bilgiz.org

Çevirimiçi(On-line) Sinav Sistemi Gelistirilmesi ve Uygulanmasi

  • ABSTRACT
  • 1. GİRİŞ
  • 4.2 TASARIM
  • 4.4. GELİŞTİRME
  • 4.5. UYGULAMA
  • 4.6. INTEROPERABILITY
  • 5. XML (eXtensible Markup Language) ve Eğitim Yazılımları
  • REFERANSLAR



  • Tarih14.10.2017
    Büyüklüğü90.3 Kb.

    Indir 90.3 Kb.



    Çevirimiçi(On-line) Sınav Sistemi Geliştirilmesi ve Uygulanması




    Ziya Karakaya 1


    ÖZET

    Bu çalışmada çevirmiçi sınav sistemlerinin tasarımı, geliştirilmesi ve uygulanması konusunda bilgiler verilecektir. Bu tür sınav sistemlerinin kalite isterlerinin (görsel, interactivite, programlama, veri yapıları gibi) sıralanacağı bu çalışmada ayrıca, On-line Sınav Sisteminin, Online Eğitim sistemi ile enetegrasyonu, ve "interoperability" problemleri üzerinde durulacak, XML teknolojisinin çözüm için olası katkıları tartışılacaktır.


    Anahtar Sözcükler : Çevrimiçi Sınav Sistemi, Bilgisayar Destekli Sınav, Web Destekli Sınav, Interoperability, XML, SCORM, IMS, LTSC


    ABSTRACT

    The purpose of this study is to dıscuss the stages of On-line Assessment System Developmenet (Analyse, Design, Development and Implementation). The important quality criterias and requirement analysis & specifications of visual design, interativity, data models and coding are also discussed. Furthermore, there would be analysis of important aspects of on-line exam system with respect to operability issues with Learning Management Systems. Specifically, XML will be discussed for the solutions of interoperability problems.


    Keywords : On-line Assessment, On-line Testing, Web-based testing, CAA, interoperability, XML, SCORM, IMS, LTSC

    1. GİRİŞ

    Internet’in günlük yaşantımızdaki yeri gün geçtikçe artmakta ve çeşitlenmektedir. Hemen her tür iletişim araçlarında kullanılmayı hedeflemiş gibi görünen Internet, sadece yazım haberleşmesinde değil, sesli ve görüntülü haberleşmede de yerini almıştır. Bu gelişmeler ve Web teknolojilerindeki yenilikler, eğitim sisteminin her alanında olduğu gibi, önemli bir parçası olan sınav sistemlerinde de kendini göstermiştir [Wall, 2000]. Bu alanda yapılmış olan birçok akademik çalışma bulunmakta ve hemen tamamının da işaret ettiği gibi, kullanım alanına, amacına, boyutuna ve öğrenci profiline bağlı olmak üzere, on-line sınav sistemleri, klasik yöntemlere kıyasla en az onlar kadar başarılı olabilmekte ve hatta birçok durumda öğrenimin kalitesini de artırmaktadır. [Sistek-Chandler,2000; Wall,2000; Black,1998; Danziel & Gazzard,1998; Russel & Haney,1997]


    Bu durumun bilinmesine rağmen, bu sistemlerin ülkemizdeki kullanımı oldukça kısıtlıdır. Bu makalenin amacı, bu tür sistemlerin geliştirilmesini sağlayacak olan sistem geliştiricileri, araştırmacılar, araştırma merkezleri ve konu ile ilgili yöneticilerin gereksinim duyacakları bir yol haritası oluşturulmasına katkıda bulunmaktır.

    2. AMAÇ
    Bu makalenin amacı, Üniversite düzeyinde yapılan sınıf eğitiminde kullanılabilecek çevrimiçi sınav sistemlerinin tasarım, geliştirme ve uygulamasına yönelik bilgiler vermektir. Ayrıca, bu tür sınav sistemlerinin, Web tabanlı Uzaktan Eğitim sistemleri ile entegrasyonu konusunda da bilgiler sunmaktır.
    “Interoperability” (bu terimin anlamı tanımlar kısmında verilmektedir) konusunda önemli olan noktalar, sistemin geliştirilmesi konusunda verilen bilgilerle eşzamanlı olarak, yeri geldikçe verilecektir.

    3. SORUN
    Günümüzde kullanılmakta ve/veya satılmakta olan Çevrimiçi sınav sistemlerinin hemen tümü işlevsel farklılıklar göstermektedir. Bu sistemlerde var olan farklı işlevsellikler, kullanıcıların karar verme süreçlerini ve etkin kullanımlarını etkilemektedir. Ayrica, bu sistemlerin birçoğunun çok pahalı sistemler olması, sistemin edinilmesinde zorluk çekilmesine neden olmaktadır [Karakaya,2001].
    Ülkemizde, konu ile ilgili gelişmeler genellikle üniversite düzeyinde takip ediliyor olsa da, ilgili üniversitelerimizin de bu yöntemleri yeterli düzeyde kullanmadıkları görülmektedir. Birçok öğretim elemanı, çevrimiçi sınav hazırlanması işleminde göz önünde bulundurulması gereken kriterleri çeşitli makalelerden, sempozyummlardan ve konferanslardan öğrenmiş yada öğrenmektedirler. Ancak, bu bilgilerini uygulayabilecekleri sistemleri bulmakta zorluk çekmektedirler. Bunun en önemli gerekçesinin ise yukarıda da belirtildiği gibi bu tür sistemleri oluşturan yazılımların ya çok pahalı yada system işlevselliğinin kişisel ihtiyaca yönelik olmaması olduğu kanısındayız.

    Kişisel ihtiyaçların bir tek paket ile karşılanamaması yada pahalı oluşu, üniversitelerimizin bazılarını kendi kullanım amaçları doğrultusunda sistemler geliştirmeye yönlendirmiştir. Bu konuda uygulama yapmak isteyen birçok üniversitemizin araştırma-geliştirme kaynaklarının sınırlılığı göz önünde bulundurulduğunda, bu tür sistemlerin doğru kullanımına yönelik bilgilerin tekrar edilmesinden çok, sistemin geliştirilmesi konusundaki bilgilerin paylaşılmasının öncelikli olması gerektiği kanısındayız.



    Bu makalede, amacımız bir sınav sistemi kullanmak suretiyle sınav hazırlanmasına yönelik bilgiler vermek değil, bu tür bir sınav sisteminin geliştirilmesine yönelik bilgiler sunmaktadır.

