bilgiz.org

Hünkar Özfırat1 Mehmet Göktürk2

  • 2.Reaksiyon Zamanını Etkileyen Faktörler
  • 2.1.Alternatif Uyaran Sayısı
  • 2.2.Uyaran ve Yanıt Uyumluluğu
  • 2.5.Uyarıcının Fiziksel Parametreleri
  • 3.Reaksiyon Zamanı Test Ortalamaları
  • 4.Sistem Blok Diagramı ve İşleyişi
  • 4.2.Usb Bağlantı Noktası
  • 4.3.Prototip Devres i
  • 4.6.Kulaklık Ses uyaranı kulaklık aracılığı ile deneğe gönderilir. 4.7.Ses Kartı
  • 5.Reaksiyon Zamanı Test Şartları
  • 6.Reaksiyon Zaman Testleri
  • 6.1.Deney Sabitleri
  • 6.2.Reaksiyon Programı ve Prototip ile Deney
  • 6.3.Psikoteknik Test Makinesiyle Deney
  • 6.4.Bilimsel Ortalamalar



  • Tarih01.10.2017
    Büyüklüğü66.77 Kb.

    Indir 66.77 Kb.

    PSİKOTEKNİK REAKSİYON TESTLERİNİN BİLGİSAYAR ORTAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLMESİ

    Hünkar Özfırat1 Mehmet Göktürk2


    1, 2Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Kocaeli

    1e-posta: hunkar77@hotmail.com 2e-posta: gokturk@bilmuh.gyte.edu.tr

    Özetçe

    Bu çalışmada deneysel psikoloji açısından bilimsel geçerliliğe sahip sonuçlar elde edebilmek için reaksiyon zaman testlerinin bilgisayar ortamında gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda yapılan testlerde deney prosedürü, bilgisayar programı ve bilgisayara usb bağlantı noktasından bağlı elektronik devre içeren cihaz kullanılmıştır. Testler sonucu elde edilen bulgular ile profesyonel psikoteknik test makinesinden elde edilen bulguların uyumluluğu incelenmiştir. Değerlendirmeler sonucunda psikoteknik reaksiyon zaman testlerinin bu cihaz ve program ile yapılabileceği sonucu çıkarılmıştır.


    1.Giriş


    Psikoteknik deneylerde kullanılan aletler donanım tabanlıdır. Bu aletlerle test yapabilmek hem maliyetli hemde belirli imkanlar ile sınırlıdır. Bu çalışmada psikoteknik deneyleri daha iyi imkanlarla ve daha az maliyetle yapabilmek için bir uygulama geliştirilmiştir. Bilgisayar ortamındaki uygulama içindeki testlerde deneklerden görsel ve işitsel uyaranlara karşı mümkün olduğu kadar çabuk tepki vermesi istenmekte ve bu süre ölçülmektedir. Tepki sonunda kişilerin süreleri kayıt altına alınır. Bu sürelerin beklenen aralıkta olması için süreyi etkileyen faktörlerin dikkatle göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Eğer bu faktörler belirli bir hassasiyetin dışında olursa elde edilecek tepki süreleri beklenen değerin üstünde ya da altında gerçekleşir.

    2.Reaksiyon Zamanını Etkileyen Faktörler


    Psikoteknik deneylerde tepki süresini etkileyen faktörlerin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Aksi taktirde elde edilen tepki süreleri istenilen hassasiyette gerçekleşmez. Bu faktörler sırası ile:


    • Alternatif uyaran sayısı

    • Uyaran ve yanıt uyumluluğu

    • Egzersizin etkileri

    • Geçici belirsizlik

    • Uyarıcının fiziksel parametreleri

    2.1.Alternatif Uyaran Sayısı


    Uyarıcı sayısındaki bir artış tepki zamanında düzenli bir artış sağlar[1]. Uyaran sayısındaki artış tepki zamanında çizgisel ve logaritmik olarak bir artış göstermektedir[2]. Alternatif sinyallerin sayısında meydana gelecek olan artış tepki süresinde artış meydana getirecektir[3].

