bilgiz.org

E-DÖNÜŞÜm tüRKİye projesi BİRLİkte çalişABİLİRLİk esaslari rehberi

  • DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI Bilgi Toplumu Dairesi ÖNSÖZ
  • BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ BÖLÜM GİRİŞ
  • GENEL ESASLAR AMAÇ
  • BİRLİKTE ÇALIŞABİLİRLİK POLİTİKASI GİRİŞ
  • Avrupa Komisyonu Çalışmalarıyla Uyum
  • Ana İletişim Mekanizması Olarak İnternet ve www’in Kullanımı
  • Kişisel Verilerin Korunması
  • Açık Standartların ve Uluslararası Standartların Kullanımı
  • Anlamsal Bütünlüğü Sağlayacak Ortak Standartların Kullanımı
  • Ölçeklenebilirlik
  • İKİNCİ BÖLÜM İKİNCİ BÖLÜM
  • DOSYA (VERİ) SUNUMU ve DEĞİŞİMİ ESASLAR
  • KULLANILACAK STANDARTLAR
  • Bileşen Standart/Teknoloji Açıklama



  • Sayfa1/6
    Tarih13.10.2017
    Büyüklüğü0.54 Mb.

    Indir 0.54 Mb.
      1   2   3   4   5   6






    e-DÖNÜŞÜM TÜRKİYE PROJESİ

    BİRLİKTE ÇALIŞABİLİRLİK ESASLARI

    REHBERİ

    Sürüm 2.0

    BİLGİ TOPLUMU DAİRESİ
    www.bilgitoplumu.gov.tr

    DPT Müsteşarlığı Bilgi Toplumu Dairesi koordinasyonunda hazırlanan bu Rehber’e kurumları adına katkıda bulunan Sn. A.Uğur Cebeci (Maliye Bakanlığı), Sn. Aydın Nusret Güçlü (TBV), Sn. Ayşegül İbrişim (TSE), Sn. Bilge Karabacak (TÜBİTAK-UEKAE), Sn. Cafer Canbay (Telekomünikasyon Kurumu), Sn. Demet Kabasakal (Telekomünikasyon Kurumu), Sn. Erkan Tekman (TÜBİTAK-UEKAE), Sn. Erol Tetik (Tapu ve Kadastro Gn.Md.), Sn. Ersel Şengül (TCMB), Sn. Fatih Birinci (TÜBİTAK-UEKAE), Sn. Gökhan Özkan (TBD), Sn. Gülin Atabek (TCMB), Sn. Hakan Özfidan (Başbakanlık), Sn. Haluk Tanrıkulu (Ulaştırma Bakanlığı), Sn. Murat Çolak (TÜRKSAT), Sn. Mustafa Canlı (TÜRKSAT), Sn. Mustafa Musa Ülker (TÜRKSAT), Sn. Savaş Cengiz (MSB), Sn. Selim Gümüş (TCMB), Sn. Tuncay Terzioğlu (TCMB), Sn. Türker Gülüm (TBD), Sn. Umut Barış Erdoğan (TÜBİTAK-UEKAE) ve görüşleri ile katkı sağlayan tüm kurum ve kuruluşlara teşekkür ederiz.



    DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI

    Bilgi Toplumu Dairesi
    ÖNSÖZ

    Günümüzde bilgi, ya kısıtlı kaynaklar olan emek, sermaye ve doğal kaynakların doğrudan yerini almakta veya emek ve sermayenin niteliğini değiştirmek yoluyla tüm ekonomik aktivitelerde temel girdi olarak kullanılmaktadır. Bilginin üretilmesinin yanı sıra zamanında ve etkin kullanılmasında da bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin büyük katkısı bulunmaktadır.

    Bilginin, bilgi ve iletişim teknolojileri kullanılarak üretilmesi, iletilmesi, erişilmesi ve etkin olarak kullanılması, küresel rekabet koşullarında ülkelerin rekabet gücünü artırırken, sürdürülebilir ekonomik ve sosyal kalkınmanın vazgeçilmez bir unsuru haline gelmiştir.

    1960 yılından bu yana plan, program ve proje hazırlamak konusunda çalışmalar yaparak büyük deneyim kazanmış olan Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, bilgi toplumu olma yolunda toplumsal bir dönüşüm projesi olarak ele aldığı e-Dönüşüm Türkiye Projesini bu deneyiminden aldığı güçle ve kararlılıkla yürütmektedir. Bahse konu projenin bir bileşeni olan e-devlet bağlamında birbiri ile entegre, etkin, şeffaf ve basitleştirilmiş iş süreçlerine sahip bir devlet yapısının oluşturulması ilkesi ile yürütülen çalışmalarda vatandaşımıza ve iş alemine daha kaliteli ve hızlı kamu hizmeti sunulması amaçlanmıştır.

