bilgiz.org

Ebso uluslararası İlişkiler Şefliği Özbekistan ülke profiLİ

  • İhracatında Başlıca Ülkeler (2012)
  • İthalatında Başlıca Ülkeler (2012)



  • Tarih02.10.2017
    Büyüklüğü247.65 Kb.

    Indir 247.65 Kb.


    EBSO Uluslararası İlişkiler Şefliği
    ÖZBEKİSTAN


    ÖZBEKİSTAN ÜLKE PROFİLİ



    1. Genel Bilgiler (2013)



    Resmi Adı

    : Özbekistan Cumhuriyeti

    Yönetim Biçimi

    : Cumhuriyet

    Resmi Dili

    : Özbekçe

    Başkenti

    : Taşkent

    Devlet Başkanı

    : İslam Kerimov

    Başbakan

    : Şevket Mirziyoyev

    Etnik Gruplar

    : Özbek %80, Ruslar %5,5, Tacik %5, Diğer %8,5

    Yüzölçümü

    : 447.400 km2

    Nüfusu

    : 29,5 Milyon Kişi (2012 tahmini)

    Para Birimi

    : Som (UZS)

    Para Birimi Paritesi

    : 1 Dolar= 2.202,2 UZS, 1 TL = 993,7 UZS

    Kaynak: T.C Taşkent Başkonsolosluğu Ticaret Ataşeliği



    1. Temel Ekonomik Göstergeler (2012)



    GSYİH

    : 50,4 milyar $

    Kişi Başına Milli Gelir

    : 3.500 $

    GSYİH Büyüme Oranı

    : %8,2

    Enflasyon Oranı

    : %11,4

    İşgücü

    : 16,7 Milyon Kişi

    İşsizlik Oranı

    : %4,9

    İhracat

    : 14,2 milyar $

    İthalat

    : 12 milyar $

    Kaynak: T.C Taşkent Başkonsolosluğu Ticaret Ataşeliği ve CIA World Factbook Country Report


    1. Dış Ticaret Verileri



    1. Genel Dış Ticaret Verileri



    (Milyar $)

    2009

    2010

    2011

    2012

    İhracat

    11,7

    13

    15

    14,2

    İthalat

    9,4

    8,7

    10,5

    12

    Ticaret Hacmi

    21,1

    21,7

    25,5

    26,2

    Denge

    2,3

    4,3

    4,5

    2,2

    Kaynak: T.C Taşkent Başkonsolosluğu Ticaret Ataşeliği



    1. İhracatında Başlıca Sektörler (2012):



    Sektör

    Tutar (Milyon $)

    Enerji ürünleri

    5.033,3

    Hizmetler

    2.309,9

    Diğerleri

    2.039,0

    Pamuk Lifi

    1.254,7

    Demir ve demir dışı madenler

    1.055,1

    Makina ve aletler

    912,5

    Gıda ürünleri

    884,0

    Kimya ürünleri, plastik ve plastik ürünler

    769,9

    Kaynak: T.C Taşkent Başkonsolosluğu Ticaret Ataşeliği


    1. İthalatında Başlıca Sektörler (2012):




    Sektör

    Tutar (Milyon $)

    Makina ve aletler

    5,460.6

    Kimya ürünleri, plastik ve plastik ürünler

    1,731.9

    Gıda ürünleri

    1.190.7

    Diğerleri

    1.094.5

    Demir ve demir dışı madenler

    938.2

    Enerji ürünleri

    878.0

    Hizmetler

    733.7

    Kaynak: T.C Taşkent Başkonsolosluğu Ticaret Ataşeliği

    1. İhracatında Başlıca Ülkeler (2012):




    Ülke

    Tutar (Milyon $)

    Yüzde

    Rusya Federasyonu

    5.177

    36,3%

    Kazakistan

    1.677

    11,7%

    Çin Halk Cumhuriyeti

    1.463

    10,2%

    Afganistan

    1.073

    7,5%

    Türkiye

    813,2

    5,7%

    Ukrayna

    410,5

    2,7%

    İran

    323,5

    2,2%

    Kaynak: T.C Taşkent Başkonsolosluğu Ticaret Ataşeliği


    1. İthalatında Başlıca Ülkeler (2012):




    Ülke

    Tutar (Milyon $)

    Yüzde

    Rusya Federasyonu

    2.451

    20,4%

    Güney Kore

    2.025

    16,8%

    Çin Halk Cumhuriyeti

    1.767

    14,7%

    Kazakistan

    1.074

    8,9%

    Ukrayna

    658

    5,4%

    Almanya

    451,7

    3,7%

    Türkiye

    449,8

    3,6%

    Kaynak: T.C Taşkent Başkonsolosluğu Ticaret Ataşeliği


    1. Türkiye – Özbekistan Ticari İlişkileri



    1. Türkiye – Özbekistan Arasındaki Karşılıklı Ticaret Verileri (Milyon $)




    YILLAR

    İHRACAT

    İTHALAT

    DENGE

    HACİM

    2009

    279,9

    413

    -133,1

    692,9

    2010

    282,6

    861,3

    -578,7

    1.143,9

    2011

    354,4

    939,8

    -585,4

    1.294,2

    2012

    449,8

    813,2

    -363,4

    1.263

    2013

    563,5

    815,4

    -251,9

    1.378,9

    Kaynak: TUİK


    1. Ürünler Bazında Türkiye’nin Özbekistan’a İhracatı (2013)




    GTIP

    Ürün

    Tutar (Milyon $)

    84

    Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler

    108

    39

    Plastikler ve mamulleri

    68,3

    85

    Elektrikli makina ve cihazlar

    38

    87

    Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler, motosikletler ve diğer kara taşıtları

    36,7

    96

    Çeşitli mamul eşya (hijyenik havlu, bebek bezi, kalem, çakmak, fermuar, fırça vb.)

