLER İÇİN SORULAR

    1. Görme engelli kullanıcı istatistiği hakkında ne söyleyebilirsiniz? Görme engelli kullanıcılar kütüphaneyi yoğun kullanıyor mu? Varsa istatistiği öğrenebilir miyim?

    2. Görme engelli kullanıcılar için kaç tane kitap kütüphane bünyesinde mevcuttur? Bu kitapların kaçı Braille Alfabesiyle yazılmıştır kaçı sesli kitaptır?

    3. Derme nicelik ve nitelik yönünden görme engelli kullanıcıların gereksinimlerini karşılayacak düzeyde mi?

    4. Kaynakların düzeyi her eğitim seviyesine uygun mu?

    5. Görme engelli kullanıcılar için hazırlanmış kitapların konuları genelde nelerdir?

    6. Hangi kitapların Braille oluşturulacağına nasıl karar veriliyor?

    7. Kütüphane bünyesin de kaynakları Braille alfabesine çevirme işini kim yapıyor acaba?

    8. .Braille alfabesine çevirme işlemi hangi birimin işi ve nerde yapılıyor? Özel bir atölye gibi bir birim gerekli mi bu işlem için?

    23

    1. Kaynakların Braille yazılma işlemlerinden bahsedebilir misiniz?

    2. Ders kitapları günümüz de Braille Alfabesiyle yazılıyor mu?

    3. Braille Alfabesiyle yazılmış yabancı dilde eserler var mı? Bu kaynaklar en çok hangi konudadır?

    4. Güncel kitaplar Braille Alfabesiyle hemen yazılabiliyor mu?

    5. Bir kitabın Braille alfabesiyle hazırlanması ne kadar süre alıyor? Maliyet ve zaman açısında bu konuda aksaklıklar yaşanabiliyor mu?

    6. Braille yazılmış ya da konuşan kitapların içeriği kullanıcıların hoşuna gidiyor mu; gözleminiz nedir? Şikayetler nelerdir?

    7. İri punto basımlı kitaplar var mı? Varsa mevcut koleksiyon içinde oranı nedir?

    8. Basılı bir kitabı sese çeviren bir araç kütüphane bünyesinde kullanılıyor mu?

    9. Kaç kullanıcı aynı anda ayrı ayrı kitap dinleyebilmekte? Mevcut imkanlar yeterli mi?

    10. Konuşan kitapların kullanım oranı ile Braille Alfabesiyle yazılmış kitapların kullanım oranın da farklılık var mı?

    11. Kaç tane konuşan gazete, dergi var? Adları nelerdir?

    24

    1. Ödünç verme hizmeti nasıl gerçekleştiriliyor? Posta hizmeti uygulanıyor mu?

    2. Görme engelliler biriminde kaç kişi çalışıyor? Çalışanlar içinde görme engelli mevcut mu?

    3. Personelin kullanıcıya tutumu nedir?

    4. İşbirliği yaptığınız kurum kuruluşlar var mı?

    5. Varsa adları nelerdir? / Yoksa sizce hangi kurum ya da kuruluş bunu işbirliğini koordine etmeli?

    KAYNAKÇA

    Altinokta.org (t. y.). 23 Kasım 2007 tarihinde http://www.altinokta.org.tr/ adresinden erişildi.

    Biseyoğren. com ( t.y.). 23 Kasım 2007 tarihinde http://www.birseyogren.com/ adresinden erişildi.

    Engelliler, biz (2007). 7 Aralık 2007 tarihinde http://www.engelliler.biz/ adresinden erişildi.

    Hastarehberi. com (1997). 23 Kasım 2007 tarihinde http://hastarehberi.com/ adresinden

    erişildi. Kanık, L. (1994). Görme engellilere yönelik kütüphane hizmetleri. Yüksek lisans tezi,

    Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

    25

    Kaynar, M. (1992). Görme özürlüler için kütüphane hizmetleri. Türk Kütüphaneciliği, 6, 114-117.

    Kaynar, M. (1995). İngiltere'de körler için bir hizmet kuruluşu olarak Kraliyet Körler Enstitüsü. Türk Kütüphaneciliği, 9, 36-41.

    Miller, W. ve Erazo, E. (2001). Engelli kullanıcılar için bilgiye erişim. Türk Kütüphaneciliği,



    15, 186-193. Mkutup.gov (2001)) 20 Ocak 2007 tarihinde http://www.mkutup.gov. tr/ adresinden erişildi.

    Stevven, G. (1996). İsveç'te konuşan kitaplar ve görme özürlüler için gelişmekte olan olan bir olanak, Türk Kütüphaneciliği, 10, 44-47.

    Subaşıoğlu, F. (2000). Engellilerin internet'e erişimi üzerine. Türk Kütüphaneciliği, 14, 188-204.

    Orgm. meb .org (2007). 5 Aralık 2007 tarihinde http://orgm.meb.gov.tr/adresindenerisildi.

    Ozida. gov (2007). 7 Aralık 2007 tarihinde http://www.ozida.gov.tr/ adresinden erişildi.

    Özmen, B. B. (2005). Görme engelliler için konut iç mekanları ve donatı elemanlarının tasarım ve biçimlenişi. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.



    Rehabilatasyon. com (t. y.). 5 Aralık 2007 tarihinde http://www.rehabilitasyon.com/ adresinden erişildi.

    JVikipedia. org (2007). 23 Kasım 2007 tarihinde http://tr.wikipedia.org/wiki/ adresinden

    erişildi. Tdk. gov (2007) 7 Aralık 2007 tarihinde http://www.tdk.gov.tr adresinden erişildi.

    26

    EK-KAYNAKLAR

    Kurbanoğlu, S. S. (2004). Kaynak gösterme el kitabı. Ankara, Üniversite ve Araştırma Kütüphanecileri Derneği.



    27






        Ana sayfa


    Microsoft Word Görme Engelli Kullanıcılara Kütüphane Hizmetleri Esma akçA. doc

    Indir 120.76 Kb.