    Bilgi toplumuna giden yolda kamu kurum ve kuruluşlarınca yürütülmekte olan bilgi ve iletişim teknolojileri yatırımlarında temel olarak dikkat edilmesi gereken önemli unsurlardan biri, yapılan yatırımların birlikte çalışabilirlik ihtiyaçları çerçevesinde birbiri ile uyumlu yapılar oluşturması ve bunun devamında da entegrasyonu kolay ve mümkün çözümlerin üretilerek ülke yararına kullanılmasıdır. Birlikte çalışabilirliğin en vazgeçilmez unsuru standartların kullanımının sağlanmasıdır. Kamudaki birlikte çalışabilirlik ihtiyaçlarını en geniş anlamda ele alarak uyulması gereken standartları ortaya koymak doğru ve birlikte çalışabilir sistemler oluşturmanın önemli bir adımıdır.

    Bu amaçla Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı koordinasyonunda katılımcı bir yaklaşımla hazırlanan ve ilk sürümü Ağustos 2005’te yayımlanan bu Rehber’in kamu bilgi ve iletişim teknolojileri yatırımlarının etkinliği açısından büyük yarar sağladığı kanaatindeyim. e-Dönüşüm Türkiye Projesi Kısa Dönem Eylem Planı (KDEP) “Birlikte çalışabilirlik esaslarının belirlenmesi ve rehber yayımlanması” eylemi çerçevesinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı koordinasyonunda kamu, özel kesim ve sivil toplum kuruluşlarından katkı verebilecek tüm ilgililere ulaşılmaya azami gayret gösterilerek hazırlanan Rehber, teknik unsurlar içermesi nedeni ile zaman içinde sürekli gelişecek, genişleyecek ve yeniliklere uyum sağlayacak olup, toplumun tüm kesimlerinin katkısına açık bir belge niteliğindedir. Bu çerçevede, Rehber’in yeni sürümünde de bu ilkelere bağlı kalınmış ve katılımcı bir yaklaşımla güncellemeler yapılmıştır.

    Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, bilgi ve iletişim teknolojileri alanındaki kamu yatırımlarının ülkemiz ihtiyaç ve öncelikleri doğrultusunda planlanmasını ve yürütülmesini sağlamak açısından bu Rehber’in hayata geçirilmesine büyük önem vermektedir. Bu amaçla, kamuya ait tüm bilgi ve iletişim teknolojisi yatırımlarının Rehber’e uyumlu olması zorunlu tutulmuştur.

    2006-2010 yıllarını kapsayan ve bir dönüşüm stratejisi olarak hazırlanan Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planında da Rehber’i tamamlayıcı nitelikte ve Rehberde yer alan esas ve standartların etkin olarak uygulanacağı kurumsal ve merkezi çözümlere yönelik eylemlere yer verilmiştir.

    Rehber’in hazırlanmasında ve güncellenmesinde katkısı bulunan tüm kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarına gayretlerinden ötürü teşekkür ediyor, çalışmalarında başarılar diliyorum.

    Halil İbrahim AKÇA

    Müsteşar V.

    GENELGE


    Başbakanlıktan:

    Konu : Kamu Bilgi Sistemlerinde Birlikte Çalışabilirlik Esasları.


    GENELGE

    2009/41


    Bilgi toplumuna dönüşümü amaçlayan e-Dönüşüm Türkiye Projesi’nin önemli bir bileşeni olan e-devlet; birbiri ile entegre olmuş, etkin, şeffaf ve basitleştirilmiş iş süreçlerine sahip bir yapılanma gerektirmektedir. Bu çerçevede; birlikte çalışabilirliği mümkün kılmanın en temel araçlarından birisi, kurumların kullanacakları ortak norm ve standartları belirleyerek bilgi sistemlerini ve entegre e-devlet hizmetlerini bu norm ve standartlar çerçevesinde geliştirmektir.

    Birlikte Çalışabilirlik Esasları Rehberi, e-Dönüşüm Türkiye Projesi kapsamında; başta kamu kurum ve kuruluşları olmak üzere, kamuya elektronik ortamda hizmet sunan tüm kuruluşlar arasında birlikte çalışılabilirliğin sağlanması ve bu çerçevede; yetki ve sorumluluklar, esas ve prensipler, yöntem ve kriterler ile teknik standartların belirlenmesine yöneliktir.