    35,3

    Kaynak: TUİK


    1. Ürünler Bazında Türkiye’nin Özbekistan’dan İthalatı (2013)




    GTIP

    Ürün

    Tutar (Milyon $)

    74

    Bakır ve bakırdan eşya

    589,2

    52

    Pamuk, pamuk ipliği ve pamuklu mensucat

    84,3

    27

    Mineral yakıtlar, mineral yağlar ve bunların damıtılmasından elde edilen ürünler

    62,8

    79

    Çinko ve çinkodan eşya

    36,7

    8

    Yenilen meyvalar ve yenilen sert kabuklu meyvalar

    10,1

    Kaynak: TUİK



    1. Türkiye ile Özbekistan Arasında İmzalanan Yürürlükteki Anlaşma ve Protokoller

    Özbekistan Cumhuriyeti ile Serbest Ticaret Anlaşmamız bulunmamaktadır.





    ANLAŞMA



    İMZA TARİHİ


    İMZA YERİ

    Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması

    28.04.1992

    Taşkent

    Karma Ekonomik Komisyon Kurulmasına Dair Anlaşma

    09.07.1995

    Taşkent

    Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması

    05.05.1996

    Taşkent

    Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması

    13.04.1998

    Taşkent

    Türkiye - Özbekistan Hükümetlerarası Karma Ekonomik Komisyonu I. Dönem Toplantısı Protokolü

    20.04.2001

    Ankara

    Türkiye - Özbekistan Hükümetlerarası Karma

    Ekonomik Komisyonu II. Dönem Toplantısı Protokolü



    18.12.2003

    Taşkent

    Türkiye - Özbekistan Hükümetlerarası Karma

    Ekonomik Komisyonu III. Dönem Toplantısı Protokolü



    27.03.2008

    Ankara

    Özbekistan-Türkiye Kara Ulaştırma Karma Komisyonu (KUKK) Toplantısı Protokolü

    13.10.2012

    Taşkent

    T.C Taşkent Başkonsolosluğu Ticaret Ataşeliği



    1. İzmir – Özbekistan Arasındaki Karşılıklı Ticaret Verileri (Milyon $)



    YILLAR

    İHRACAT

    İTHALAT

    DENGE

    HACİM

    2009

    6,6

    9,3

    -2,7

    15,9

    2010

    9,5

    22,5

    -13

    32

    2011

    11,6

    18,1

    -6,5

    29,7

    2012

    16,4

    30,1

    -13,7

    46,5

    2013

    18,5

    22

    -3,5

    40,5

    Kaynak: TUİK



    1. Ürünler Bazında İzmir’in Özbekistan’a İhracatı (2013)



    GTIP

    Fasıl

    Tutar (Milyon $)

    38

    Muhtelif kimyasal maddeler (biodizel, yangın söndürme maddeleri, dezenfektanlar, haşarat öldürücüler, vb.)

    4

    32

    Debagatte ve boyacılıkta kullanılan hülasalar; tanenler; boyalar, pigmentler, vb

    2,8

    39

    Plastikler ve mamulleri

    2,5

    84

    Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler

    2,2

    87

    Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler, motosikletler ve diğer kara taşıtları

    1,5

    Kaynak: TUİK



    1. Ürünler Bazında İzmir’in Özbekistan’dan İthalatı (2013)



    GTIP

    Fasıl

    Tutar (Milyon $)

    74

    Bakır ve bakırdan eşya

    12,3

    7

    Yenilen sebzeler ve bazı kök ve yumrular

    3,3

    52

    Pamuk, pamuk ipliği, pamuklu mensucat

    2,1

    27

    Mineral yakıtlar, mineral yağlar ve bunların damıtılmasından elde edilen ürünler

    1,2

    Kaynak: TUİK


    1. Özbekistan İle İlgili Bilinmesi Gereken Diğer Bilgiler



    1. Sanayi

    Ülkede, sanayi kuruluşlarının geçmiş yıllarda planlanması yapılırken Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğinin genel ekonomik durumu ve potansiyeli dikkate alınarak yatırımlar gerçekleştirilmiştir. Bu itibarla SSCB’nin dağılmasından sonra gerek hammadde, gerek finansman ve pazarlama yetersizliği nedeniyle önemli miktarda sanayi tesisi atıl vaziyette kalmış veya düşük kapasite ile çalışmaktadır. Bu tesislerin faaliyete geçirilmesi veya daha verimli hale getirilmesi için özelleştirme ve yabancı yatırımcı arama çabaları sürdürülmektedir.


    Devlet İstatistik Komitesi verilerine göre 2012 yılı içerisinde, 24.735 milyon dolar (50.730,6 Milyar Sum) değerinde sanayi üretimi gerçekleştirilmiştir. Bu rakam, bir önceki yıla göre % 7,7’lik bir artışı ifade etmektedir. Ülkede üretilen sanayi üretiminin alt sektörlere göre dağılımı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.