    4. TANIMLAMALAR
    Sistemin genel yapısına geçmeden önce terimler ve tanımları üzerinde durmak suretiyle, farklı kişiler tarafından farklı anlamlarda kullanılan terimlerden bizim ne kastettiğimizi belirtmek istiyoruz. Böylelikle okuyucunun bizi daha iyi algılamasını sağlamak amacındayız.Aşağıda tanımlarını yaptığımız kavramların, birçok kereler biribirilerine karıştırıldığını ve/veya gerçek anlamının dışında kullanıldığını gözlemlemekteyiz. Bu nedenle öncelikli olarak bu tanımlamalar üzerinde duracak, gerekli durumlarda ise örnekler sunacağız.
    İlk olarak “Internet” ve “internet” kavramlarını açıklamakta yarar görüyoruz. Küçük harf ile başlayan terim, uluslarası ağ oluşturulması anlamına gelen “internetworking” tekniğinin kısaltılmış adıdır. Diğer taraftan büyük harf ile başlayan Internet ise günümüzde yoğunlukla kullanılmakta olan, haberleşme protokolü olarak TCP/IP (Transmittion Control Protocol / Internet Protocol) kullanan en büyük bilgisayar ağ’ının özel adıdır. Dolayısı ile, “Internet” adı verilen AĞ, dünyanın en büyük internetworking örneğidir [Forouzan, 2001].
    Bu ayrımı yaptıktan sonra, konumuzla ilgili diğer bazı terimlerin de tanımlarını yapmaya başlayabiliriz.
    Computer Based Exam/Computer Based Testing (Bilgisayara Dayalı Sınav): Herhangi bir sınavın bilgisayar kullanılmak suretiyle yapılması anlamına gelmektedir. Sınav sorularının elektronik ortamda verilmesi ve cevapların da aynı şekilde bilgisayar ortamında alınması demektir. Bu tür sistemlerde bilgisayarların herhangi bir ağ mekanizması içerisinde bulunması gerekmemektedir. Sorular, disket, CDROM ve benzeri araçlarla elektronik ortamda verilip, cevapların da yine benzeri araçlarla alınması da mümkündür. Bir programcı tarafından geliştirilmiş özel bir program sayesinde sorular görüntülenip, cevaplar da aynı program vasıtası ile alınabilir. Daha basit olarak, sorular bir text dosyası içerisine yazılıp, cevaplar da aynı dosya içerisinde alınabilir. Dolayısı ile bu sınav sisteminde özel bir programın bulunması da şart değildir. Önemli olan, soru ve cevap aktarımında bilgisayarın kullanılıyor olmasıdır.
    Internet Based Testing/Internet Based Exam (Internet’e Dayalı Sınav): Herhangi bir sınav sisteminde iletişim aracı olarak Internet’in kullanılması anlamına gelmektedir. Her ne kadar Internet’in kullanımı genellikle bilgisayarlar aracılığı ile olsa da, bu sistem içerinde bilgisayar kullanımı zorunlu değildir. Örneğin, Internet destekli ve üzerinde J2ME modülü bulunan bir cep telefonu yada özel tasarlanmış bir cihaz ile, Internet destekli sınav yapmak mümkün olabilir. Bu söylediklerimiz, Internet Tabanlı Sınav Sistemlerinde bilgisayarlar kullanılmaz anlamına gelmemelidir. Haberleşme protokolü olarak Internet’in TCP/IP protokolünü kullanan bir sınav sistemi de bu sistem içerisindedir. Dolayısı ile, soruların aktarımı ve cevapların iletimi olarak Internet’i kullanan herhangi bir sistem aynı zamanda “Internet Based Testing” tanımlaması içerisindedir. Sonuç olarak, herhangi bir “Computer Based Testing” sistemi, iletişim tekniği olarak Internet’i kullanıyor ise bu sistemin adı aynı zamanda “Internet Based Testing”dir.


