bilgiz.org

BiLİŞİm sektöRÜnde eleman açIĞI

  • Anahtar Sözcükler
  • 2. MEVCUT DURUM
  • Bilişim Kullanıcısı
  • Bilişim Uzmanı
  • Politika Üreticisi
  • 3. ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
  • Yüksel Göktaş



  • Tarih27.12.2017
    Büyüklüğü32.94 Kb.

    Indir 32.94 Kb.

    BİLİŞİM SEKTÖRÜNDE ELEMAN AÇIĞI :

    MEVCUT DURUM VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ


    Yüksel Göktaş

    ygoktas@metu.edu.tr

    ODTÜ / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Bölümü
    Özet: Bu çalışmada, bilişim toplumu olmanın en temel koşulu olan yeterli sayı, çeşit ve düzeyde bilişim insan gücünün Türkiye deki mevcut durumu ele alınıp sorunlarla ilgili çeşitli çözüm önerilerinde bulunulmuştur.

    Anahtar Sözcükler: Bilişim sektöründe eleman açığı, bilişim personeli, bilişim uzmanı yetersizliği, bilgisayar mühendisi yetersizliği, bilgisayar öğretmeni yetersizliği
    1. GİRİŞ

    Global bir köy haline gelen dünyamızda sınır tanımayan bilişim teknolojilerinin insanlığın refah düzeyindeki stratejik önemi yadsınamaz. Bütün toplumlar bilişim teknolojilerini kullanmada ve geliştirmede amansız bir yarış içindedirler. Bu yarışta geri kalanların tekrar yarışa dahil olmaları, bilişim teknolojilerindeki hızlı değişimden dolayı pek mümkün gözükmemektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkeler için bilişim, uygarlığı yakalamada kaçırılmaması gereken fırsattır. İster geri kalmış, ister gelişmiş olsun bilişime yönelen toplumlar gelişmelerini sürdürmektedirler. Bilişim toplumu olmanın en temel koşulu ise yeterli sayıda, çeşitte ve düzeyde bilişim insan gücüne sahip olmaktır (10). Öyleyse düşünmemiz gereken; Avrupa Birliğine girmeye hazırlanan ve “gelişmekte olan ülkeler” sınıfından “gelişmiş ülkeler” sınıfına geçmek isteyen Türkiye’nin bu konuda mevcut durumu nedir ? Ne yapması gerekir ?



    2. MEVCUT DURUM

    Türkiye Bilişim Şurası Sonuç Raporu’nda bilişim insan gücü beş kategoriye ayrılmıştır(12):



    • Okur Yazarlık: Bu yetkinlik düzeyi, ilk ve orta dereceli okullarda her düzeydeki öğrencinin bilgisayar okur-yazarı yapılması yanında, süreci yakalamak için, gönüllü kurs ve sertifika programlarıyla sağlanabilecektir.

    • Bilişim Kullanıcısı: Bilgisayarı çok çeşitli amaçlar için mesleklerinde kullanan profesyonellerden oluşan bu yetkinlik düzeyine, yüksek öğretim kurumlarındaki tüm öğrenciler, programlara konacak ek yönergelerle, bilişim okur-yazarı ve bilişim kullanıcısı olarak erişebilecektir.

    • Bilişim Uzmanı: İlgili yüksek öğretim programı çerçevesinde verilebilecek bu yetkinlik düzeyi, sistem çözümleyen, tasarlayan uzmanlar ve mühendislerden oluşur.

    • Bilişim Teknisyeni: Bu yetkinlik düzeyinde, iş yerlerinde kullanıcılara destek verecek personel yer almakta olup, ön lisans kurs ve sertifika programları ile yetiştirilebilecektir.

    • Politika Üreticisi: Bu düzeye ancak, yüksek öğretim düzeylerindeki yetişkinlik üzeri özel ihtisaslaşma ile erişilebilecektir.

    Ülkemizi yarına taşıyacak ve bilişim toplumuna dönüştürecek bilişim uzmanı olarak adlandırılan insan gücünün büyük bölümü üniversitelerin bilgisayar mühendisliği ve bilgisayar eğitimi bölümleri, enformatik enstitüleri, birkaç çeşit ön lisans programı, özel kurs ve sertifika programlarında yetiştirilmektedir (10). Diğer yandan, özellikle matematik, fizik, elektrik mühendisliği, endüstri mühendisliği vb. diğer bölümlerden mezun olan bilgisayar ve iletişim teknolojilerine ilgili olan kişiler bu alandaki insan gücüne önemli katkılarda bulunmaktadır. Fakat bu alanlarda verilen eğitimlerin temel amaçları farklı olduğundan, o bölümlerden mezun olan kişiler bu çalışmanın kapsamı dışında tutulmuştur.