    1. Ulaştırma

    Özbekistan’da yurtiçi ve yurtdışı yük taşımacılığı genellikle karayolu vasıtası ile yapılmaktadır. 2012 yılı içerisinde bir önceki yıla nazaran % 5,4’lük artışla 1.343,9 milyon ton yük taşımacılığı yapılmıştır. Bunun 1.216 milyon tonu karayolu, 62 milyon tonu demiryolları, 65,9 milyon tonu boru hattı, geri kalan kısmı da havayolları ile gerçekleştirilmiştir. Yaklaşık 100.000 firmaya taşımacılık yapma lisansı verilmiştir.


    Özbekistan’da 2012 yılında toplam 16 milyon kişi demiryolu, 2,5 milyon kişinin de havayolu ile seyahat ettiği istatistiklere yansımaktadır. Uluslararası taşımacılık için transit geçişler de dahil Özbekistan’a yaklaşık 11.000 TIR aracı giriş yapmaktadır.
    1993 yılında başlatılan Avrupa-Kafkasya-Asya Ulaştırma Koridoru Programının (TRACECA) halen ülkemiz ve Özbekistan’ın yanı sıra, Azerbaycan, Bulgaristan, Ermenistan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moldova, Romanya, Tacikistan, Türkmenistan ve Ukrayna olmak üzere 13 üyesi bulunmaktadır. Özbekistan, Programa aktif şekilde katılmaktadır.



    1. Ticaret

    Özbekistan parekende satışlar, genellikle pazarlarda yapılmaktadır. Mağazacılık henüz gelişmemiş olup, alış veriş merkezi olarak sadece çok küçük sayılabilecek birkaç merkez bulunmaktadır. Katlı mağazacılığın örnekleri çok azdır. Piyasaya genellikle ucuz Uzakdoğu malları hakimdir. Türk malı kalitesi ve fiyatının yüksek oluşuyla bilinmektedir. Firmaların yaşam ömrü kısa olup firma geçmişleri çok anlamlı olmamaktadır. Bu nedenle firma hakkında bilgi almak için yerel yapılardan, geleneksel yollardan ve metotlardan istifade edilmelidir.


    2012 yılında, parekende satışları bir önceki yıla nazaran % 13,9 oranında artarak 36.917,8 milyar Sum’a (19.461 milyon dolar) ulaşmıştır. Bu miktarın % 51,8’lik kısmı gıda malları, % 48,2’lik kısmını ise gıda dışı ürünler oluşturmaktadır. Parekende satışların % 41,7’lik kısmı tarımsal ürünler ve hayvancılık ürünleri sektöründe olmuştur. Söz konusu satışların tamamına yakını özel sektör tarafından gerçekleştirilmiştir.
    Gelir vergisi oranı % 9, KDV % 20 olup, tek vergi ise % 6 olarak uygulanmaktadır. Ancak 2012 başından itibaren % 5’e düşürülmüştür.


    1. Bankacılık

    2012 yılı sonu itibariyle Özbekistan’da 29 ticari banka faaliyet göstermektedir. Bu bankaların 4’ü yabancı yatırımcılarla ortak kurulmuş (JV) olup, 25’i yerli bankadır. Bunların 9’u özel, 3’ü % 100 devlet sermayeli ve kalan 13’ü de anonim şirket statüsünde karma sermayeli bankalardır. Bu bankaların toplam 829 şubesi bulunmaktadır.




    1. Gümrük Vergileri

    Özbekistan’ın gümrük vergileri % 0 ila % 30 arasında değişmekte olup, oldukça yüksek seviyelerdedir. Bazı mallarda minimum vergi oranları belirlenmektedir. Ortalama % 10 civarındadır. Ayrıca ithalat sırasında referans fiyat uygulaması yapılmak suretiyle, ithal edilen mallardan normal gümrük ve aksiz vergileri ile katma değer vergilerinin dışında, tespit edilen referans değeri üzerinden vergilendirme yapılmaktadır. Bu da beklenmeyen ek bir mali yük getirmektedir. Uygulamayla getirilen malın beyan edilen fiyatıyla emsal teşkil eden fiyat arasındaki farkın vergileri alınmaktadır. İthal edilen malların bedeli olarak beyannamede belirtilen değer yerine emsal ya da piyasa fiyatının dikkate alınması ithalatta gecikmelere ve ithalatçının maliyet hesabı yapmasında güçlüklere neden olmaktadır. Gümrük vergisi uygulamasında sık sık değişiklikler yapılabilmektedir.


    Özbekistan’da halen uygulanan dış ticaret rejimi 20.05.2000 tarihinde çıkarılan bir Kanunla düzenlenmiştir. Bu Kanun ve eklerinde ithalatta alınan Gümrük Vergisi, Katma Değer Vergisi, Aksiz Vergisi ve Gümrük Hizmetleri ücretleri düzenlenmiştir.
    Serbest ticaret bölgesi kurulması anlaşması olan ülkelerden ithal edilen mallardan gümrük vergisi alınmamaktadır. Bu rejim şu ülkeler için kullanılmaktadır: Beyaz Rusya; Gürcistan; Kazakistan; Kırgızistan; Moldova; Rusya; Türkmenistan (İki taraflı anlaşmaya dayalı olarak belirli mallardan ithalat vergisi alınmayacaktır); Ukrayna; Tacikistan; Azerbaycan.
    Özbekistan ile ticari ve ekonomik işbirliği alanında tarife kolaylığı anlaşması yapılan ve aralarında Türkiye’nin de olduğu 45 ülkede üretilen ürünlere normal gümrük vergi oranları uygulanmaktadır. Özbekistan ile serbest ticaret anlaşması bulunan 10 BDT ülkesi ve ticari ve ekonomik işbirliği alanında tarife kolaylığı anlaşmasını imzalayan 45 ülke dışındaki ülkelerde üretilen ürünlerin ithalatında, ayrıca menşe şahadetnamesinin tevsik edilmediği mal ithalatında gümrük vergisi iki katı oranında uygulanmaktadır.