    2.2.Uyaran ve Yanıt Uyumluluğu


    Uyaran olarak iki ışığın kullanılması ve yanıt olarak da iki anahtarın kullanılması durumunda sol taraftaki ışığa sol anahtar ile yanıt vermek veya sağ ışığa da sağ anahtar ile yanıt vermek bir uyumdur. Sol ışığa sağ anahtar ile yanıt verilmesi tepki süresinde artış meydana getirir. Uyaran ve yanıt arasındaki kombinasyonların uyumluluk seviyeleri incelendiğinde en yüksek uyumun digit ve ses arasında ve en düşük uyumda ışık ve ses arasında olduğu belirtilmiştir[3]. Uyumsuz ortalama tepki süresi uyumlu ortalama tepki süresine göre daha uzundur[4].

    2.3.Egzersizin Etkileri


    Uyaran ile yanıt sistemi arasında yapılan pratikle tepki süresinde düşme meydana gelir[3]. Pratik performansı ve reaksiyon zamanını etkileyen önemli bir faktördür[5]. Tepki zamanı deneylerinde, bilgi transfer oranı pratik ile artış göstermektedir[6].

    2.4.Geçici Belirsizlik


    İki uyaran arasındaki aralıkta azalma veya artma oluşması durumunda tepki zamanında bir artma veya azalma meydana gelir[3]. Uyaranların davranışsal etkileri ile ilgili yapılan araştırmalarda; uyarı sinyallerinin başlangıç noktaları arasındaki süreler tepki süresini etkilediği görülmüştür. Bu sürenin azalması veya artması ortalama tepki süresinde değişim meydana getirir[7].

    2.5.Uyarıcının Fiziksel Parametreleri


    Reaksiyon zamanı ölçümlerinde uyarıcının şiddeti, boyutu tepki süresini etkileyen bir faktördür[3]. Algı zamanı uyarıcı parametrelerinden, uyarıcı şiddeti, boyutu ve uyarıcı süresinden etkilenir[8]. Bir uyaranın şiddetini artırmak; uyaranın daha hızlı işleme tabi tutulmasıyla sonuçlanır. Bu yüzden tepki zamanı azalır. Uyaranın yoğunluğunu azaltmak ise tepki zamanını artırır[9].

    3.Reaksiyon Zamanı Test Ortalamaları


    Yapılan araştırmalar sonucunda işitsel tepki süresi görsel tepki süresine göre daha hızlıdır. İşitsel tepki süresi 140-160 ms arasında, görsel reaksiyon süreside 180-220 ms arasındadır[6,14]. Basit reaksiyon tepki süresinin minumum ortalaması 180 ms ve maksimum ortalama süresi 220 ms dir [10,11]. Tanımalı reaksiyon testlerinin ortalama tepki süresi 384 ms dir. Seçenekli reaksiyon zamanı testlerinde bir geçerli uyaran için ortalama süre 420 ms ve 6 geçerli uyaran için ortalama süre 630 ms dir. Her bir uyaran için yaklaşık olarak 40 ms bir artış meydana gelmektedir[11]. Bir sinyal ve bir yanıtın olduğu reaksiyon zamanı testlerinde ortalama tepki süresi 180-200 ms arasındadır. Alternatiflerin sayısı ikiye katlanırsa, tepki süresi 150 ms civarında bir miktar ile artar[12].

    4.Sistem Blok Diagramı ve İşleyişi




    Şekil 1: Sistem Diagramı

    4.1.Reaksiyon Zaman Programı


    Program üç başlık altında incelenebilir. Bunlar sırası ile:


    • Uyaran

    • Zamanlıyıcı

    • Raporlama

    4.1.1.Uyaran


    Program içeresinde 3 farklı türde uyaran ile test yapıldı. Bunlar :


    • Görsel Test: Bu testte denek kendisine gösterilen bir uyarana karşı tepki vermesi istenir.




    Şekil 2 Şekil 3

    Test başladığı zaman ilk önce Şekil 2‘deki görüntü gösterilir. Belirli bir süre sonra Şekil 3’deki uyaran geldiği an denekten tepki vermesi istenir. Bu tepki süresi hesaplanıp kayıt altına alınır.