    Merkezi ve yerel düzeydeki tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca yeni kurulacak bilgi sistemlerinde, Rehber’de yer verilen esas ve standartlara uyulması zorunludur. Halihazırda kullanılan bilgi teknolojisi altyapılarının Rehber’de belirtilen standartlara uyumlu olmayan unsurları, bütçe imkanları ve öncelikler çerçevesinde en kısa zamanda bu esaslara uyumlu hale getirilecektir.

    Rehber, önümüzdeki dönemde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı koordinasyonunda, bilgi ve desteğine ihtiyaç duyulan tüm kamu kurum ve kuruluşları tarafından gereken destek ve katkı sağlanarak “Rehber Güncelleme” başlığı altında belirtilen esaslar çerçevesinde güncellenmeye devam edilerek, www.bilgitoplumu.gov.tr adresinde yayımlanacak, uyum çalışmalarında ve yeni kurulacak bilgi sistemlerinde, belirtilen adreste yayımlanan güncel sürüm dikkate alınacaktır.

    4/8/2005 tarihli ve 2005/20 sayılı Genelge ve ekinde yer alan rehber yürürlükten kaldırılmıştır.

    Bilgilerini ve gereğini rica ederim.

     

     

     



     

    Recep Tayyip ERDOĞAN

    Başbakan

    İÇİNDEKİLER


    Üzerinde İşlem Yapılmasına İhtiyaç duyulmayan Kelime İşlem, Sunum ve Elektronik Çizelge Belgeleri 22

    1.1İnternet Aktarım Protokolleri 26

    Yerel Alan Ağı/Geniş Alan Ağı Erişimi (Lan/Wan Interworking) 30

    AÇIKLAMALAR 61

    TANIMLAR 62

    KISALTMALAR 71


    BİRİNCİ BÖLÜM




    BİRİNCİ BÖLÜM
    GİRİŞ
    e-Dönüşüm Türkiye Projesi Kısa Dönem Eylem Planı (KDEP)’nda yer alan 34 no’lu “Birlikte çalışabilirlik esaslarının belirlenmesi ve rehber yayımlanması” eylemi çerçevesinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı koordinasyonunda hazırlanan bu Rehber, kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının katkıları ile şekillenmiş olup, yine aynı kurum ve kuruluşların katkıları ile güncelleme ve geliştirmeye devam edilmektedir.

    Rehber’de; 6 temel konuda esaslar ve kullanılacak standartlar belirlenmiştir. Bunlar; dosya (veri) sunumu ve değişimi, ara bağlantı, süreç ve veri entegrasyonu ve içerik yönetimi, güvenlik, coğrafi bilgi sistemleri ve çözüm yaşam döngüsüne ilişkindir. Rehber’de kapsanan konular, elektronik devlet hizmetlerinin sunumunda kamu kurum ve kuruluşlarının birlikte çalışabilirliğinin temelini oluşturmakta, arka ofis entegrasyonunun sağlanmasını kolaylaştırarak e-Devlet Kapısının etkinliğini artırmaktadır. Bilgi teknolojisi yatırımlarının geri dönüşü; vatandaş ya da iş dünyası odaklı hizmetlerin sunulabilmesi, devletin etkin bir şekilde işleyişinin sağlanması ve bilgiye dayalı karar verme süreçlerinin iyileştirilmesiyle sağlanacak olup tüm bu hedefler kurumlar arası bilgi paylaşımını gerektirmektedir.

    Bu itibarla; Rehber’de yer alan esas ve standartlara tüm kamu kurum ve kuruluşlarının uyum göstermesi büyük önem arz etmektedir. Kamu kurum ve kuruluşlarının bilgi ve iletişim sistemlerine ilişkin donanım, yazılım ve hizmet alımlarında ve bu kapsamda yapılacak yatırım tekliflerinin hazırlanmasında Rehber’e uyumun kural haline getirilmesi için gerekli tedbirler alınmış olup bu amaçla, kamu yatırım tekliflerinin hazırlanmasına ilişkin usul ve esasların belirlendiği “Kamu Bilgi ve İletişim Teknolojisi Projeleri Hazırlama Kılavuzu”nda Rehber’e uyum zorunlu kılınmıştır.

    Rehber’in hazırlanmasında, başta Pan-Avrupa e-Devlet Hizmetlerinin sunumuna yönelik olarak çıkarılmış olan Birlikte Çalışabilirlik Çerçevesi birinci sürümü2 ve yayımlanma aşamasındaki ikinci sürümü olmak üzere bu konuda kapsamlı çalışmalar yapmış ülke örnekleri ve bu ülkelerin yayımladıkları birlikte çalışabilirlik dokümanlarından istifade edilmiştir.