    Web Based Testing/Web Based Exam (Web Destekli Sınav): Bilindiği gibi Web teknolojisi iletişim aracı olarak Internet’i kullanmaktadır. Dolayısı ile, Web Tabanlı Sınav sistemi aynı zamanda Internet’e Dayalı Sınav sistemidir. Internet’e Dayalı Sınav sisteminde, özel olarak geliştirilmiş herhangi bir bilgisayar program kullanılmak suretiyle sınav yapılabilirken, Web Destekli Sınav Sistemleri’nde WEB teknolojilerinin ve bu teknolojinin kullanmakta olduğu HTTP (Hypertext Transfer Protocol) kullanılması gerekmektedir. Bu sistemle hazırlanmış bir sınavın alınması için, herhangi bir sistem üzerinde bulunan bir Web Gezgini yeterli olurken, diğerlerinde özel program gereksinimi olabilir. Herhangi bir sınav sistemi aynı anda, “Bilgisayara Dayalı”, “Internet’e Dayalı” ve “Web Destekli” olabilir. Tüm Web Destekli sistemler aynı zamanda “Internet’e Dayalı” sistemlerdir. Ancak, yukarıda da belirtildiği gibi bu sistemlerin “Bilgisayar’a Dayalı” olmaları gerekmemektedir. Web desteği bulunan bir televizyon yada özel tasarlanmış bir cihaz bu sistemlerin kullanımını olanaklı hale getirmektedir.
    On-line Testing/On-line Exam (Çevrimiçi Sınav): Herhangi bir iletişim sistemini kullanarak, bilgisayar yada başka bir cihaz aracılığı ile SUNUCU’daki soruların İSTEMCİ’ye aktarılması ve cevapların da aynı yada başka bir SUNUCU’ya iletilmesidir. Birkaç farklı örnek vermek suretiyle, yukarıda açıklanan sistemler ile bağlantısını ve farklılığını açıklamaya çalışalım. Burada SUNUCU ve İSTEMCİ kavramlarının bilindiği farzedilecektir.
    Örnek 1. İstemci’ye sınav tarihi bildirilmiş ve sınavını sözlü olarak telefon aracılığı ile alacağı iletilmiş olsun. İstemci, belirtilen tarih ve saatte SUNUCU konumundaki sınav yetkilisini arayacaktır. Burada kullanılan araç telefon, iletişim protokolü ise kullanılan dildir (İngilizce, Türkçe gibi). Sunucu, arayan kişiden kendisine verilen özel parolayı isteyecek ve/veya ses taraması yapmak suretiyle ilgili kişiyi onayladıktan sonra, sözlü olarak soruları birer-birer soracaktır. Öğrenci de soruların cevaplarını yine aynı iletişim aracı ve protokolünü kullanmak suretiyle SUNUCU’ya iletecektir. Bu sistem bir “Çevrimiçi Sınav” sistemidir. Ancak, “Computer Based”, “Internet Based” yada “Web Based” bir sınav sistemi değildir.
    Örnek 2. Sunucu ve istemci bu kez bilgisayar kullanacaktır. Bu durumda kullanılacak olan sınav sistemi aynı zamanda “Computer-Based Testing” olacaktır. İstemci’ye dönem başlangıcında bir CD içerisinde özel bir program verilmekte ve bilgisayarını MODEM cihazı ile telefon hattına bağlaması istenmektedir. Öğrenci, sınav olacağı zaman bu programı çalıştırmak suretiyle, program içerisinde tanımlı olan bir SUNUCU’nun bulunduğu telefon numarası çevirilecek ve SUNUCU ile İSTEMCİ arasında özel olarak tasarlanmış bir iletişim protokolü ile iletişim başlayacaktır. Gerekli doğrulama işlemlerinden sonra, SUNUCU bilgisayar İSTEMCİ bilgisayara soruları aktaracak ve bu sorular özel bir program aracılığı ile İSTEMCİ’ye görüntülenecektir. İSTEMCİ’nin verdiği cevaplar ise, aynı iletişim sistemi ile SUNUCU’ya aktarılacak ve sınav tamamlanacaktır. Bu sistem de bir “Çevrimiçi Sınav” sistemidir. Aynı zamanda “Bilgisayara Dayalı Sınav” sistemidir. Ancak, kullanılan bağlantı şekli ve protokolü gereği, ne Internet’e dayalıdır, ne de Web’e dayalıdır.
    Örnek 3. Bu örneğimizde de örnek 2’de olduğu gibi, özel bir bilgisayar programı kullanılacak olsun. İstemci’den bir bilgisayar edinmesi ve herhangi bir Internet Servis Sunucusu üzerinden Internet’e bağlanabilmesi istenir. Internet bağlantısının ardından, kendisine verilmiş programı çalıştırmak suretiyle SUNUCU bilgisayar ile iletişime geçecektir. Burada kullanılan iletişimde TCP/IP protokolü kullanılacaktır. Gerekli doğrulama işlemlerinden sonra, SUNUCU bilgisayar soruları istemci’ye iletecek ve sorular özel bir bilgisayar programı yardımı ile görüntülecenecektir. İstemci’nin vereceği yanıtlarda aynı özel program tarafından, aynı iletişim sistemi kullanılarak sunumcu bilgisayara iletilecektir. Bu sistemde bir “Çevrimiçi Sınav” sistemidir. Aynı zamanda, bilgisayar kullanıldığı için “Bilgisayara Dayalı”, Internet bağlantısı kullanıldığı için ise “Internet’e Dayalı” sınav sistemidir. Ancak, burada WEB protokolü kullanılmadığı için Web’e Dayalı değildir.
    Örnek 4. Bu örneğimizde, Web Tabanlı Çevrimiçi Sınav Sistemi’ni oluşturalım. İstemci’ye bir WEB adresi verilir ve WEB sistemini destekleyen herhangi bir cihazdan bağlantı kurması istenir. Örneğimizde, gelişmiş bir Web-TV kullanılıyor olsun. İstemci televizyonun kumandasını alarak TV’deki Web Browser’I açar ve kendisine verilen Web adresine bağlanır. Burada kullanıcıdan, kullanıcı kodu ve şifresi istenir. Gerekli doğrulama işlemlerinin ardından, sorular HTTP (Web Protokolü) ile istemciye iletilir. İstemci’nin TV’sinde sorular görüntülenir ve kumandanın tuşları yardımı ile yada TV’ye bağlanan bir klavye yardımı ile istemci cevaplarını işaretler ve sınav sonunda cevaplar sunucu’ya iletilir. Görüldüğü gibi burada bilgisayar kullanılmamıştır. Dolayısı ile bu bir Bilgisayara Dayalı Sınav sistemi değildir. Ancak, televizyonun Web desteği, Internet bağlantısı yeteneğinden ve üzerinde bulunan Web Gösterimci sayesinde olmaktadır. Dolayısı ile bu system aynı zamanda hem “Web’e Dayalı” hemde “Internet’e Dayalı” bir sınav sistemidir. Ve aynı zamanda bir “Çevrimiçi Sınav Sistemi”dir. Eğer istemci, TV yerine bilgisayarını kullanmış olsaydı, bu aynı zamanda “Bilgisayara Dayalı” bir sınav sistemi olacaktı.
    Interoperability: Farklı işletim sistemleri, faklı donanımlar, ve farklı (ilişkili olduğu) yazılımlarla çalışmasında tutarlılık olması anlamına gelmektedir [SCORM, 2002]. Konumuz olan “Sınav Sistemi” nin ilişkili olduğu yazılımlara örnek olarak; Web Sunucuları, Web Gezginleri, Yönetim Bilgi Sistemleri (Öğrenim Yönetim Sistemi gibi), Dagıtık Öğrenim Sistemleri ve Uzaktan Eğitim Sistemleri sayılabilir.
    4. YÖNTEM
    Sistemin geliştirilmesinde Nesnel Tabanlı (Object-Oriented) analiz, tasarım ve kodlama yapılmasını tavsiye ederiz.
    Okuyucularımızın, bu tür bir sistemi geliştirmeden önce, yazarın Yüksek Lisans Tez’inin [Karakaya,2001] bir kopyasını edinmeleri ve okumaları da sistemin geliştirilmesine büyük katkı sağlayabilir. Burada anlatmakta olduğumuz sistemin birçok kısmı tez içerisinde kullanılan sistemin geliştirilmesinde kullanılmıştır.
    4.1. ANALİZ
    Bilindiği gibi, sınav sistemleri değişik faktörlere bağlı olmak üzere farklılıklar arzetmektedir. Bu faktörlerden en önemlileri olan sınav konusu, sınavın eğitsel amacı, sınavın uygulanacağı kitle çevrimiçi sınav sisteminin geliştirilmesinde de en önemli kriterleri belirlemektedir.
    Bu aşamada yapılması gereken en önemli şeylerden birisi “İhtiyaç Analizi” (Requirement Analysis) ve İhtiyaç Tanımları (Requirement Specification) dır.
    Klasik sınav sistemlerinden yazılı, sözlü yada uygulamalı olanlarından hangisi ya da hangilerinin eşdeğerinin çevrimiçi ortama aktarılacağı da yine analiz aşamasında üzerinde durulması gereken ve sınavın bütünleşik yapısını belirleyen diğer unsurlardan birisini oluştırmaktadır. Doğru olarak yapılacak analiz ve tasarım aşamaları ve iyi kodlama yöntemlerinin kullanımı, üç sınav sistemin de desteklenmesini sağlayabilir. Ancak, bizim üzerinde duracağımız ve önerimiz, yazılı sınav sisteminin öncelikli olarak ele alınması ve geliştirilmesidir.
    Analiz aşamasında doğru soruların sorulması ve yanıtlarının dökümante edilmeside çok önemlidir ve kesinlikle atlanmaması gereken işlerdendir. Bu aşamada yapılacak hertür dökümantasyon, ileriki aşamaların daha sorunsuz ve kısa sürelerde geçilmesi anlamına gelecektir. Hatta daha ileri giderek, bu aşamalarda dökümante edilmemiş yazılım projelerinin büyük olasılıkla başarız olacağını söyleyebiliriz. Sistemin öngörülen zamanda ve öngörülen bütçede çıkarılamaması da başarısızlık olarak görülmedir.
    Bizim, bu çalışmada üzerinde duracağımız sınav sistemi;



    • Yazılı Test sisteminin eşdeğeri,

    • Sınıf eğitiminde ve Uzaktan eğitimde kullanılabilecek bir boyutta,

    • Soru biçimleri olarak;

      • Çoktan seçmeli/tek seçimli,

      • Çoktan seçmeli/çok seçimli,

      • Doğru/Yanlış,

      • Boşluk Doldurma,

    formatlarını içeren,

    • Erişi (Formative) ve/veya tümsel (Summative) amaçlı kullanıma uygun,

    • Web Tabanlı Uzaktan Eğitim Sistemleri ile bütünleşik olabilecek,

    • Bu konudaki gelişmelerin yansıtılabileceği

    özellikleri içerecektir.


