bilgiz.org

Gözlem teknikleri

  • OCAK, 2006 GÖZLEM TEKNİKLERİ
  • Gözlem Teknikleri- Türleri
  • Ortamın Kendisiyle İlgili Yapı Araştırmacı tarafından ortama ilişkin geliştirilen yapı
  • Tür 1: Yapılandırılmamış Alan Çalışması (Araştırmacının Katıldığı-Partıcıpant)
  • Tür 2: Yapılandırılmış Alan Çalışması (Araştırmacının Katılmadığı- Non Partıcıpant)
  • Tür 3: Yapılandırılmamış Laboratuvar Çalışması (Araştırmacının Katılmadığı- Non Partıcıpant)
  • Tür 4: Yapılandırılmış Laboratuvar Çalışması (Araştırmacının Katılmadığı- Non Partıcıpant)
  • Yararlanılan Kaynaklar
  • Bilimsel araştırma ve istatistik teknikleri



  • Tarih13.10.2017
    Büyüklüğü37.27 Kb.

    Indir 37.27 Kb.


    ANKARA ÜNİVERSİTESİ

    EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

    EĞİTİM BİLİMLERİ ANA BİLİMDALI

    EĞİTİM YÖNETİMİ VE TEFTİŞİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

    GÖZLEM

    Tuncer FİDAN

    EĞİTİMDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ DERSİ ÖDEVİ

    Yrd. Doç. Dr. Hasan Hüseyin AKSOY

    ANKARA

    OCAK, 2006
    GÖZLEM TEKNİKLERİ

    Gözlem, araştırma sürecinde temel tekniklerden biridir. Gerçekte gözlem işi, insanoğlunun günlük hayatının büyük kısmını oluşturur. Bilgilerin, en az günlük yaşamın gerektirdiği bilgilerin birçoğu gözlem yoluyla kazanılır. Gözlemin asıl aracı göz olmakla beraber, gözleme işi sadece gözün değil, bütün duyu organlarının katıldığı bir etkinliktir. Gözlem, bir ya da birden fazla kimsenin gerçek hayat içinde olup bitenleri bir plan dahilinde izlemesi ve kaydetmesidir (Kaptan,1998, s. 150).

    Bailey’e göre (1987) gözlem, belli bir ortam ya da kurumda oluşan davranışları ayrıntılı olarak araştırmak istediğimizde tercih etmemiz gereken bir veri toplama tekniğidir (akt. Balcı, 2005, s. 168).

    Gözlem Teknikleri- Türleri

    Hovardaoğlu (2000, s. 41), doğal gözlemi yapılanmamış ve yapılanmış olarak sınıflandırmaktadır. Yapılandırılmamış doğal gözlemde, belirli bir zaman dilimindeki tüm davranışlar kaydedilir ve araştırmacının özellikle ilgisini çeken ya da kaydetmeyi planladığı davranışlar olmayabilir. Yapılandırılmış doğal gözlem, özel bir zaman ya da koşuldaki davranışların kaydedilmesidir. Gözlenecek davranışlar tasarlanmış ya da planlanmamış olabilir. Tasarlanmış davranışlar, araştırmacının ilgisini çeken ve kaydetmeyi daha önceden planladığı davranışlardır. Aksi durumda araştırmacı, bu özel zaman ya da koşuldaki tüm davranışları kaydeder. Örneğin, çocukların bayramlarda neler yaptıklarını gözlemek isteyen araştırmacı yapılandırılmış bir doğal gözlem yapmaktadır ama gözlemeyi planladığı davranış biçimleri olmadığından bu, aynı zamanda planlanmamış doğal gözlemdir. Buna karşılık, belirli bir hayvan türünün çiftleşme dönemindeki eş seçme davranışlarını gözlemek isteyen araştırmacı hem yapılandırılmış gözlem yapmakta hem de tasarlanmış davranışlarla ilgilenmektedir.


    Bailey (1987; akt Balcı, 2005, s. 169) hem araştırılacak-gözlenecek olayın, hem de sorulacak soruların yapıştırılmasında kullanılacak çerçeveye göre gözlemleri sınıflandırmaktadır. Gözlemlerde iki tür yapı kullanılır, Dolayısıyla iki tür gözlemden söz edilebilir. (I) Çevrenin yapılaşma derecesi. İkilem olarak gruplandırılabilir: Doğal ortam ve yapay bir laboratuar ortamı olarak. (2) Araştırmacı tarafından gözlem çevresine konan yapılaşma derecesi. Bu da yapılaşmış ve yapılaşmamış olarak bir ikilem şeklinde sınıflandırılabilir. Her iki türdeki ikili grupları 2x2'lik bir tabloda göstermek mümkündür.