    GENEL ESASLAR
    AMAÇ
    Bu Rehber, e-Dönüşüm Türkiye Projesi kapsamında başta kamu kurumları olmak üzere kamuya elektronik ortamda hizmet sunan tüm kurumlar arasında birlikte çalışılabilirliği sağlamak ve bu çerçevede yetki, sorumluluk, esas, prensip, yöntem ve kriterler ile teknik standartları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.

    Rehber üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; genel esaslar ve birlikte çalışabilirlik politikası, ikinci bölümde; bilginin sunumu, taşınması, değişimi, entegrasyonu, güvenliği ve geliştirilen çözümlerin yaşam döngülerine ilişkin teknik standartlar belirlenmiştir. Üçüncü bölümde ise önümüzdeki dönemde yürütülecek Rehber’i tamamlayıcı nitelikteki çalışmalara yer verilmektedir.


    KAPSAM
    Birlikte çalışabilir e-devlet yapısı farklı gruplar için farklı birlikte çalışabilirlik ihtiyaçları taşır. Bunlardan ilki, sistemin doğrudan kullanıcısı olan ve sistemle ilişkilerden doğrudan etkilenen vatandaştır. İkinci grup iş dünyası olup, veri değişimi ihtiyaçları bir öncekine göre daha karmaşıktır.

    Rehber’in odak noktası; kamunun, gerek merkezi kurum ve kuruluşları, gerekse yerel yönetimleri içerecek şekilde, kendi içinde birlikte çalışabilirliğinin sağlanması ve buna karşılık gelen ihtiyaçların belirlenmesi ve karşılanmasıdır.

    TANIMLAR ve KISALTMALAR
    Bu Rehber’de kullanılan terimlere ilişkin tanımlar EK-B’de verilmektedir.

    Bu Rehber’de kullanılan kısaltmalar EK-C’de verilmektedir.

    UYUM MEKANİZMALARI
    Kamu kaynaklarıyla yürütülen tüm bilgi teknolojisi yatırımlarında, bu Rehber’de belirtilen esas ve standartlara uyum zorunludur.

    Rehber’e uyumu sağlamak üzere, Yatırım Programlarında izlenen bilgi teknolojileri projeleri için e-Dönüşüm Türkiye Projesi Kısa Dönem Eylem Planında yer alan “Kamu bilgi ve iletişim teknolojileri yatırım projeleri hazırlama ve değerlendirme kılavuzlarının hazırlanması ve bu projelerin izlenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi“ eylemi çerçevesinde hazırlanan ve her yıl güncellenen Kamu Bilgi ve İletişim Teknolojisi Projeleri Hazırlama Kılavuzunda, Birlikte Çalışabilirlik Esasları Rehber’ine atıfta bulunularak, bu esaslara uyum zorunlu tutulmuştur.

    Ayrıca, kamu ihale mevzuatında da Rehber’e atıf yapılması ve tüm kamu bilgi ve iletişim teknolojisi ihaleleri şartname ve sözleşmelerine ilişkin yol gösterici dokümanlarda bu Rehber’deki esaslara uyumun zorunlu kılınması, bu alanda yapılacak kamu yatırımlarında etkinliğin artırılması açısından kritik önem arz etmektedir.

    YETKİ ve SORUMLULUKLAR


    Merkezi ve yerel düzeydeki tüm kamu kurum ve kuruluşları, bu Rehber’de yer alan esaslara uymakla yükümlüdür.

    Rehber’in uygulanmasına ilişkin genel koordinasyon DPT Müsteşarlığı tarafından yürütülecektir.