    Analiz aşamasında yapılması gereken en önemli şeylerin başında kullanım durumlarının çıkarılmasıdır (Use-Cases). Kullanım durumlarının tespit edilmesinin ve senaryolaştırılmasının en kolay yollarından birisi, kullanıcı guruplarının belirlenmesidir. Kullanıcı gurupları belirlendikten sonra, sistem tam anlamı ile çalışıyor farzedilerek kullanım senaryoları oluşturulur. Böylelikle hem sistemin işlevsellikleri, hem de sahip olması gereken verilerin yapılarına ulaşılabilir.
    Genel anlamı ile sistemin kullanıcı kitlesini;


    • Soru bankası oluşturucu, soru hazırlayıcı

    • Eğitmen (sınav hazırlayıcı)

    • Notlandırıcı (kısa yanıt soruları için gerekli)

    • Öğrenci

    • Gözetmen

    • Yönetici

    • Teknik Destek Elemanları

    • Uzaktan Eğitim Sistemi

    oluşturmaktadır. Kullanıcılardan herhangi birisi, bu kullanıcı guruplarından birden fazlasına dahil olabilir. Ancak, sistemin modüleritesi açısından farklı işlevselliklerin, farklı yetkilendirmeler gerektireceği de düşünülerek, olası gurupların oluşturulması gereklidir. Herbir kullanıcı gurubunun ihtiyaç duyacağı işlevsellik bu aşamada sıralanmalı ve tasarım aşamasında bu bilgiler kullanılmalıdır.


    Çevrimiçi Sınav sisteminin ana modülleri ve işlevleri;
    Yazarlık Sistemi: Bu sistem, soru bankasına soruların, soru guruplarının, sınavların ve bunarla ilgili gerekli bilgilerin girilmesini sağlayacaktır.
    Sınav Sistemi Ambarı: Bütün sorular, soru gurupları, soru sınfıları ve sınavlarla ilgili bilgiler genel bilgilerin tutulacağı yerdir. Veritabanı yerine “Ambar” kelimesi özellikle kullanılmıştır.

    Sınav Sistemi: Kullanıcı guruplarının sistem üzerinde tanımlanmış işlevsellikleri kullanmasını sağlayacak olan sistemdir. Sınavın kullanıcıya iletimi, dönütlerin alınması ve değerlendirilmesi, raporların oluşturulması, LOG bilgilerinin tutulması gibi sistemin işleyisişi için gerekli olan bütün işlemler bu sistem tarafından yapılacaktır. Bu sistem daha sonra birçok alt sisteme ayrılmak durumundadır.
    İletişim Ambarı: Sorular ve sınavlarla ilgili genel olamayan verilerin alındığı-depolandığı ve sınav değelendirme sonuçlarının yazıldığı yerdir. Kullanıcılarla ilgili bilgiler buradan alınmalıdır. Tüm dönüt bilgileri, takip bilgileri, v.s burada bulunacaktır.
    “Doğrulama” (authentication) sisteminin “Sınav Sistemi” içerisinde olmaması önemli bir durum arzetmektedir. Halen kullanılmakta olan sistemlerin birçoğunda bu mekanizma “Sınav Sistemi” dahilinde bulunmakla birlikte, ayrı tutulmasının doğru olduğu kanısındayız. Kullanıcı tanımlama ve doğrulama işlemleri “Sınav Sistemleri”nin değil, “Yönetim Bilgi Sistemleri” nin işlevleridir. Sınav sistemi, bu sistemlerle iletişimi sağlayacak modül(ler)e sahip olmalıdır. Bu yapılmadığı taktirde, ileride bahsi geçecek olan “Dağıtık Öğrenim Sistemleri”nde yönetimi zorlaştıracak ve “Interoperability” konusunda sorunlar yaratacaktır.

    4.2 TASARIM

    Tasarım aşamasında önereceğimiz yöntem, “Nesnel Tabanlı” (Object-Oriented) herhangi bir tasarım şeklinin kullanılmasıdır. Bizim kullandığımız tasarım şekli, (Responsibilty Driven Design) “İşlevselliğe Dayalı Tasarım” modeli olarak bilinmektedir [Budd, 2000]. Bu tasarım yaklaşımında sistemin genel işlevselliği tartışılır ve ilişkili işlevsellikler ve veri yapıları guruplandırılmak suretiyle SINIFSAL (Class) yapılar oluşturulur. Analiz aşamasında yapılmış olan senaryolar bu aşamada tekrar gözden geçirilerek elde edilmiş tüm veriler kullanılır.


    Sınıfsal yapıların oluşumunda ise, “Model-Event-View” tekniğinin iyi bir şekilde kullanılması, ileride yapılacak olan değişikliklerin yansıtılmasını kolaylaştıracaktır. Burada “model” herhangi bir sınıf’ın fiziksel karakteristiğini (data yapısı gibi), “event” işlevselliğini, “view” ise nesnenin kullanıcıya görüntüsünü ifade eder (burada kullanıcıdan kasıt sadece kişiler değil, aynı zamanda diğer sistemlerdir). Bu ve benzeri modelleme ve kodlama tekniklerinin kullanılması hem sistemin geliştirilmesinde, hem de genişletilmesinde büyük kolaylıklar sağlayacaktır. Örneğin, ilk yapılanma aşamasında sadece Web tabanlı olarak tasarlanmış bir sistemin daha sonra “XML” protokolünü kullanan başka sistemlerle bilgi alışverişinde bulunması istendiğinde “cascading changes (yukarıdan-aşağı değişiklik)” diye adlandırılan önemli kodlama sorunları ile karşılaşılabilir. Bunu önlemenin en kolay yolu ise yukarıda tasarım ve kodlama modellerinin kullanılmasıdır.
    Oluşturacağımız sistem içerisindeki “Sınav Sistemi Ambarı”nda bulunucak öğelerin veri yapılarının oluşturulması, sınıflandırılması bu aşamada yapılacaktır.
    Bizim bu aşamada vereceğimiz bilgiler sınıf ayırımlarından çok, sistem dahilindeki nesnelerin edinmesi gerekli fiziksel özelliklerin önemli kısımları olacaktır. Bütün fiziksel yapılanmaları ve sınıflandırmayı vermek bu konuda bir standart yapı oluşturmak anlamına gelecektir ki amacımız bu değildir.

    Öncelikle veri ambarımızda bulunacak olan “sınav” lardan başlayalım.