    • İşitsel Test: Testte denek kendisine verilen sese karşı tepki vermesi istenir.

    • Seçenekli Test: Bu testte ilk önce tüm şekiller Şekil 4’te olduğu gibi gösterilir.




    Şekil 4

    Bu şekillerden Şekil 5’teki yatay çizgili uyaran ile sol butona ve Şekil 6’daki dikey çizgili uyaran ile sağ butona basarak tepki vermesi istenir. Eğer Şekil 7’deki gibi hiçbir uyaran görülmezse tepki vermesi istenmez.







    Şekil 5 : Sol Buton Şekil 6: Sağ Buton


    Şekil 7 : Tepki yok

    4.1.2.Zamanlıyıcı


    Program içerisindeki zamanlıyıcı uyaran gösterildiği an çalışmaya başlar. Denek tepki verdiği an durur. Zamanlıyıcı durduğu an elde edilen süre program tarafından deneğin tepki süresi olarak kayıt altına alınır.

    4.1.3.Raporlama


    Testler bittikten sonra program tarafından elde edilen tepki süreleri grafiksel bir rapor halinde verilir. İstenirse bu sonuçlar excel veya text formatında bir rapor dökümanı olarakta programdan alınabilir.

    4.2.Usb Bağlantı Noktası


    Bu nokta prototip devrenin bilgisayar ile bağlantı kurduğu noktadır. Denek butona bastığı an prototip devresi sinyali usb bağlantı noktasından bilgisayara iletir. Program usb bağlantı noktasından gelen sinyali algılar ve süreyi durdurur.

    4.3.Prototip Devresi


    Kendisine bağlı sağ ve sol butonlar üzerinden gelen sinyalleri bilgisayara usb bağlantısıyla aktaran standart bir fare devresidir.

    4.4.Sol El Cihazı (Sol Düğme)


    Sol taraftan tepki verilmesini sağlar.

    4.5.Sağ El Cihazı (Sağ Düğme)


    Sağ taraftan tepki verilmesini sağlar.

    4.6.Kulaklık


    Ses uyaranı kulaklık aracılığı ile deneğe gönderilir.

    4.7.Ses Kartı


    Kulaklığın bilgisayara bağlandığı yer.

    4.8.Uyarı Sensörü


    Uyarı sensörü, yalnızca görsel uyarı içeren testlerde kullanılmakta ve ekran kartının oluşturabileceği ekran yenileme gecikmesinin etkilerini ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır. Bu sensör, görsel uyarıyı fotosel aracılığı ile algılar ve prototip devreye gönderir. Prototip devre zaman saatini bu uyarıyı aldığı anda aktif hale getirir. Böylece görsel uyarının ekrana yönlendirilmesi sürecindeki yapısal ya da beklenmeyen gecikmelerin önüne geçilmiş olur..

    5.Reaksiyon Zamanı Test Şartları


    • Deneyin yapılacağı oda sessiz olmalıdır.

    • Talimatlar tek tek dinlenmelidir.

    • Deneyle ilgili tüm sorular sorumlu kişiye yapılmalıdır.

    • Deney esnasında kişiye hangi elini kullanmak istediği sorulur.

    • Deney esnasında yapılan tüm davranışlar kayıt altına alınır.

    • Tek deney yapılacaksa deney odasına tek kişi , çift deney yapılacaksa deney odasına iki kişi alınır.

    • Denekler her bir deneye aynı sıra ile girerler.

    • Deney sonuçları tüm deneylerin bitiminden sonra rapor halinde verilir.

    • Deney esnasında davranış yanlış veya beklenen değerlerin çok üstünde olursa davranış tekrarlanır.

    • Bilgisayardaki deney programı açılır.

    • Programın nasıl çalıştığı konusunda bilgi verilir.

    • Denek bilgisayardaki program üzerinde 3-5 kez deneme yapması istenir.

    • Deney esnasında doğru davranışı yapmak için DİKKATLİ OLUN!

    • Hazır iseniz DENEY BAŞLAYACAKTIR

    6.Reaksiyon Zaman Testleri


    Reaksiyon zamanını belirleyen 3 temel deney vardır[4].