    GÜNCELLEME
    Rehber’in birinci bölümünü oluşturan genel esaslar ve birlikte çalışabilirlik politikası, mevcut sürümün yürürlükte olduğu süre içinde gelen görüş ve öneriler dikkate alınarak, ihtiyaç duyulması halinde DPT Müsteşarlığı tarafından, yılda bir kez güncellenecektir.
    Dokümanın birinci bölümüne ilişkin her türlü görüş ve öneri “birliktecalis@dpt.gov.tr” adresine e-posta yolu ile ya da DPT Müsteşarlığına yazılı olarak iletilebilir.
    Dokümanın ikinci bölümünü oluşturan verinin sunumu, taşınması, değişimi, entegrasyonu, güvenliği, coğrafi bilgi sistemleri ve çözüm yaşam döngüsüne ilişkin teknik standartlar, acil ihtiyaç bildirilmesi durumunda ya da yılda bir yapılacak gözden geçirmeler sonucu ihtiyaç görüldüğünde günün koşullarına uyumlu hale getirilmek üzere ilgili kurum ve kuruluşların da katkısı ile güncellenecektir. Güncellemeler bu Rehber’i hazırlayan “Birlikte Çalışabilirlik Çalışma Grubu” tarafından yapılacaktır. İhtiyaç duyulması halinde bu çalışma grubu, görüş bildiren ve önerilerde bulunan kamu kurum ve kuruluşları başta olmak üzere, ilgili tüm kesimlerin katılımıyla genişletilecektir.
    Dokümanın ikinci bölümüne ilişkin her türlü öneri “birliktecalis@dpt.gov.tr” adresine e-posta yolu ile ya da DPT Müsteşarlığına yazılı olarak iletilebilir.
    Gerekli görülen güncellemeleri yapma görev ve yetkisi DPT Müsteşarlığına aittir.
    BİRLİKTE ÇALIŞABİLİRLİK POLİTİKASI
    GİRİŞ
    Yasal çerçevesi belirlenmiş sınırlar içerisinde, arka planda kurumlar arası etkileşimin sağlandığı ve vatandaşa dönük yüzünde tek bir organizasyonmuş gibi davranabilen modern ve bütünleşik e-devlet yapısı, birbiriyle uyumlu, birlikte çalışabilir, etkileşimli, izlenebilir, güvenli, güvenilir ve denetlenebilir bilgi sistemlerine ihtiyaç duyar. Bilginin kurumlar arasında ve bilgi sistemlerinde kullanılabilme ve transfer edilebilme yeteneği olarak açıklanabilecek birlikte çalışabilirliğin en geniş kapsamdaki tanımı, etkin bilgi paylaşımıdır.
    Birlikte çalışabilirlik; “bir sistemin ya da sürecin, ortak standartlar çerçevesinde bir diğer sistemin ya da sürecin bilgisini ve/veya işlevlerini kullanabilme yeteneği” olarak da ifade edilmektedir3.
    e-Devlet kapsamında birlikte çalışabilirliği sağlamaya yönelik faaliyetlerin amacı, düzenleyici rol üstlenerek, kamuda etkin bilgi paylaşımını sağlamak ve böylelikle bir yandan bilgi teknolojilerine yapılan yatırımların geri dönüşünü hızlandırmak, diğer yandan da vatandaşlarımıza bütünleşik kamu hizmetleri sunmak ve kullanıcı memnuniyetini artırmaktır. Çünkü, bilgi ve iletişim teknolojilerinden yararlanılarak başarılması hedeflenen iki temel konu; kamu hizmetlerinin vatandaş (daha genel tanımla “kullanıcı”) ihtiyaçları gözetilerek sunumu ve gelişmiş karar destek süreçlerinin tesisidir ki, bu amaçlara ancak doğru, güncel, eksiksiz bilginin ilgili kamu kurum ve kuruluşları arasında güvenli, güvenilir ve etkin bir şekilde paylaşılması yoluyla ulaşılabilir.
    Birlikte çalışabilirlik ihtiyaçları teknik, organizasyonel ve anlamsal olmak üzere üç boyutta incelenebilir. Teknik boyutta farklı uygulamalar arasında bilgi paylaşımını mümkün kılacak teknolojilere odaklanılırken, organizasyonel boyut teknolojilerden çok süreç modelleme dilleri, nesneye dayalı yazılım mühendisliği gibi mühendislik metodojilerine dayalıdır. Organizasyonel birlikte çalışabilirlik kapsamında, kurumlara ait iş süreçlerinin ilişkili diğer kurumları da içerecek şekilde modellenmesiyle ilgilenilir ve kurumların amaçları ile teknik altyapıyı şekillendiren uygulama ve sistemler arasında bütünlük, diğer bir ifadeyle, paylaşılan bilginin daha etkin olarak değişimini sağlayacak şekilde oluşturulmuş iş süreçleri ve buna uygun kurumsal yapılanma hedeflenir. Ayrıca, süreçlerin yeniden mühendisliği, kurum içi ve kurumlar arasında iş akış yönetimi, süreç ve hizmetler için ihtiyaçların belirlenmesi gibi konuları içerir. Anlamsal birlikte çalışabilirlik kapsamında ise verinin, onu üreten kurumun dışındaki kurumlar tarafından da doğru şekilde anlaşılması ve yorumlanmasına yönelik çalışmalar yer alır.
    Tüm kurumların e-devlet stratejilerini uygularken benimseyecekleri temel standartları içeren ve uygulama düzeyinde birlikte çalışabilirliği hedefleyen bu Rehber, değişen teknoloji ve ihtiyaçların şekillendireceği yaşayan bir doküman olarak değerlendirilmekte olup zaman içerisinde geliştirilmeye ve güncellenmeye devam edilecektir.
    Hazırlanan esaslar, üç boyutlu birlikte çalışabilirlik ihtiyaçları içerisinde teknik boyutu kapsamakta olup, kurumların uyacağı asgari müşterek standartlar vasıtasıyla uygulama düzeyinde birlikte çalışabilirliğin gerçekleştirilebilmesine imkan tanıması, daha üst katmanlarda (anlamsal ve organizasyonel) ihtiyaçların karşılanabilmesinde kullanılacak araçları ortaya koyması, yapılacak yatırımlarda uyulacak asgari müşterek standartların belirlenmesi gibi yararlar sağlamaktadır.
    Kamu Kurum ve Kuruluşları tarafından elektronik ortamda sunulacak ve e-Devlet Ana Kapısı Projesi kapsamında ortak platformdan erişilecek kamu hizmetlerinin ve organizasyonel ihtiyaçların belirlenmesi ile bu hizmetlere ilişkin iş süreçlerinin modellenmesi ve uygulamaların geliştirilmesi çalışmaları bu Rehber’in kapsamında olmayıp, hizmet veren kurum ve kuruluşlar tarafından bu Rehber’de belirtilen politika ve standartlar esas alınarak yapılacaktır.
    e-Dönüşüm Türkiye Projesi eylem planları içerisinde ele alınan eylemler aracılığı ile anlamsal birlikte çalışabilirlik ihtiyaçları ve atılması gereken adımlar konusunda farkındalık yaratılmaya çalışılmıştır. 2006-2010 yıllarını kapsayan Bilgi Toplumu Stratejisi ve eki Eylem Planı kapsamında özelikle kurumsal mimari önerileri ve merkezi erişim çözümleri geliştirilmesini öngören eylemlere yer verilmiştir. Önümüzdeki dönemde e-Dönüşüm Türkiye Projesi kapsamında bu alanda yürütülecek kamu hizmetleri sunumuna yönelik eylemler Rehber’deki esaslar çerçevesinde eylemlerden sorumlu kuruluşlar tarafından üstlenilecektir.
    POLİTİKA
    Normlar ve standartlar, farklı sistemlerin birbirleriyle anlaşabilmesini sağlayacak yöntemi ortaya koyarlar. Bu standartların, bir taraftan birlikte çalışmayı mümkün kılarken, diğer taraftan da kurumlara hareket serbestliği kazandıracak ve rekabet ortamı yaratacak şekilde belirlenmesi esastır. Standartlar belirlenirken, gözönünde bulundurulan ve mevcut durumun izin verdiği ölçüde uyulan esaslar aşağıda ifade edilmektedir.
    Avrupa Komisyonu Çalışmalarıyla Uyum