    4.2.1 SINAV ÖĞESİ
    Herhangi bir sınav, bir yada birden çok sınıf (öğrenci sınıfı değil, soru sınıflaması kastedilmektedir) ve/veya bir yada birden çok gurubu ve/veya bir yada birden çok elementi barındırabilir. Ayrıca, herhangi bir sınavın metadata (sınav için tanımlamasını, işlenmesini belirleyen bilgiler) bulunabilir. Bu noktada atlanmaması gereken en önemli unsur, metadata bilgilerinin GENEL ve ÖZEL olmak üzere farklılaşabileceği ve bu bilgilerin bir kısmının bu ambarda, bazı kısımlarının ise İLETİŞİM ambarında bulunması gerekebileceğidir. Bu bilgiler arasında unutulmaması gereken en önemlileri;
    İstemciye iletim şekli: soruların kullanıcıya göterim şeklini belirleyen bilgilerdir. Örneğin, bir sınav sistemi dahilindeki sorular birer-birer verilebilirken, diğer bir sınavın toplu halde iletilmesi yada guruplara bölünmesi gerekebilir.
    Sıralama ve İşleme Bilgisi: Sınav için tanımlanmış soruların tamamının ya da tanımlanmış ‘x’ tane sorudan ‘y’ tanesinin rastgele seçilmesi sonucu, istenilen sıralama ile yada rastgele sıralama yöntemi ile iletilmesi bilgileri gerekecektir.
    Sınavın/Soruların Defaten Alınması: Bir sınavın ve/veya içerisindeki soruların bir yada birkaç kereler alınıp alınmayacağı bilgileri içerilmelidir. Örneğin, “konu sonu deneme sınavı” amaçlı hazırlanmış bir sınav içerisine dahil edilmiş olan 200 sorunun tümü arasından ‘x’ tanesini rastgele seçerek, ya da içerdiği sınıflara bağlı olarak , ‘a’ sınıfından ‘y’ tane, ‘b’ sınıfından ‘z’ tane, v.b. şekilde seçilecek toplam ‘x’ adet sorudan oluşan bir sınav oluşturulabilmelidir. Böyle bir sınavın, aynı kişi tarafından birden fazla defa alınabilmesi doğaldır. Ancak, sınavı hazırlayan eğitmen, aynı sorunun, aynı kişiye birden fazla gönderilmesi konusunda kısıtlama yapabilmelidir.
    Sınavın Alınması Koşulları: Herhangi bir sınavın, gözetmenin kontrolünde yada serbest ortamda alınabilmesi bilgisini içermelidir. Eğer gözetmen kontrolünde alınabilecek bir sistem ise, “Çevrimiçi Sınav Sistemi” nin kullanıcı ve gözetmen eşlem bilgisine ulaşabilmesinin sağlanması ve gözetmenin onayı sonrasında istemciye sınav içeriğini iletmesi gerekecektir. Ayrıca, sınavın alınabilmesi bir takvime ve saate bağlı olabilir.
    Sınav Süre Bilgileri: Sınav dahilindeki soruların ayrı ayrı, ya da toplu olarak süre sınırlamasına tabi olup olmayacağı bilgilerini içerebilir.
    Kullanıcı Bazlı Açıklamalar: Sınav sistemini kullanan beher kullanıcı gurubu için farklı bilgiler içerebilmelidir. Örneğin, gözetmene yönelik olarak sınavın işleyiş biçimi yada sorularla ilgili açıklamalar bulunabilirken, istemciye farklı, bu sınavı kendi eğitiminde kullanacak olan eğitmene farklı bilgiler iletilebilmelidir. Sınav sistemi bu durumlara göre farklı davranışlar gösterebilecek şekilde tasarlanmalıdır.
    Sınavın Hedefleri: Sınavın hedefleri bilgisinin bulunması, bu sınavı kullacak olan bütün kullanıcı gurupları açısından büyük önem arzetmektedir. Farklı kullanıcılar için farklı işlevselliğe sahip olan bu bilgiler, EĞİTİM sistemlerinin olmazsa olmazlarındandır.
    Sınav Sonrası Dönüt Yapısı Bilgileri: Bir sınavı alan istemciye, eğitmene, yöneticiye, ve gözlemciye farklı dönütler iletilebilmelidir. Aynı zamanda, bu bilgiler Öğrenim Yönetim Sistemi’ne de iletilebilmelidir. Örneğin, konu sonu deneme sınavı sonucunda, yanlış olarak verilen cevaplar için, belirlenen ‘hedef’lerin karşılanamadığı bilgisi kısa açıklamalar ve konulara yönlendirme yapılabilmelidir. Bu durum sadece “Sınav Sistemi”nin tek başına üstleneceği görev olmayıp, aynı zamanda “Öğrenim Yönetim Sistemi”nin etkileşimi ile yerine getirilecek görevdir. Bu ayrımın doğru yapılmaması, oluşturulacak olan sistemin “Öğrenim Yönetim Sistemi” ile bütünleşik hale gelmesine ve dağıtık yapıdan uzaklaşarak diğer sistemlerle etkileşimli çalışmasını engelleyebilir. Kullanılan “Öğrenim Yönetim Sistemi” dahilinde, “Akıllı Özel Öğretmenlik Sistemi” (Intelligent Tutoring System) çalışıyor ise bu bilgilerin İLETİŞİM Ambarı vasıtası ile paylaşımı elzem olacaktır. Görüldüğü gibi bu mekanizma “Interoperability” açısından da büyük önem taşımaktadır.
    4.2.2 SINIF ÖĞESİ
    Sınıf öğesi, öğrenci sınıfını değil, herhangi bir kritere göre biraraya gelmiş elementleri işaret etmektedir. Örneğin, belirli element kümeleri, ünitelerine, hedeflerine ya da yanıt biçimlerine göre sınıflandırılabilirler. Herhangi bir element, bir yada birden çok sınıfa dahil edilebilir, ya da sınıflardan bağımsız olabilir. Oluşturulacak veri yapısında ilişkisel yapı kullanılmak suretiyle aynı bilgi defaten saklanmış olmayacaktır.
    Herhangi bir sınıf boş olabileceği gibi, başka gurupları ve/veya elementleri içerebilmelidir. Örneğin, yanıt türüne (response type) göre oluşturulan bir sınıf içerisinde (ör. True/False), ölçme hedeflerine göre oluşturulmuş diğer sınıflar içerilebilir. Hatta aynı zamanda herhangi bir sınıfa ait olmayan element’ler de içerilebilmelidir. Böylelikle öğretim amacına uygun sınav türleri oluşturması sağlanabilecektir.
    Herbir sınıf, kendine özgü bilgileri içeren metadata yapısına sahip olmalıdır. Bu bilgilerden en önemlileri olan;

    • sınıfın gösterim şekli,

    • hedefleri,

    • açıklama bilgileri,

    • kişisel bilgilendirme,

    • zamana bağımlılık ve süre bilgileri,

    • sıralama bilgileri,

    • dönüt bilgileri

    gibi verileri içerebilmelidir. Bunun dışında gerekli olacak bilgiler analiz aşamasında oluşturulan dökümantasyondan ve bu aşamada yapılacak tartışmalardan, kullanım amaçları ve yerlerine göre elde edilebilecektir.
    4.2.3 ELEMENT ÖĞESİ
    Bu öğenin adı “SORU” olabilirdi, ancak buradaki ELEMENT öğesi, yalnızca soruyu değil, ilgili diğer bilgileri de içerecektir. Diğer bilgiler nelerdir?

    • İçerdiği sorunun en fazla kaç kez alınabileceği,

    • sorunun süresi (eğer varsa),

    • gösterim şekli,

    • cevap türü (ör, tek seçimli, çok seçimli, doldurma gibi),

    • bu sorunun değerlendirmesinin bilgisayar tarafından yapılıp yapılmayacağı, (kısa açıklama gerektiren sorularda bu bilgi önemlidir),

    • istemcinin isteği doğrultusunda ipucu bilgileri olup olmadığı ve varsa bu bilgiler,