    • Basit reaksiyon zamanı

    • Tanımalı reaksiyon zamanı

    • Seçenekli reaksiyon zamanı

    Yapmış olduğumuz reaksiyon zaman test denemelerinde bu temel deneylerden iki tanesi kullanıldı. Bunlar basit reaksiyon ve seçenekli reaksiyon testleridir.

    6.1.Deney Sabitleri


    • Testte 10 kişi kullanıldı.

    • Testte katılan kişilerin yaş aralığı 20-30 olarak belirlendi.

    • 1952’de Hick yaptığı denemelerde uyaranlar arasındaki süreyi yaklaşık 5s olarak belirledi[2]. Deneylerde uyaranlar arasındaki zaman; 1-5s olarak rastgele belirlendi.

    • Test öncesi 3-5 kez egzersiz yapıldı.

    • Ölçümler milisaniye düzeyinde yapıldı.

    6.2.Reaksiyon Programı ve Prototip ile Deney


    Tablo 1: Reaksiyon Programı ve Prototip Cihaz deney ortalama sonuçları

    Denek

    Ortalama(Standart Sapma)(ms)




    Görsel

    İşitsel

    Seçmeli

    1

    172(34)

    157(26)

    474(170)

    2

    197(19)

    153(25)

    477(103)

    3

    198(27)

    156(22)

    510(90)

    4

    191(11)

    154(16)

    458(41)

    5

    195(30)

    157(15)

    495(117)

    6

    193(26)

    156(18)

    424(79)

    7

    194(26)

    155(14)

    405(32)

    8

    198(16)

    160(9)

    481(61)

    9

    197(25)

    153(15)

    472(72)

    10

    190(17)

    151(14)

    430(48)

    Ortalama

    194(23)

    155(17)

    462(81)

    6.3.Psikoteknik Test Makinesiyle Deney


    Tablo 2: Psikoteknik test makinesi deney ortalama sonuçları

    Denek

    Ortalama(Standart Sapma) (ms)




    Görsel

    İşitsel

    Seçmeli

    1

    205(40)

    146(25)

    488(100)

    2

    201(65)

    147(23)

    509(120)

    3

    225(20)

    142(23)

    529(45)

    4

    214(19)

    158(31)

    523(83)

    5

    198(19)

    140(6)

    501(104)

    6

    214(21)

    150(16)

    608(139)

    7

    215(24)

    153(16)

    607(138)

    8

    216(25)

    152(17)

    584(72)

    9

    202(19)

    145(15)

    481(91)

    10

    202(20)

    165(25)

    552(87)

    Ortalama

    209(20)

    147(19)

    506(84)

    6.4.Bilimsel Ortalamalar


    Tablo 3: Reaksiyon zaman deneylerinin bilimsel ortalama aralığı

    Ortalama (ms)