    1. Tarifelerden muafiyet

    Özbekistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 31.03.1998 tarih ve 137 sayılı “Özbekistan’da Dış Ticaretinin Liberalleştirilmesi İçin Alınan Ek Tedbirler” Kararı’nın 333. maddesinde aşağıdaki malların gümrük ödemelerinden muaf tutuldukları belirtilmiştir:

    1. Uluslararası taşımacılık için kullanılan araçlar.

    2. Özbekistan milli parası ve yabancı döviz.

    3. Yabancı ve Özbekistan’dan tüzel ve özel şahıslara ait gemi ve su araçları için gerekli olan malzemeler, gıda ve yakıt ürünleri.

    4. Kanunlar tarafından öngörüldüğü takdirde devlet mülkiyetine geçecek mallar.

    5. Özbekistan Kanunlarında ya da uluslararası anlaşmalarda belirtilen yabancı ülke temsilcisi olan veya özel şahıs olan kişilerin resmi veya kendi kullanımları için getirdikleri veya çıkarttıkları mal;

    6. İnsani yardım olarak gelen mallar.

    7. Ücretsiz eğitim kuruluşları, anaokulları ve hastaneler için getirilen ders aletleri ve kitaplar.

    8. Gümrük kontrolünden geçen transit mallar.

    9. Gümrük Kanunlarına dayalı özel şahıslar tarafından gümrük sınırlarında dolaşan, sanayi ve ticari amaçlı olmayan mallar.

    10. Serbest ticaret rejimi anlaşması olan ülkelerden getirilen mallar.

    11. Hükümet adına veya onun garantisi altında uluslararası ve kredi anlaşması ile getirilen mallar.

    12. Yabancı yatırımcıların kendi üretim ihtiyaçları için getirdikleri malzemeler.

    13. Yabancı yatırımcıların özel ihtiyaçları için getirdikleri malzemeler.

    14. Özbekistan ekonomisine 50 Milyon ABD Doları değerinde sermaye yatıran yabancı yatırımcıların kendi üretimleri olmak şartı ile getirdikleri malları.

    15. Yabancı yatırımcılar veya diğer kişiler aracılığı ile Özbekistan’da yapılan proje için yapılan anlaşmalara dayalı olarak, paylaşmış işlerinde gerekli olan mallar veya malzemeler.

    16. Bütçe kuruluşları tarafından veya onların sipariş ile getirdiği mallar.

    17. Kanunlarda belirtilen listelere göre, Özbekistan’a ithal edilen yeni teknolojik ekipmanlar.

    18. Yetkili kuruluş veya teşkilatın onayı ile getirilen operasyonel ve teknik arama araçları.

    19. Reklam ve sunumlar için ithal edilen mallar.

    20. Yeniden işlenerek hazır mamul olarak ihraç edilecek mallar için getirilen hammadde ve malzemeler.




    1. Menşe Kuralları

    Özbekistan’ın 29.08.1997 tarihli Gümrük Tarifeleri Kanunu’nun 24-31. maddelerinde menşe kurallarına ait kaideler yer almaktadır.


    Menşe belirleme kuralları 2 kategoride değerlendirilmektedir. Birincisi tamamen bir ülkede üretilmiş, ikincisi ise üretilen malın belirli bir kısmının 2. veya 3. devlette üretilmiş olması durumudur. İlk kategoride canlı hayvanlar, bitkisel yağlar ve madenler ve diğer bazı mallar için dikkate alınmaktadır. İkinci kategoride bir ülkede ikinci ülke ürünlerini kullanarak üretilen mallar için kullanılan durumdur. İkinci durumda Malların Yeterli İşleme kriteri kullanılarak malın menşesi belirlenmektedir. Bunlar:
    1. Malın yeniden işlenmesi sürecinde ilk 4 GTİP numarasının değişimi ile;

    2. Malın üzerinden belirli ülkede üretildiğini belirtecek yeterli üretim işlerinin yapılması;

    3. Advolorem payı yöntemi – mal fiyatının değişmesi.
    Malın menşeini belirtmek için gümrük teşkilatlarına uluslararası geçerli formatta hazırlanan menşe şahadetnamesi teslim edilir. BDT ülkeleri için 24.09.1993 tarihli hükümetler arası anlaşmalarda kabul edilen kaideler geçerlidir.


    1. Katma Değer Vergisi

    Özbekistan’a ithal edilen bütün mallardan % 20 oranında KDV tahsil edilmektedir. Ancak, bazı özel imtiyazlı devlet firmaları ile toplam çalışan sayısının % 50’den fazlasında engelli-özürlü personel istihdam eden firmalar ithalatta KDV muafiyetinden yararlanmaktadır. Ayrıca, ayni sermaye için gelen yatırım malları da KDV’den muaf tutulmaktadır.




    1. Yatırımlar, Yabancı Sermaye ve Mevzuatı

    Yabancı yatırımları teşvik eden Özbekistan’da, 2011 yılında 5.000’in üzerinde yabancı sermayeli firmanın faaliyet gösterdiği bilinmektedir. Özbekistan’da yabancı yatırım olarak 2012 yılında 2.523,54 milyon ABD $’lık yatırım yapıldığı açıklanmıştır. Söz konusu yabancı sermaye yatırımının 2.208,3 milyon ABD $’lık kısmı doğrudan yabancı yatırımlardan, 315,2 milyon ABD $’lık kısmı ise sağlanan dış kredilerden oluşmaktadır.