    Tablo 1: Gözlem Türleri



     

    Ortamın Kendisiyle İlgili Yapı

    Araştırmacı tarafından ortama ilişkin geliştirilen yapı

    Doğal Ortam

    (Alan Çalışması)

    Yapay ortam

    (Laboratuvar Çalışması )

    Yapılandırılmamış

    Tür 1: Tamamen yapılandırılmamış alan çalışması(araştırmacının katıldığı-participant)

    Tür 3: Yapılandırılmamış laboratuvar çalışması. (araştırmacının dışarıda kaldığı-non participant)

    Yapılandırılmış

    Tür 2: Yapılandırılmış alan çalışması

    (araştırmacının dışarıda kaldığı-non participant)



    Tür 4: Tamamen yapılandırılmış laboratuvar gözlemi (araştırmacının dışarıda kaldığı-non participant)

    Kaynak : Bailey 1987, 244 akt.: Balcı, 2005, s. 170

    Tabloda gösterilen gözlem türleri ile ilgili oarak aşağıdakiler ifade edilebilir (Balcı, 2005, s. 170-176):



    Tür 1: Yapılandırılmamış Alan Çalışması (Araştırmacının Katıldığı-Partıcıpant)

    • Davranışın gerçekleştiği doğal ortamlarda yapılır

    • Çoğu durumda araştırmacının ortama katıldığı “katılımlı gözlem” tekniği ile yapılır

    • Araştırmacı, çalıştığı konuya ilişkin kültür ya da alt kültürün içine girmeye ve bir parçası olmaya çalışır

    • Amaç herhangi bir denenceyi test etmek veya bunlara kanıt bulmak değil aksine, belirli bir kültürü içeriden olabildiğince ayrıntılı tanımlamaktır (dil, adet, gelenek, görenek,değerler,dinsel törenler,yazılı ve yazılı olmayan kural ve yasalar)

    • Araştırmacının elinde herhangi standart bir gözlem veya görüşme aracı yoktur.

    Tür 2: Yapılandırılmış Alan Çalışması (Araştırmacının Katılmadığı- Non Partıcıpant)

    • Yapılandırılmamış alan çalışmaları yoluyla elde edilen sonuçları doğal ortamlarda test etme amacına hizmet edebilir.

    • Araştırmacı genellikle yapılandırılmış bir gözlem aracı veya araçları kullanır.

    • Gözlenen ortamı operasyonel hale getiren davranışlar ayrıştırılır ve gözlem formu üzerinde bunlara yer verilir.

    Tür 3: Yapılandırılmamış Laboratuvar Çalışması (Araştırmacının Katılmadığı- Non Partıcıpant)

    • Yapılandırılmamış alan çalışmalarına benzer olmasına rağmen, yapay veya laboratuvar gibi bir ortamda gerçekleştirilir.

    • Bu tür çalışmalar genellikle tek yönlü aynaların olduğu laboratuvarlarda yapılmıştır.

    • Denek veya denekler bu yapay ortamda tamamen kendi hallerine terk edilirler.

    • Denekler arası ilişki ve davranışlar yapılandırılmamış bir şekilde kayda geçirilir.

    Tür 4: Yapılandırılmış Laboratuvar Çalışması (Araştırmacının Katılmadığı- Non Partıcıpant)

    • Kontrollü laboratuvar ortamlarında yapılır.

    • Araştırmacı, bir seri denenceyi standart bir araç kullanarak test etmeye çalışır.

    • Kullanılan en tipik araç, ankete benzer şekilde, gözlenen davranışın kaydedildiği bir davranışlar listesidir.

    Gözlemin Aşamaları

    Bir gözlem aşağıdaki aşamalarda yapılır (Bailey 1987; Judd ve diğerleri 1991; akt. Balcı, 2005, s. 171):



    1. Araştırmanın amaçlarının kararlaştırılması

    2. Gözlenecek kaynak kişilerin-deneklerin kararlaştırılması

    3. İstenen yapı ya da yapıların gözlenebilir ölçülerini bulunması

    4) Gruba giriş (laboratuar durumunda deneklerin laboratuara girişlerinin düzenlenmesi).

    5) Gözlenen kaynak kişilerle ilişkiye girme.

    6) Alanın-ortamın ve gözlem biçiminin seçilmesi,

    7) Bir örnekleme stratejisinin seçimi.

    8) Gözlemin yapılması ve alan notlarının kaydedilmesi (hafta, ay, hatta yıl olarak).