    • sınav sonrası öğrenciye verilecek olan dönütün içeriği,

    • sorunun zorluk derecesi,

    • kullanıcı guruplarına özel bilgilendirme verileri,

    • seçeneklerinin sıralanması ve işlenmesi durumu,

    • beher seçenek için dönüt verileri,

    gibi bilgiler içerilecektir.
    4.2.4 DİĞER ÖĞELER
    Yukarıda anlatılan öğeler, gerekli olduğuna ve oluşturulacak sistemlerin veri yapılarından bağımsız olarak bulunması gerektiğine inandığımız öğelerdir. Bu aşada diğer öğelere de karar verilmesi gereklidir. Hatta, yukarıda anlatılan öğelerin farklı fiziksel özellikleri ayrı öğeler halinde ele alınmak suretiyle olabilfiğince esnek yapılar üretilebilir.
    Makalemizde daha fazla detaya girilmemiş olsa da, örneğin bir sorunun ne tür verilerden oluştuğunun ve esnek bir yapının nasıl oluşturulabileceğine dair bir örneği yazarın Yüksek Lisans Tezi’nden [Karakaya, 2001] bulunabilir. Ayrıca, bu aşamada yardımcı olacağına inandığımız “Web-based Testing for Distance Education” [Brusilovsky & Miller, 1999] makalesinin de okunmasında büyük yarar olacaktır.
    4.3. GÖRSEL TASARIM
    Sınav sistemi, içerisinde bulundurduğu herbir elemanın görsel bilgilerini yine o elemanın metadatası’ndan okuyabilmelidir. Bu metadata bilgileri, GUI tasarımında kullanılacak olan nesneleri belirlerken, sınavın diğer görsel tasarımları, “Çevrimiçi Sınav Sistemi”nin görevleri arasında olmalıdır. Sınav tasarlayıcı (eğitmen yada sınav yazarının), bazı görsel değerleri atayabilmesi durumu tamamen sistemin tasarımcılarının vereceği karara bağlı olacaktır. Ancak, tutarlılık açısından bu tür bilgilerin ŞEMATİK yapısının bir kez tasarlanması ve aynı sistem üzerinden alınan sınavların yaklaşık görünümlerinin aynı olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir.
    Bu aşamada görev yapacak geliştiricilere Endüstri Mühendisi ve Eğitim Psikoloğunun yardımı ve görüşlerinin alınması en uygun yapıyı belirlemek açısından büyük önem arzetmektedir.
    Sınav dahilindeki soruların, bir defada kullanıcıya iletilmesi durumlarında, beher soru alanını imleyen, farklı ancak çok değişken olmayan iki renk kullanılması mümkündür. Eğer renk farklılığı oluşturulmuyor ise, soru alanlarının karıştırılmaması için gerekli düzenlemenin yapılması şarttır.
    Bilgisayar kullanıcılarının, genellikle 800x640 çözünürlük kullandığı dikkate alınarak font büyüklükleri iyi okunabilir bir yapıda tasarlanmalıdır. Sınavın bütünlüğü açısından aynı yapılarda aynı formatların kullanılması gereklidir. Örneğin aynı soru içerinde, iki farklı vurgu formatı kullanılmamalıdır. Vurgulama işlemi için koyu renk font seçilmiş ise bu durum sınavın tümü için geçerli olmalıdır.
    Görüntü tasarımın değişebilceği göz önünde bulundurularak, yukarıda anlatılan sistemlerin genellikle TEMPLATE (ŞEMA) ve CSS (Cascading Style Sheets) yardımı ile yapılması uygun olacaktır.

    4.4. GELİŞTİRME

    Tasarım aşamasında sıralanmış olan fiziksel yapıların, bir sınav sistemi için gerekli olan tüm yapılar olmadığını bir kez daha vurgulamakta yarar görmekteyiz.


    Tasarım aşamasında RDD (Responsibility Driven Design) kullanılmış ise, bu aşamaya gelindiğinde tüm sınıflara ait CRC kartları da hazır olacağından, program kodlaması işlemine geçilecektir.
    Bu tür bir sistemin geliştirilmesi için bir programlama dili ve o dile ait tasarım kodlama araçları, veritabanı yönetim sistemleri, Web Servisi sağlayacak sistemlere ihtiyaç duyulacaktır. Bu sistemlerin yüksek ücretli olanları kullanılabilirse de, Linux-Apache-Php-Mysql altın dörtlüsü adını verdiğimiz bir yapının kullanılması da mümkündür.
    Oluşturulacak olan sistemin gelecekte karşımıza çıkacak olan “Dağıtık Eğitim Sisemleri” ile etkileşimli çalışabileceği düşünülerek, daha önce de belirtildiği gibi, Model-Event-View ayrımlarının bu aşamada iyi yapılması gereklidir. Herhangi bir sisteme, sadece küçük eklemeler yapmak suretiyle XML çıktı alınabilmesinin mümkün olması gerekmektedir. Bu durum Nesnel Tabanlı Programlama yeteneği olan dillerden birinin kullanılması ve Kalıtım ve Çokbiçimlilik gibi programa tekniklerinin mümkün olabildiğince doğru ve etkili kullanılmasını gerektirmektedir.
    Oluşturulacak olan sınıfların (CLASS, bunlar veri elemanları olan sınıflar değildir) mümkün olabildiğince biribirilerinden bağımsız davranış gösterebilmeleri sağlanmalıdır. Böylelikle, sistemin herhangi bir yerinde meydana gelecek değişiklik zorunluluğu, diğer bölümlerin etkilenmemesini ya da en az oranda etkilenmesini sağlayacaktır. Sisteme dahil edilecek olan bütün sınıf(class)’lar için birer “View Manager” (görüntü yöneticisi) oluşturmak işleri kolaylaştırıcaktır. Yazarın sempozyum dahilinde yapacağı “Php ile Nesnel Tabanlı Programlama” eğitim etkinliğinde bu konuda örnek yapılacaktır.
    Authentication (Kullanıcı Doğrulama) sisteminde, mümkün olabiliyorsa PROXY Authentication mekanizması da uygulanabilmelidir. Kullanıcı kodu ve şifre doğrulama işlemleri, sistemin üzerinde çalıştığı İşletim Sistemine ve/veya birlikte çalışılacağı Öğrenim Yönetim Sistemi’ne yaptırılmalıdır, ancak bu konuda kesinlikle LOG tutulmalıdır. Kullanıcı, işlemlerine devam ettiği sürece doğrulama işlemi tekrarlanmamalıdır. Bu sistemin oluşturulması için kesinlike İstemci tarafında COOKIE dosyası içerisinde şifre yada kullanıcı kodu bilgileri tutulmamalıdır. Bu durum güvenlik ve sistemin uygulanmasını tehlikeye sokan en önemli etkenlerdendir. Tavsiyemiz, SESSION ve COOKIE tekniğinin aynı anda kullanılması ve sistemin kendine özgün SESSION MANAGER yeteneği ile bütün bilgilerin bir veritabanında tutulması olacaktır.
    Sistemin genel güvenliğinin sağlanması açısından, kullanıcı doğrulama işlemlerinden önce kesinlikle “Güvenli İletişim” (Secured Connection-SSL) ortanıma geçilmelidir. Aksi halde ağı dinleyebilecek konumda olan kişiler tarafından şifrelerin ele geçirilmesi ve sistemin genel güvenliğinin teklikeye atılması söz konusu olabilir.

    4.5. UYGULAMA

    Çevrimiçi Sınav Sistemlerinin uygulaması aşamasında karşılaşılan en önemli problemleri başlıklar halinde incelemekte yarar var. Uygulama aşamasında tartışacağımız konular, SUNUCU ve İSTEMCİ tarafı olarak iki farklı gurupta incelenecektir.