    Ülkede 2001-2012 yılları arasında gerçekleşen yabancı yatırımların dağılımı, yıllık ortalama ABD $’ı cinsinden ve GSYİH içerisindeki payları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Ancak 2003 ilişkin olarak yayımlanan istatistiklerde, “doğrudan yabancı yatırım” ve “dış kredi”lerin ayırımı belirtilmemektedir.

    YABANCI YATIRIM VE DIŞ KREDİLER ( 2001-20112)

    YILLAR


    TOPLAM

    YABANCI


    YATIRIMLAR

    DOĞRUDAN

    YABANCI


    YATIRIMLAR




    Milyar Sum

    Milyon USD

    Milyar Sum

    Milyon USD

    2001

    349,7

    827,4

    31,4

    74,3

    2002

    294,9

    382,4

    73,0

    94,6

    2003

    492,1

    506,8

    -

    -

    2004

    605,8

    594,2

    155,1

    152,2

    2005

    577,0

    520,0

    250,8

    226,1

    2006

    730,4

    599,1

    499,0

    409,3

    2007

    1247,7

    981,9

    946,3

    744,7

    2008

    2193,7

    1574,8

    1591,8

    1142,7

    2009

    4058,1

    2685,7

    1465,5

    969,9

    2010

    4437,8

    2.808.7

    2.744,5

    1.737.2

    2011

    4592,5

    2.685.7

    2.348,8

    1.373.5

    2012

    4.788,5

    2.253,5

    4.190,3

    2.208,3

    Doğrudan yabancı yatırımın yıllar içerisinde artış göstermiştir. Ancak 2012 yılı doğrudan yabancı yatırımların toplam yabancı yatırımlar ve GSYİH içindeki payının % 1 oranında azaldığı görülmektedir.



    Yabancı yatırımların 2003-2005 yılları arasında daha çok ulaştırma ve haberleşme ile hafif sanayi, 2005 yılından itibaren ise ulaştırma ve haberleşme ile doğalgaz ve yakıt sektörlerinde gerçekleştiği görülmektedir. 2007 yılında toplam yabancı yatırımların neredeyse yarısı (% 45,5) doğalgaz ve yakıt sektörüne, 2009 yılında ulaşım ve haberleşme, doğalgaz ve jeolojik araştırmalara ayrılırken, 2011 ve 2012 yıllarında ulaşım ve haberleşme, doğalgaz ve yakıt sektörlerine daha fazla yatırım yapılmıştır.
    Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının projeler bazındaki ayrıntılı dökümü ile yatırımcı firmalar ve ülkeler bazındaki dağılımı konusunda, Özbekistan resmi makamlarından bilgi elde edilememekle birlikte 2012 yılında firma sayısı itibariyle, Rusya Federasyonu, Güney Kore, Çin ve Türkiye ilk sıralarda yer almaktadır.
    Yabancı Sermayeli Şirket Sayısı:
    2011 yılında yaklaşık 5.000 civarında yabancı firma ya da firma temsilciliğinin faaliyet gösterdiği ifade edilmektedir. Firma sayısı itibariyle Rusya Federasyonu, Türkiye ve Güney Kore ilk sıralarda yer almaktadır. Özbekistan’da faaliyet gösteren yabancı sermayeli firmaların ülkelere göre dağılımı incelendiğinde, Rusya 807, Türkiye 580, G. Kore 447, ABD 243, Kazakistan 163, Çin’in 40 firmaya sahip olduğu görülmektedir.
    YABANCI SERMAYELİ FİRMA DAĞILIMI:




    ÜLKE

    YABANCI SER. FİRMA

    TEMSİLCİLİK

    1

    Rusya

    848

    113

    2

    Türkiye

    579

    84

    3

    Güney Kore

    373

    85

    4

    ABD

    242

    54

    5

    Kazakistan

    159

    5

    6

    Almanya

    114

    47

    7

    BAE

    75




    8

    Pakistan

    72

    9

    9

    Hindistan

    62

    18

    10

    Ukrayna

    48

    14

    11

    Çin

    234

    64

    12

    Kırgızistan

    30

    1

    13

    Afganistan

    112

    19

    14

    İran

    90




    15

    Kıbrıs

    27




    16

    Malezya

    22

    8

    17

    Tacikistan

    17




    18

    Singapur

    21

    9

    19

    Fransa

    15

    14

    20

    Japonya

    15

    14

    Kaynak: Dış Ekonomik İlişkiler, Yatırımlar ve Ticaret Bakanlığı (2011).
    2012 yılında Özbekistan’da toplam yatırım hacmi bir önceki yıla göre % 11,6 oranında artış göstermiş ve 22.067 milyar Sum’luk (11,6 milyar dolar) yatırım gerçekleştirilmiştir. Toplam yatırımın % 21,7’si yabancı yatırım ve kredilerden oluşmuştur.