    Görsel

    İşitsel

    Seçmeli

    180-220

    140-160

    420-630

    7.Sonuçlar


    Bu çalışmada kullanılan ilk cihaz mikroişlemci içermekte ve bilgisayar ile olan iletişimini seri bağlantı noktası üzerinden sağlamaktaydı. Cihaz ile yapılan testlerde mikroişlemci ve seri bağlantı noktasının kullanılmasının tepki sürelerinin yüksek değerlerde seyretmesine yol açtığı gözlendi. Tepki süresini üzerinde harici etki olmadan elde etmek için kullanılan cihazın seri yerine usb bağlantı noktasını kullanan ve fare devresini içeren bir hale dönüştürülmesinin harici gecikmeleri en aza indiren çözüm olduğu gözlendi. Yapılan testler sonucunda mikroişlemci içeren cihaza göre daha düşük tolerans değerleri elde edildi. Deneyde kullanılan program visual basic 6.0 ile geliştirilmiştir. Programda kullanılan zaman hesaplama yöntemi QueryPerformanceCounter, QueryPerformanceFrequency api’leri kullanılarak sağlanmıştır. Bu api’ler mikroişlemci frekans seviyesinde zaman hesaplaması yapmaktadır. Windows api’si olan GetTickCount ve GetTimeGet api’leri +10 ms ile -10 ms arasında değerler ile zaman sonuçları verdiği için bu api’ler kullanılmamıştır[13]. Uyarı sensörü sayesinde uyaran ekran geldiği an zamanlıyıcı aktif hale getirilmiş ve bilgisayar ekranın tazelenme süresi tamamen harici bırakılmıştır. Bu eklenti ile yaklaşık olarak 10 ile 15 ms civarında bir gecikme ortadan kaldırılmıştır. Programda yapılan inceleme ve komutların çalışma süreleri göz önüne alındığında 1.1 ms bir ek kayıp hesaplanmıştır. Bu değerler göreceli olarak küçük olmasına rağmen daha doğru bir sonuç elde edebilmek amacıyla tepki süresi değerlerinden düşülmüştür. Deneyler esnasında uyaran belirsizliğin sabitlenmesi deney öncesinde egzersiniz fazla tutulması kullanılan uyaranın şiddetini ve büyüklüğünün arttırılması ile tepki sürelerinde azalma meydana gelmiştir. Deneylerin yapıldığı saat aralıkları sabit tutulmaya çalışılmış ve bu durumun değişken olması halinde kişilerdeki yorgunluk belirtilerinin oluşması ile tepki sürelerinde artma meydana gelmiştir. Donanım psikoteknik test makinesi (PRG) üzerinde yapılan test sonuçları ile bilgisayar ortamında yapılan test sonuçları karşılaştırıldığında arasında bir uyumluluk olduğu gözlenmektedir. Bu uyumluluktan ötürü bu cihaz ve program ile reaksiyon zamanı test ölçümlerinin yapılması güvenilir ve anlamlı olduğu önerilmektedir.

    8.Kaynakça


    1. R. D Luce, Their Role in Inferring Elementary Mental Organization. New York: Oxford University Press, 1986.

    2. W. E. Hick, “On the rate of gain of information,” in Quarterly Journal of Experimental Psychology, 1952, 11-26

    3. T. Kammer, L. Lehr, K. Kirschfeld, “Cortical visual processing is temporally dispersed by luminance in human subjects,” in Neuroscience Letters,Vol. 263, 1999, 133-136.

    4. W. J. Braun, V. Rousson, W. A. Simpson, J. Prokop, “Parametric Modeling of Reaction Time Experiment Data,” in Biometrics, 2003, 661-669

    5. P. H. Artes, D. McLeod, D. B. Henson, “Response Time as a Discriminator between True and False-Positive Responses in Suprathreshold Perimetry,” in Investigative Ophthalmology & Visual Science, 2002, 129-132

    6. A. T. Welford, “Choice reaction time: Basic concepts,” in Reaction Times , New York: Academic Press, 1980,73-128

    7. J. X. Doe, “Simple Reaction Time as a Function of Visual Versus Auditory Modality Stimulated and Preferred Versus Nonpreferred Hand Used In Responding,” The University of Tennessee, Martin, 1997.

    8. W. H. Teichner, M. J. Krebs, “Laws of visual choice reaction time” in Psychological Review 81, 1974, 75-98.

    9. Psychology PSY 378S, “Action Selection and RT Engineering,” University of Toronto, 2004.

    10. R. J. Kosinski, A Literature Review on Reaction Time, Clemson University, 2006.

    11. B. Kosinski, J. Cummings, “An Introduction Using Reaction Time,” in Tested studies for laboratory teaching,Vol. 20, Clemson: University of Clemson Press, 1999, 63-84.

    12. M. Saleh, C. Bonnet, “Pratice Effect And Sensitivity in Reacton Time,” Laboratoire des Systèmes BioMécaniques et Cognitifs, France, 2001.

    13. Microsoft, “How to Use QueryPerformanceCounter to Time Code,” January 2007, http://support.microsoft.com/ kb/172338.

    14. J. T. Brebner, “Reaction time in personality theory,” in Reaction Times , New York: Academic Press, 1980, 309-320.








        Ana sayfa


    Hünkar Özfırat1 Mehmet Göktürk2

    Indir 66.77 Kb.