    4.5.1 Sunucu tarafı
    4.5.1.1. Verilerin Güvenliği
    Sınav dahilinde bulunan bütün bilgilerin çok güvenli bir yapıda olması gerekmektedir. Sınav’ın dış arayüzünü oluşturan sistem (Web Server gibi) ile Ambar’ın (veritabanı gibi) bulunduğu sistemlerin ayrı tutulması önemli bir gereksinim olabilir. Verilerin güvenliği, bu tür sistemler için en önemli unsurdur. Bu nedenle, verilerin bulunduğu bilgisayar’a dışarıdan erişim kesinlikle engellenmelidir. Bunu yapmanın en güzel yolu da Three-Tier bir yapı kurmak ve servis veren bilgisayarlar arasında özel iletişim mekanizması oluşturmak olacaktır.
    4.5.1.2. Sistemin Güvenliği
    Sistemin güvenliğinin sağlanabilmesi için bu sistemler üzerinde kesinlikle kullanıcı kodları açılmamalıdır. Sistemde sadece yönetici ve operatörlerin kullanıcı kodları bulundurulmalıdır. Herhangi bir sistem üzerinde kullanıcı kodlarının bulunması, sistemin saldırılar karşısında en zayıf noktasını oluşturacaktır. Sistemi kullacak olan gurupların kullanıcı kodları ve şifreleri bu sistemler üzerinde duracak ise, bu durumda dahi kullanıcı kodu yaratılmamalı, bunun yerine kullanıcı bilgileri farklı veritabanlarında ve şifrelenmiş olarak tutulmalıdır. Kullanıcı kodlarının dahi şifrelenmesi gerekecektir. Kullanıcıların kolay şifreler tercih ettikleri gerçeği hiçbir zaman gözardı edilmemeli ve akla gelebilecek hertür önlemlerin alınması gerekmektedir.
    Ayrıca, belirli kullanıcı guruplarına, sadece kullanıcı kodu ve şifreleri ile değil, IP numaraları gibi özel bilgilerle de doğrulama yapılmalıdır.
    4.5.1.3. İlettişim Güvenliği
    İstemci ve Sunucu arasında kesinlikle güvenli iletişim sistemi kullanılmalıdır. Ayrıca, sistem dahilindeki bilgisayarlar arasında da güvenli iletişim mekanizmaları kullanılması güvenliğin artmasını sağlayacaktır.
    4.5.1.4. Kullanıcı Doğrulama İşlemi Authentication
    Yukarıda da anlatıldığı gibi, doğrulama işlemleri için kesinlikle sistem kullanıcı kodu açılmamalıdır. Ayrıca, yetkili kullanıcıların sisteme giriş izinleri sadece kullanıcı kodu ve şifreleri ile tespit edilmeyip, aynı zamanda yetki verilmiş bilgisayarlardan erişimlerine izin verilmelidir. Özellikle yetkili kullanıcıların sisteme erişimleri konusunda daha titiz olunması ve bu kullanıcılar tarafından yapılan her işlemin raporlanması gerekir.
    4.5.2 İstemci Tarafı
    4.5.2.1 Interoperability
    Kullanıcıya iletilecek olan bilgilerin, kullanıcı bilgisayarları tarafından aynı şekilde yorumlanıyor olmaları gereklidir. Bu nedenle, farklı sistemlerde farklı davranışlar gösterebilecek unsurlardan uzak durulmalıdır. Örneğin, kullanıcıların etkileşimi sırasında istemci bilgisayarın işlemci özellikleri kullanılmak istenirse, karmaşık JavaScript’lerden kaçınılmalıdır. JavaScript yorumlama işlemleri genellikle Web Göstericilerin yetkileri altındadır ve farklılıklar arzetmektedir. Basit işlemler için, örneğin zaman sayaçları gibi, javascript kullanılabilir. Ancak, cevaplara ilişkin işlemlerde kesinlikle kullanılmamalıdır.
    4.5.2.2 Kullanıcı Kimlik Tespiti
    Bu unsur, özellikle Uzaktan Eğitim sistemlerinin de en zayıf noktalarından birini oluşturmaktadır. Bu nedenle, bu tür sistemler ile tümsel(Summative) sınavların kesinlikle gözetmenlerin kontrolünde yapılması gerektiğine inanmaktadyız. Bu problemin çözümü için uzaktaki öğrenciye, en yakın bölgede bir gözcü tayin etmek olabilir. Bu gözetmen herhangi bir üniversite mensubu, kütüphane görevlisi yada lise öğretmenleri olabilir. Burada tartışma konusu olacak tek şey gözetmene olan güven olacaktirki, halen kullanılmakta olan kalsik sistemlerinde en büyük sorunlarından birisi budur.
    Bu tür sistemlerin tasarım ve uygulamasında olabildiğince paranoid yaklaşmak, daha güvenli yapıların oluşturulmasını sağlayacaktır inancındayız. Gelişmiş ülkelerdeki uygulamalarında, değişik bölgelerde, bu işlerin yapılabilmesi için özel ve kamu merkezlerinin olduğunu görmekteyiz. Bu merkezlerde sınav süresince, sınav mekanlarının görüntü kayıtları da alınmakta ve sınav yapıcıya iletilmektedir. Ülkemizde bu sektör henüz oluşmamış olsa da, önümüzdeki yıllar içerisinde oluşumunun kaçınılmaz olduğu inancındayız.
    Ayrıca, “Akıllı Kart” ve “Digital İmza” çözümlerini önerenlerin sayısı artmakla birlikte, bu yöntemlerin de soruna tam çözüm üretemeyeceği kanısındayız. Bu konuda daha fazla yazmaktan kaçınıyoruz, aksi halde farklı bir makale yada kitap içeriğini de buraya taşımamız gerekebilir.

    4.5.2.3 Kopya Yapılması
    Kimlik Tespiti dahilinde oluşturulacak çözümün bu problemin gideriminde katkısı olacaksa da, Sınav Sistemi içerisinde de kopya engellemeye yönelik özellikler bulunmalıdır. Örneğin, analiz aşamasında da belirtildiği gibi, sınav soruların her istemciye farklı sıralama ile ve herbir soruya ait seçeneklerin de yine farklı sıralamada iletilmesi kopyayı önlemek konusunda büyük etken olacaktır. Klasik sınavlarda da bu yöntem kullanılmaktadır. Kaldı ki, kalsik sistemlerde her öğrenciye farklı bir sınav kitapçığı basılamazken (sadece birkaç farklı basım yapılırken), bu sistem ile neredeyse tüm kullanıcılar farklı yapıda gidecektir.
    4.5.2.4. Kesintisiz Güç Kaynağı
    İstemci bilgisayarlarda kesintisiz güç kaynaklarının bulunmasını zorunlu görmekteyiz. Aksi halde, aynı sınavı birkaç kereler almak zorunda kalınabilirki, bizce bu durum sınav sisteminin güvenliğini de etkileyecektir.