    1. Özbekistan ile İlgili Ticarette Yaşanan Sorunlar



    Vize Sorunu
    Özbekistan’a gitmek isteyen Türk vatandaşlarının (Diplomatik pasaportlar hariç) vize alma zorunluluğu bulunmaktadır.
    Ticari amaçlı seyahat vizesinin alınması için, Özbekistan’dan bir firmanın davetiyesinin temin edilmesi gerekmektedir. Ülkede çalışan her yabancı, çalışma iznine sahip olsa dahi her üç ay veya altı ayda bir vizesini yeniletmek zorundadır. Bu durum özellikle yatırımcılarımız için ek mali külfet ve güvensizlik yaratmaktadır. Ayrıca, vize yenileme işlemlerinde pasaportların geçici bir süre resmi makamlarda bekletilmesi, iş seyahatlerinin rahatça yapılabilmesinin önünde bir engel teşkil etmekte ve zaman kaybına yol açmaktadır. Verilen vizelerin tek giriş-çıkışlı olması da sık sık iş seyahatine giden firma yetkilileri için kullanışlı bir yöntem olmamaktadır.
    Davetiyeli verilen vizelerin temininde 10-15 güne varan süreler, giriş kapılarında araçlarımızın yükleriyle beklemelerine neden olmaktadır. Hatta bu süre içerisinde transit geçilecek diğer bir komşu ülkenin vize süresi dolabilmektedir. Yabancı vatandaş ve vatandaşlığı olmayan şahıslar çok giriş-çıkışlı vize alımında; altı aya kadar 150 ABD Doları, bir yıla kadar 250 ABD Dolarına eşit devlet harcı ödemektedirler. Ayrıca firmalardan talep edilen davetiyenin 50 $ masrafı da eklendiğinde vize masrafı 200 $ civarında olmaktadır.
    Sürücülerimiz için vize işlemlerinin hızlandırılması ve tüm Schengen Ülkelerinde geçerli olan 3 aylık çok girişli ve Schengen vizesinin 35€ olduğu dikkate alındığında, Özbekistan’ın talep ettiği vize ücretlerinin yüksek kalmaktadır.
    Konvertasyon Sorunu
    Firmalar ithalat bedelini Sum cinsinden aracı bankaya yatırmaktadır. Aracı banka, gerekli işlemleri tamamladıktan sonra sekretaryasını Merkez Bankasının yaptığı Konvertasyon Kuruluna başvurmakta ve Kurulun uygun görmesi halinde Sum dövize çevrilip transferine imkan sağlanmaktadır. Ancak, söz konusu konvertasyon işlemleri son dönemde birkaç yıla kadar varan sürelerde sonuçlanmaktadır. Ülkemizden yapılan ithalat bedellerinin ödenmesinde gecikmeler yaşanmaktadır.
    Konvertasyon Kurulunun talepleri belirli kategorilere ayırdığı ve buna göre talepleri karşıladığı bilinmektedir. Sıralamada en öncelikli olan devlet yatırımları ve enerji ve petrol gibi stratejik sektörlerdeki projelerin ihtiyaçları, yatırım malı makine ve teçhizatlar, ihracata yönelik çalışan firmaların hammadde ve yedek parça talepleri ve en son tüketim malları olarak sıralanmaktadır. Konvertasyon işlemlerinin gecikmesi konusu Özbekistan hükümetinin inisiyatifinde olan bir husus olup, 2009 yılı başından beri firmaların yaşadığı en önemli problemler arasındadır. Kamu mallarının satılmasına aracılık eden Borsa’da, dövizin resmi kurunun yaklaşık iki katı olan bir kur dikkate alınarak bu problem çözümlenebilmektedir.
    Gümrük İşlemleri Sorunu
    Gümrük işlemlerinde genellikle işlemler zamanında ve hızlı bitirilememekte ve zaman kaybı yaşanmaktadır. İthal edilen maddelerin standart belgelerinin araştırılması ve teste tabi tutulmaları uzun zaman alabilmektedir. Bu durum işadamlarımızın ihracat taahhütlerini zamanında yerine getirememesine veya iç piyasada müşteri kaybetmesine neden olmaktadır.
    Özbekistan Dışişleri Bakanlığı, 2008 yılı sonlarına doğru yaşanan gümrük problemlerine ilişkin olarak, Türkiye’den Özbekistan’a ihraç edilen mallarda, çifte fatura kullanımını önlemek gerekçesiyle, konşimento, fatura, CMR ve TIR karne evrakında çıkış ülkesinin ve transit ülkelerin mühür ve kaşelerinin olup olmadığının inceleneceğini, mühürsüz ve kaşesiz faturaların kabul edilmeyeceğini, ayrıca sürücülerin, evrakın fotokopilerini de yanlarında bulundurmaları gerektiğini, Özbekistan’da üretimde kullanılacak hammadde ve teknolojik ekipmanlar ile transit malların söz konusu uygulamanın dışında tutulacağını açıklamıştır.
    İthalat kota seviyelerinin aşılması ya da başka gerekçelerle zaman zaman Özbekistan’da ithalat işlemleri belirli bir süre durdurulabilmektedir. Bazı gümrük kapılarının çeşitli gerekçelerle geçici olarak kapatıldığı duyumları alınmaktadır. Özellikle Tacikistan sınırında bu uygulamalara sık rastlanılmakta ve TIR araçları ya da vagonlar uzun süre kapılarda bekletilmektedir.
    Özbekistan’dan ihracat sırasında gecikmeler yaşanabilmektedir. Özellikle tarım ürünleri, hububat, kuru gıda gibi ürünlerin ihracatında her yıl Ocak ve Şubat aylarında Bakanlar Kurulu tarafından ihraç izinleri verilmektedir. Aynı şekilde bazı ürünlerde de çeşitli gerekçelerle ihracat işlemlerinin de durdurulabildiği görülmektedir.
    Vergi Denetimleri Sorunu
    Ülkede çeşitli kurumlarca sık sık ve uzun süren denetimler yapılmaktadır. Denetim sırasında fabrikanın bazı bölümleri, ya da işletmelerin tamamen kapatılarak, faaliyetler askıya alınarak denetim yapılması söz konusu olabilmektedir. Bu da firmaların verimsiz çalışmasına ve müşteri kaybetmesine neden olmaktadır.