    9) Gözlem araştırmasından çıkış

    10) Verilerin analizi.

    11) Bulguların raporlaştırılması



    Gözlemin Kaydedilmesi

    Gözlemle elde edilen veriler en kısa zamanda kaydedilmelidir. Karasar (2005, s. 161) gözlemin kaydedilmesi için aşağıdaki yöntemleri önermektedir:



    • Görüntü kayıt cihazları

    • Ses kayıt cihazları

    • Fotoğraflar

    Gözlemin Güçlü Yönleri

    Gözlemin güçlü yönleri aşağıdaki noktalarda özetlenebilir (Bailey 1987; akt.: Balcı, 2005, s. 178-179):



    1. Sözel Olmayan Davranış

    • Gözlem, anket ve benzeri veri toplama tekniklerine göre çalışılan davranışlara ilişkin verilere birinci elden ulaşılmasını sağlar

    • Gözlem, çalışılan konu ile ilgili bireylerin, derinlemesine ve bütün yönleriyle irdelenmesine olanak sağlar

    • Araştırmacı ve denekler arasında daha yakın ve biçimsel olmayan bir ilişkinin ortaya çıkmasına olanak sağlar

    2) Doğal Çevre

    • Çalışılan davranışın doğal çevresi içinde gözlemlenmesi

    • Doğal ortamda gerçekleşen davranışlar gerçeği daha yakından temsil ettiğinden dolayı elde edilen bilgiler sonuçların geçerliliğinin yüksek olmasını sağlar.

    3) Zamana Yayılmış Uzun Süreli Analiz

    Gözlemin Zayıf Yönleri

    Gözlemin zayıf yönleri aşağıdaki noktalarda özetlenebilir (Bailey 1987; akt.: Balcı, 2005, s. 179):



    1. Kontrolün Olmaması

    • Gözlemin doğal ortamda yapılması araştırmacıya çok az kontrol imkanı verir.

    1. Sayısallaştırma Güçlüğü

    • Deney ve anket yöntemlerindeki standart sayısal göstergelerden ziyade, gözleyen kişinin öznel algılarını yansıtır.

    3) Örneklem Küçüklüğü

    • Anket çalışmalarının tersine küçük örneklemlerle çalışılır, çünkü büyük örneklem seçildiğinde birden fazla gözlemci görevlendirilmesi gerekebilir, bu da güvenilirlik konusunda önemli sorunlar çıkarabilir.

    4) Alana Giriş Güçlüğü

    • Araştırmacı gözlem alanına girişte gerekli onaylar konusunda sıkıntı yaşar.

    • Ayrıca bireylerde güven duygusu yaratmak için özel bir çaba harcaması gerekir.

    5) Gizliliğin Ortadan Kalkması

    • Araştırmacının gözlemci olarak belirli bir ortamda bizzat bulunması denekler açısından gizliliği ortadan kaldırır. Özellikle hassas konuların (politik, dinsel, cinsel) çalışılmasında olumsuz bir etken olarak araştırmacının karşısına çıkabilir.

    Güvenirlik

    Gözleme dayalı ölçümlerin güvenirliği iki şekilde değerlendirilir (Balcı, 2005, s. 169):



    1. İki ya da daha çok bağımsız gözlemcinin aynı obje ya da bireyi değerlendirmesindeki uyuşma

    2. Gözlemlerin zamana bağlı olarak tekrarlanabilirliği

    Geçerlik

    Kaydedilen gözlemlerin gerçek ve doğru olarak ölçülmesi,istenen yapıyı doğru olarak yansıtmalarıdır, iki gözlemci somut gözlemler üzerinde anlaşabilir (güvenirliği yüksek), ancak ölçümler ölçülmek istenen yapıyla ilgisiz olabilirler. Geçerlik aynı yapının alternatif ölçümleri arasındaki uyuşma (bir yapının gözlemlerinin aynı yapının alternatif gözlem ölçümleri ile uyuşması ile) ile değerlendirilir (Judd ve diğerleri 1991, 276; akt.: Balcı, 2005, s. 169).



    Yararlanılan Kaynaklar

    Balcı, A. (2005). Sosyal bilimlerde araştırma. Yöntem, teknik ve ilkeler. Ankara: Pegem A Yayıncılık.

    Hovardaoğlu, S. (2000). Davranış bilimleri için araştırma teknikleri. Ankara: Ve Ga Basın Yayın Dağıtım.

    Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.



    Kaptan, S. (1995). Bilimsel araştırma ve istatistik teknikleri. Ankara: Tekışık Yayıncılık.







        Ana sayfa


    Gözlem teknikleri

    Indir 37.27 Kb.