    Esaslar belirlenirken, Avrupa Komisyonu çalışmalarıyla uyum gözetilmiş, “İdareler Arası Veri Değişimi Programı (IDA)" yeni adıyla “pan-Avrupa Hizmetlerinin İdareler, İş Dünyası ve Vatandaşlara Birlikte Çalışır Sunumu Programı (IDABC)” kapsamında yürütülen çalışmalar ve hazırlanan raporlardan yararlanılmıştır. Bundaki sonraki çalışmalarda da başta Standartlar ve Belirtimler için Ortak Değerlendirme Yöntemleri (CAMSS – Common Assesment Methods for Standards and Specifications) grubu olmak üzere IDABC altında yer alan gruplar bünyesinde sürdürülmekte olan çalışmalardan yararlanılacaktır.


    Ana İletişim Mekanizması Olarak İnternet ve www’in Kullanımı

    Hedef, küresel İnternet devriminde maliyeti ve riski düşürebilmek, İnternet’in tüm taraflarca aktif olarak kullanımını sağlamaktır. Bu amaçla geliştirilecek uygulamaların arayüz olarak W3C standartlarını sağlayan İnternet tarayıcılarını (browser) desteklemesi esastır. Kullanıcı tarafından herhangi bir lisans ücreti gerektirmeyecek şekilde tarayıcı vasıtasıyla indirilebilen eklenti ve aracı yazılımlardan yararlanılabilir.


    Eşit Erişim Hakkı

    Bilgi ve hizmetlerin web sayfası ve diğer alternatif kanallardan, kullanıcılar için tespit edilen arayüzlerin toplumun tüm fertleri tarafından kolay kullanılabilecek ve kullanıcı tarafında gerekli olabilecek ek ticari yazılımları mümkün olan en alt seviyede tutacak şekilde sunumu hedeflenmektedir.