    Lojistik Sorunu
    Ülkemiz ile Özbekistan arasındaki yük taşımacılığı da genellikle karayolu ile yapılmaktadır. Gümrük kapılarında giriş çıkış işlemlerinin ve prosedürler kapıda bekleme süreleri uzun olabilmektedir. Ayrıca geçiş için tahsil edilen ücretlerin yüksek olması nedeniyle nakliye masrafları yüksek olmaktadır.
    Özbekistan’a yük taşıyan araçlar, Türkmenistan’dan Özbekistan’a giriş yaptıktan sonra Buhara’da ikinci bir Gümrük Kontrol noktasına alınmaktadır. Araçlardan yükü indiren işçiler için de 300$ civarında masraf talep edilmektedir. Bu işlem yüzünden araçlar 3-4 gün söz konusu kontrol noktalarında beklemek zorunda kaldıkları gibi, indirilen yükler de hasar görebilmektedir.
    Araçların varış gümrüklerinde kontrol edildikleri göz önünde tutulduğunda, ülkeler arasındaki ikili ticareti olumsuz yönde etkileyen bu ikinci kontrol uygulamasının çözüme kavuşturulması büyük önem arz etmektedir.
    Sınır kapılarında TIR şoförlerine verilen güzergâh haritasının/krokisinin net olmadığı, her kontrol noktasındaki görevlinin bunu farklı yorumladığı, bunun da zaman kaybına neden olduğu durumlarla karşılaşılabilmektedir.
    Türk araçlarının Özbekistan’a yıllık 10.000-12.000 sefer yaptıkları, buna karşılık Özbekistan ile teati edilen ücretsiz geçiş belgesi sayısının 2007, 2008 ve 2009 yıllarında sadece 800’er adet olup, yılın daha ilk aylarında alınan ücretsiz geçiş belgelerinin tükendiği bilinmektedir. İki ülke arsında teati edilen ücretsiz geçiş belgesi kotasının 10.000 seviyelerine artırılması ve geçiş ücretlerinin de makul seviyelere indirilmesinin çok faydalı olacağı değerlendirilmektedir.
    Ayrıca, 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren belgesiz geçiş uygulaması durdurulmuştur. Buna göre elinde geçiş belgesi olmayan TIR şoförleri Özbekistan’a giriş, çıkış ve transit geçiş yapamayacaktır.
    Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan ve Türkmenistan gibi ülkelerle komşu olması nedeniyle, Özbekistan, kara taşımacılığında transit geçiş ülkesi olarak nakliye firmalarınca yoğun olarak kullanılmaktadır. Özbekistan Cumhuriyeti’nden Özel Yükler ve Harp Malzemelerinin Transit Geçişinin Kontrol Altına Alınması ve Düzenlenmesi Kararı çerçevesinde, özel yükler, askeri teçhizat ve malzemeler ile alıcısı askeri kurum ve kuruluşlar olan her türlü malzemenin, önceden ilgili devlet kurumlarından gerekli izinlerin alınması halinde Özbekistan üzerinden transit geçişine müsaade edilmektedir. Göndericileri ve alıcıları Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığının askeri birlikleri, sınır muhafızları, güvenlik teşkilatları ve diğer askeri devlet kuruluşları olan askeri yükler izin kapsamında olmaktadır. Özel yük, askeri yük veya askeri üslere yönelik sivil malzemelerin transit taşınması için, mevzuata göre Özbekistan Makamlarından en az 35 gün önceden müracaat edilerek izin alınması gerekmektedir.
    Konuyla ilgili mevzuat ve uygulamaların bölgede taşımacılık faaliyeti yapan bazı firmalarca yeterince dikkate alınmadığı ve taşıması yapılacak malların transit geçiş izinleri alınmadığı için araçlar uzun süre sınırda, tampon bölgede bekletilmekte ya da geri gönderilmektedir. Benzer sorunların yaşanmaması için, mevzuat hakkında bilgi edinilmeli, özellikle önceden izin alınması gereken mal nevilerini gösteren listelerin GTİP bazında incelenmesi, izin alınmasını gerektirmeyeceği düşünülen boş kutu ve kaplar gibi kalemlerin olabileceği dikkate alınmalıdır. Özbekistan dışında farklı bir güzergâh imkanı olması halinde bu güzergah tercih edilmelidir.
    Özbekistan’la ülkemiz arasında 12-13 Kasım 2012 tarihlerinde Taşkent’te Kara Ulaştırma Karma Komisyonu (KUKK) toplantısı gerçekleştirilmiş olup, toplantı ülkelerimiz arasında 28 Nisan 1992 tarihinde imzalanan Karayolu Taşımacılığı Anlaşması’nın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yapılan ilk Komite Toplantısı olma özelliği taşımaktadır.
    Sürücü ve Yolcu Beraberindeki Paranın Deklarasyon Zorunluluğu:
    Özbekistan’a gelen tüm yabancılara, giriş gümrüğünde para ve kıymetli eşyaların deklare edilmesi zorunluluğu TIR sürücülerimiz için de geçerli bulunmaktadır. Dönüş yolculuğunda Özbekistan’dan çıkış yaparken eğer sürücünün üzerinde deklare edilenden fazla miktarda para bulunursa yetkililerce bu paraya el konmakta ve ayrıca firmaya ceza verilmektedir.
    Araçların dönüşte yük almaları durumunda avans almaları ve makbuzsuz masrafların ne kadar olacağı da bilinemediğinden, çıkışta sürücü üzerinde bulunan para ile girişte deklare edilen para arasında farklılık olabilmektedir. Sürücülerimizin alış verişleri sonucu tevsik edici belgeleri temin etmeleri bu tür sıkıntıları önlemede faydalı olacaktır.
    Standart Sorunu