    4.6. INTEROPERABILITY

    Oluşturulacak olan “Sınav Sistemi”nin bütün işletim sistemlerinde çalışabilir olmasının sağlanması yerinde olacaktır. Ancak, sadece özel kullanım amaçlı hazırlanıyor ise İşletim Sistemi bağımlılığı sorun yaratmayacaktır. Buna rağmen, bizim önerimiz “GNU/Linux İşletim Sistemi”nin kullanılması olacaktır. Bu önerimizin en önemli sebebleri;



    • tamamen ücretsiz oluşu,

    • POSIX standardına uyumlu bir işletim sistemi olması,

    • dünyadaki üniversiteler tarafından yoğunlukla kullanılıyor olması,

    • hemen bütün donanımlar üzerinde çalışıyor olması (palm cihazları dahil),

    • en büyük donanım üreticilerinin ORTAK desteklediği işletim sistemi olması,

    • bilinen en güvenli işletim sistemlerinden birisi olması (Amerikan FBI Web Servisi verilen noktada Linux kullanmaktadır)

    • Performansının çok yüksek ve sorunsuz çalışıyor olması (Newyork Borsası artık bu işletim sistemini kullanıyor ve eskisine göre performansı ve güvenilirliği çok daha yüksek bulunmuştur )

    • Veri Tabanı işlemlerinde çok verimli olması (ORACLE firması en büyük veritabanlarını Linux üzerine taşımaya başlamıştır)

    • Apache (Web Server) ile en uyumlu sistem olması

    Aslında bu listeyi sayfalarca uzatmak mümkün, ancak biz bu kadarı ile yetinmek istiyoruz.


    Web Server olarak Apache kullanılmasını (Dünyada en fazla kullanılan Web Servis Sunucusu’dur), ve kodlama da ise PHP (ve/veya Java) kullanılmasını önermekteyiz. Veritabanı sistemi olarak başlangıç aşamasında, diğer önerilerimizde olduğu gibi ücretsiz olarak dağıtılan MySQL yada PostgreSQL kullanılmasını öneririz. Bu sistemlerin yetersiz kalmaları durumunda, yada geliştiricinin elinde lisansı bulunması durumunda daha büyük veritabanı yönetim sistemleri de kullanılabilir. Bizim tahminlerimiz, bu tür bir sistem üzerinden, aynı anda binlerce kişiye sınav verilmediği sürece yukarıda bahsedilen veritabanı yönetim sistemlerinin yeterli olacağıdır.
    Yukarıda sıralanan Linux-Apache-MySQL(/PostgreSQL)-Php dörtlüsü tamamen bizim tercihlerimiz ve önerilerimizdir. Başka işletim sistemleri ve programların kullanılması da mümkündür. Öenmli olanın, Interoperability olduğu unutulmadan tercihler ve seçimler yapılmalıdır.


    5. XML (eXtensible Markup Language) ve Eğitim Yazılımları

    Bilgisayar Teknolojisinde ve Bilgisayar Biliminde yaşanan gelişmeler tüm sektörleri olduğu gibi eğitim sektörünü de derinden etkilemiş ve eğitim sistemlerini yeni teknolojilere adapte etmeye, bu teknolojilerin getirdiklerini kullanarak daha iyi çözümler üretmeye zorlamıştır. Ancak, bu değişim sürecinde herhangi bir standardın belirlenmemiş olması, kurumları, özel sektörü ve üniversiteleri farklı çözüm yollarına sürüklemiştir. Bu sürüklenişin sonucu olarak, birlikte çalışamayan, aralarında veri aktarımı neredeyse imkansız olan sistemler ortaya çıkmıştır. Eğitim Sistemi olarak ister kendi çözümlerini üretmiş, isterse büyük çözüm üreticilerinin ürünlerini kullanıyor olsunlar, birinden diğerine hiç kayıpsız veri transfer neredeyse mümkün olamamaktadır.


    Teknolojinin ve bilimin hızlı ilerleyişi, eğitim sektöründe bir başka sistemin daha hızla gelişimini sağlamıştır: Dağıtık Öğrenim Sistemi (Distributed Learning System). Ayrıca, uzaktan eğitim sistemlerinde geliştirilen ürünlerin uyumlu olmaları ihtiyacı birçok çalışma gurubunu bu konuda standart oluşturmaya itmiştir. Bu çalışma guruplarından birkaç tanesi var ki, bunlar dünyaca kabul görmüş, kullanılabilir ve güvenilir yapılar üretmektedirler. Bunlar;


    • IEEE/LTSC-The Institude of Electrical and Electronics Engineers / Learning Technologies Standardization Commitee (LTSC).

    Web Adresi: http://www.ieee.org

    • IMS Global Learning Consortium Inc. (QTI- Question & Test Interoperability standardı)

    Web Adresi: http://www.imsglobal.org

    • AICC-Aviation Industry CBT(Computer-Based Testing) Committee

    Web Adresi: http://www.aicc.org

    • ARIADNE- Alliance of Remote Instructional Authoring and Distribution Network for Europa

    Web Adresi: http://www.ariadne-eu.org

    Ve bu çalışmaların sonucu oluşan standartların tamamının kapsandığı SCORM (Sharable Content Object Reference Model) yapısı geliştirilmiştir. SCORM, Advanced Distributed Learning Initiative(ADL) tarafından geliştirilmekte ve yukarıda sıralanan kuruluşların ortak çalışması durumundadır.


    Yukarıda sıralanan standart çalışmaların tamamının XML temelli olması da göstermektedirki, geleceğin Markup dili ve veri alışveriş mekanizması XML olacaktır. Sadece Web tabanınlı olanların değil, diğer bütün bilgi sistemlerinin XML tabanlı veri değişim modellemesine gittiği görülmektedir.

    REFERANSLAR

    Black, P. (1998). Assessment and Classroom Learning, Assessment in Education, Vol. 5, No. 1, March 1998.


    Brusilovsky, P. & Miller, P. (1999) Web-based Testing for Distance Education, WEBNET 1999, Proceedings Book, p149-153
    Budd, T. (2000). Understanding Object-Oriented Programming with Java, Book published by Addison Wesley, ISBN:0-201-61273-9
    Danziel, J. R., & Gazzard, S. (1998) Assisting student learning using web-based assessment: An overview of the WebMCQ system. Poster session presented at the meeting of the Annual Conference of the Australasian Society for Computers in Learning In Tertiary Education, New South Whales, Australia.
    Forouzan, B.A. (2001). Data Communications and Networking, Book published by McGraww-Hill, ISBN:0-07-118160-1.
    Karakaya, Z. (2001), “Development and Implementation of On-line Exam for a Programming Language Course”, Master Thesis submitted to The Graduate School of Natural and Applied Sciences of METU, December 2001.
    Russell, M. & Haney, W. (1997), Testing Writing on Computers: An experiment Comparing Student Performance on Tests Conducted via Computer and via Paper-and-Pencil, Educational Policy Analysis Archives, Vol. 5, Nr. 3, (1997), ISSN 10682341.
    SCORM, (2002), Sharable Content Object Reference Model,Version 1.2, Developed by Advanced Dıistributed Learning Initiative, 2002. (http://www.adlnet.org)
    Sistek-Chandler, C., Online Assessment: Changing the Way You Test, Converge Magazine, November, 2000. (http://www.convergemag.com/Publications/CNVGNov00/understandingProducts/index.shtm)
    Wall, Janet E. (2000), Technology-Delivered Assessment: Diamonds or Rocks?, (http://ericcass.uncg.edu/digest/2000-02.html)


    1 Atılım Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, 06836 Ankara/Türkiye









        Ana sayfa


    Çevirimiçi(On-line) Sinav Sistemi Gelistirilmesi ve Uygulanmasi

    Indir 90.3 Kb.