    Bilgiye ve hizmetlere, yasal çerçevede hakkı olan herkesin erişebilmesi esastır. Kamu kurum ve kuruluşları sundukları hizmetlere erişimi sağlamak üzere dezavantajlı vatandaşların da ihtiyaçlarına uygun önlemleri almak konusunda sorumludur. Ayrıca, hizmetlerin sunumunda engelli ve dezavantajlı vatandaşlarımızın kolay kullanımını mümkün kılacak özel önlemler de alınmalıdır.
    Güvenlik

    Elektronik ortamda sunulan hizmetlerde başarı, güven ortamının sağlanmasına bağlıdır. Bu da, güvenlikle ilgili politika ve düzenlemelerin geliştirilmesini gerektirir. Esaslar belirlenirken, tüm katmanlarda güvenlik ihtiyaçları üzerinde durulacak, uluslararası düzeydeki gelişmelerle, e-Dönüşüm Türkiye Projesi kapsamında teknik altyapı ve bilgi güvenliği ile ilgili olarak yürütülen çalışmaların sonuçları, Rehber’in sürümlerine yansıtılacaktır.


    Kişisel Verilerin Korunması

    Kişisel verilerin, bilgiyi temin eden kurum dışında diğer kurumlarca kullanılmasında bilgiyi veren kullanıcının izni esastır. Bilgilerin korunmasından ve amacı dışında kullanılmamasından bilgiyi temin eden ve kullanan tüm kurum ve kuruluşlar ortak şekilde sorumludur. Teknoloji seçimlerinde, bu yönde mahremiyeti sağlayıcı çözümlere gidilmelidir.


    Kişisel verilerin toplanmasından önce kurum ve kuruluşların, bu verilerin toplanmasının amaçlarını belli etmesi ve sonraki kullanımlarını da bu amaçlarla sınırlı tutması gerekmektedir. Toplanma amacının değişebileceği her durumda da, değişime konu olan amaçların aynı şekilde belirgin olması gereklidir. Mahremiyeti sağlayacak önlemler kullanıcının rahatlıkla okuyabileceği biçimde sunulmalı, ayrıca, mahremiyet ile ilgili kullanıcı tercihi gerektiren durumlarda, hizmet, kullanıcının tercihlerini, bilgi alımı öncesinde tam olarak belirleyebileceği şekilde tasarlanmalıdır.
    Açık Standartların ve Uluslararası Standartların Kullanımı

    Birlikte çalışabilirliği mümkün kılma ve rekabeti artırma hedefi kapsamında açık standartların kullanımı benimsenmiştir.


    Bir standardın açık standart sayılabilmesi için, aşağıda yer alan asgari niteliklere sahip olması gereklidir4:

      1. Kar amacı gütmeyen bir kuruluş tarafından kabul görmüş ve gelecekte de bu kuruluş tarafından destekleneceği belirtilmiş olmalı, zaman içinde geliştirilmesi ilgili tüm kesimlerin katılabileceği şeffaf bir karar alma sürecinde yapılmalıdır.

      2. İlgili doküman yayımlanmış olmalı ve bedelsiz ya da itibari bir bedelle temin edilebilmelidir. İsteyen herkes tarafından bedelsiz ya da itibari bir bedelle çoğaltılabilir, dağıtılabilir ve kullanılabilir olmalıdır.

      3. Standart üzerindeki fikri haklar (örneğin; patent gibi), geri alınamaz şekilde herhangi bir hak talebinden (röyalti) bağımsız olmalıdır.

      4. Standardın yeniden kullanımı konusunda hiç bir sınırlama olmamalıdır.


    Anlamsal Bütünlüğü Sağlayacak Ortak Standartların Kullanımı

    Veri değişiminde anlam bütünlüğünü sağlamak ve veri içeriğine ilişkin farklı yorumları engellemek üzere uluslararası standartlar kullanılacaktır.


    Anlamsal birlikte çalışabilirlik ihtiyaçlarına uygun e-devlet metaveri standardının, ontoloji depolarının, ortak modelleme (veri, süreç, mesaj), gösterim ve erişim standartlarının kullanımı sağlanacaktır.
    Ölçeklenebilirlik

    Oluşturulacak yapının değişen ihtiyaçlara cevap verebilecek bir tasarıma sahip olması gerekliliği dikkate alınmıştır.


    Bilginin Zaman İçinde Korunumu

    Alınan karar ve prosedürleri belgeleyen kayıtların uzun dönemde erişilebilir olması gereklidir. Bu doğrultuda, elektronik belgelere ilişkin formatlar belirlenirken, belgelerde saklanan bilgilerin uzun dönemde erişilebilirliğinden emin olunmalıdır.