    İthalat sırasında zorunlu standart kontrolü uygulaması yapıldığından işlemler uzun sürelerde sonuçlanmaktadır. Ancak, Uzstandard ile Türk Standartlar Enstitüsü arasında yapılan anlaşma gereği, Türkiye’den gelen ürün TSE belgeli bir ürün ise, TSE’nin Taşkent Temsilciliğince verilen belge ile ürün gümrükten çekilmektedir. Eğer ürün TSE belgeli bir ürün değilse, ister yatırım malı olsun, isterse hammadde olsun, mutlaka zorunlu teste tabi tutulmaktadır. Bu durum da ürünün günlerce gümrükte bekletilmesi nedeniyle zaman kaybına ve ilave maliyetlere sebep olmaktadır.





    1. Ekonomi Bakanlığı Tarafından 2014 Yılında Desteklenecek Yurtdışı Bireysel Fuarlar




    FUAR ADI

    BAŞLANGIÇ

    BİTİŞ

    KONU

    ŞEHİR

    Uzbuild

    25.02.2014

    28.02.2014

    Yapı-İnşaat

    Taşkent

    MEBELEXPO UZBEKISTAN 2014

    25.02.2014

    28.02.2014

    Mobilya

    Taşkent

    AQUA?THERM TASHKENT 2014

    25.02.2014

    28.02.2014

    Isıtma, Soğutma

    Taşkent

    UZSPECTECHEXPO 2014

    25.03.2014

    27.03.2014

    Makine Ekipman

    Taşkent

    UZCHEMPLASTEXPO 2014

    25.03.2014

    27.03.2014

    Plastik

    Taşkent

    UZautomationEXPO 2014

    25.03.2014

    27.03.2014

    Güvenlik

    Taşkent

    UZMININGEXPO 2014

    25.03.2014

    27.03.2014

    Madencilik

    Taşkent

    UZMETALMASHEXPO 2014

    25.03.2014

    27.03.2014

    Metalurji, Metal işleme makinaları

    Taşkent

    WORLD FOOD UZBEKISTAN 2014

    02.04.2014

    04.04.2014

    Gıda ve İçecek

    Taşkent

    AGRO WORLD UZBEKISTAN 2014

    02.04.2014

    04.04.2014

    Tarım

    Taşkent

    APTEKAEXPO 2014

    09.04.2014

    11.04.2014

    İlaç

    Taşkent

    STOMATOLOGY UZBEKISTAN 2014

    09.04.2014

    11.04.2014

    Dişçilik

    Taşkent

    TIHE (TASHKENT INTERNATIONAL HEALTHCARE EXHIBITION) 2014

    09.04.2014

    11.04.2014

    Sağlık Gereçleri

    Taşkent

    POWER UZBEKISTAN 2014

    13.05.2014

    15.05.2014

    Enerji

    Taşkent

    OGU 2014

    13.05.2014

    15.05.2014

    Enerji

    Taşkent

    Beauty Expo Uzbekistan

    26.06.2014

    28.06.2014

    Kozmetik

    Taşkent

    TEXTILE EXPO UZBEKISTAN 2014

    10.09.2014

    12.09.2014

    Tekstil Makineleri

    Taşkent

    CAITME 2014

    10.09.2014

    12.09.2014

    Tekstil Makineleri

    Taşkent

    UZENERGYEXPO 2014

    17.09.2014

    19.09.2014

    Enerji

    Taşkent

    UZSTROYEXPO 2014

    17.09.2014

    19.09.2014

    Isıtma, Soğutma

    Taşkent

    FOODWEEK / AGRITEK UZBEKISTAN 2014

    24.09.2014

    26.09.2014

    Gıda

    Taşkent

    UZMEDEXPO 2014

    25.09.2014

    27.09.2014




    Taşkent

    International Uzbek cotton & textile fair

    15.10.2014

    16.10.2014

    Tekstil

    Taşkent

    Mining World Uzbekistan 2014

    22.10.2014

    24.10.2014

    Madencilik

    Taşkent

    UZCOMAK 2014

    22.10.2014

    24.10.2014

    Enerji

    Taşkent

    MACHINERY CENTRAL ASIA 2014

    22.10.2014

    24.10.2014

    Makine

    Taşkent

    CHEMIE UZBEKISTAN 2014

    22.10.2014

    24.10.2014

    Kimyasal

    Taşkent

    PLASTEX UZBEKISTAN 2014

    22.10.2014

    24.10.2014

    Plastik

    Taşkent

    IPACK Uzbekistan 2014

    22.10.2014

    24.10.2014

    Paketleme Ekipmanları ve Makineleri

    Taşkent

    UZAGROEXPO 2014

    26.11.2014

    28.11.2014

    Tarım

    Taşkent

    UZPRODEXPO 2014

    26.11.2014

    28.11.2014

    Gıda

    Taşkent








        Ana sayfa


    Ebso uluslararası İlişkiler Şefliği Özbekistan ülke profiLİ

    Indir 247.65 Kb.