    Katılımcılık Esası

    Teknik standartların belirlenmesi sırasında, bu standartlara uymak durumunda olan kurumların katılımı sağlanmalı, karar verme sürecinde şeffaflık gözetilmelidir. Bu çalışmanın temel amacı, kurumların ya da kişilerin münferit ihtiyaçlarının karşılanması yerine, bilgi paylaşımı ihtiyaçlarının karşılanarak kamunun ortak çıkarlarının korunmasıdır. Buna imkan verecek şekilde, esasların yönetiminin, geliştirilmesinin ve uygulanmasının katılımcı ve mümkün olduğunca mutabakata dayalı olması hedeflenmiştir. Bu yaklaşımla hazırlanan Rehber’in güncelleştirilmesi sürecinde de bu yaklaşım izlenmiş ve izlenecek olup, bu bölümün 2.6 başlığında belirtilen güncelleme yöntemi kullanılmaktadır.



    İKİNCİ BÖLÜM

    İKİNCİ BÖLÜM
    Bu bölümde birlikte çalışabilirlik ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak kullanılması, uyulması veya sağlanması gereken standartlar altı ana başlık altında değerlendirilmiştir.
    Bu bölümde listelenen standart, belirtim (specification) ya da kılavuzlar, aksi belirtilmedikçe “benimsenen” standartlardır. Rehber’de, aynı alanda birden fazla standardın benimsendiği durumlarda, uygun görülecek standart kurumlar tarafından ihtiyaçlar göz önüne alınarak seçilmelidir.
    Benimsenen standartların yanında, kurumların tercihine bırakılmış ve kullanılması faydalı olacak standartlar da söz konusudur. Kurumların tercihine bırakılan standartlar için “kullanılması önerilmektedir” ifadesi kullanılmıştır.
    Rehber’de benimsenmesi için bir takım geliştirmeler ve incelemeler gerektiren standartlar ise aşağıdaki listelerde “üzerinde çalışılması gerektiği” şeklinde ifade edilmiştir.
    Henüz geliştirilmemiş, ancak geliştirilmesi gereken standartlar “geliştirilecek” ibaresi ile belirtilmiştir.
    DOSYA (VERİ) SUNUMU ve DEĞİŞİMİ
    ESASLAR
    Birçok kamu kuruluşu elektronik ortamda kullanıcılara bilgi sunmakta, bilgi sunumu ve değişimi e-devlet uygulamalarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu açıdan sunulan bilgilere, ilgili tüm taraflar için en az yük getirecek şekilde, kolay erişim sağlanması, etkinliği artırmak ve e-devlet uygulamalarından beklenen faydayı elde etmek için son derece önemlidir. Birlikte çalışabilirlik standartlarının tümünde olduğu gibi, veri sunumu ve değişimi için kullanılacak standartların da belirli bir teknolojiyi öne çıkarmaması, rekabeti önleyecek biçimde belirli ürünlere ya da firmalara bağımlılık yaratmaması ve alternatifli olması e-devlet uygulamalarından etkin şekilde faydalanabilmenin ön koşuludur.
    Bu bölümde, elektronik ortamdaki verilerin sunumu ve değişimi için gerekli standartlar ortaya konmuştur. Standartlar belirlenirken dikkat edilen temel noktalar; sunulan bilgilerin kullanıcı tarafında asgari derecede ek yazılım gerektirmesi, kullanılacak araçların mümkün olduğunca açık standartlara dayalı olması ve bu bilgilere farklı platformlardan ulaşılabilmesidir.
    KULLANILACAK STANDARTLAR
    Aşağıda veri sunumu ve değişimine ilişkin formatlar belirtilmiştir. Mümkünse, bilgilere farklı araçlarla erişimi kolaylaştırmak amacıyla, aynı dosyanın farklı formatlarda oluşturulmuş sürümlerinin de sunulması önerilmektedir.
    Dosya Sıkıştırma ve Arşivleme

    Dosya sıkıştırma ve/veya arşivleme için aşağıdaki tabloda yer verilen formatlardan herhangi birisi ya da birkaçı birlikte kullanılabilir.




    Bileşen

    Standart/Teknoloji

    Açıklama

    Dosya sıkıştırma ve arşivleme

    ZIP (.zip)




    GZIP (.gz)




    7ZIP (.7z)




    Arşivleme

    TAR (.tar)



      1   2   3   4   5   6






        Ana sayfa


    E-DÖNÜŞÜm tüRKİye projesi BİRLİkte çalişABİLİRLİk esaslari rehberi

    Indir 0.54 Mb.