    YÖK’ün belirlemiş olduğu kontenjanlara göre bilişimle ilgili 4 yıllık bölümlere 2002 yılı içersinde alınacak öğrenci sayısı şöyledir (1):



    Tablo 1: 2002 Yılı 4 Yıllık Bilişim ile Bölümlerinin Kontenjanları

    En az 4 yıl sonrasını düşünecek olursak 4 yıllık bir fakülteden mezun olabilecek bilişim insan gücü sayısı 5,026’dir. Bu rakam içersinde bilgisayar mühendisi sayısı da 2,811’dir. Halen ülkemizde yaklaşık 6,000 bilgisayar mühendisi vardır. Türkiye Bilişim Vakfı'nın araştırmalarına göre Türkiye'nin bilgi toplumu olabilmesi için ihtiyaç duyulan bilişim uzmanı 2000 yılında 70 bin civarında idi (10). Cisco ve IDC'nin (International Data Corporation) raporlarına göre Türkiye'deki bilgisayar ağları uzmanı açığı 2002 yılı için 12 bin, 2003 yılı için ise 20 bin kişi olarak tahmin ediliyor (6). Bu sayı batı toplumlarındaki bilgisayar mühendislerinin nüfuslarına oranlaması ile elde edilmiştir.

    Ülkemizdeki 6,000 bilgisayar mühendisine her yıl mezun olanları katıp, yurt dışına transfer olanları da düşersek bugünkü batıyı sayıca ancak 50, 60 yıl sonra yakalamamız mümkün olacaktır (10). Kaldı ki bir çok batılı şirket, bilişim projelerini uygulamada eleman sıkıntısından yakınmaktadır. Bunlardan bir kısmı ülke politikalarını değiştirmekte (Almanya gibi) bilişim konusundaki elemanlara sınırlarını açmaktadır. Bu kapsamda Hindistan, Taiwan, Hong Kong gibi ucuz ve kaliteli iş gücünün bulunduğu ülkelerdeki mühendislere yüksek ücret, vatandaşlık hakkı vb. sosyal imkanlar yaratarak onları Avrupa ve Amerika’ya transfer etmektedirler. Genç nüfusuyla övünen Türkiye’nin de yaşlı Avrupa gibi aynı problemi yaşaması eğitim politikaları açısından hem düşündürücü hem de üzücüdür.

    Genç nüfusunu son yıllarda iyi değerlendiren Hindistan ile ilgili bir kaç önemli konuya dikkat çekmekte fayda vardır. Yıllardır gelişmekte olan ülkeler arasında ilk sıralarda yer alan Hindistan, GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla) artışındaki en büyük payı yazılım sektöründeki yüksek istihdam kapasitesi ile sağlamaktadır. Hindistan, yazılım alanında 2000 yılında 6,8 milyar dolar, 2001 yılında ise 8 milyar dolar ihracat yaparak gelişmekte olan ülkeler içerisinde bu alanda birinci sırada yer almıştır. 2008 yılı yazılım alanında ihracat hedefi ise 58 milyar dolardır. Bunu sağlamak içinde her yıl 200,000 civarında bilişim uzmanı yetiştirmektedir. Başta Microsoft ve Cisco olmak üzere bir çok dev dünya şirketi Hindistan’da kurdukları “Software House” larda ürün geliştirmektedirler (9). Günümüzde IT’nin (Information Technology) “I” harfini bu alanın yıldızlarından “India” (Hindistan) kelimesinden aldığını esprili bir ifadeyle dile getirilmektedir.

    Bilgisayar öğretmeni yetersizliği ise bilgisayar mühendisliğinden daha vahimdir. Çünkü bir bilgisayar mühendisinin yerini başka disiplinden gelen birisi doldurabilir, fakat aynı durum bilgisayar öğretmenleri için daha zordur. Bunun nedeni, öğretmenliğin alan bilgisinin yanında pedagojik formasyon eğitimi de gerektirmesidir. YÖK, ilk ve orta öğretimde yaklaşık 15 milyon öğrencisi olan bir ülkenin dört yıl sonraki bilgisayar öğretmeni ihtiyacını 1,880 olarak tahmin etmiş ve ona göre plan yapmıştır! Bu nedenle 2002 içerisinde eğitim fakültelerinin bilgisayar eğitimi bölümlerine 1,880 kontenjan ayrılmıştır. Güncel bir örnekle ülkemizdeki bilgisayar öğretmeni açığını saptamak aslında zor değildir. 2002 Eylül öğretmen atamaları başvurusu için diğer branşlardan 65-75 arası KPSS taban puanı aranırken bilgisayar öğretmenleri için bu taban puan 40 olarak belirlenmiştir.

    Bilgisayar mühendisliği ve bilgisayar eğitimi bölümlerinin yanı sıra ara elemanların da unutulmaması gerekiyor. Ara elemanlar, lise ile üniversite arasında olması gereken meslek okullarından yetişmesi beklenen bilgisayar teknisyenleri, işletmenler, bilişim pazarlamacıları ve programcılardır. İleri bilişim toplumunda çalışan nüfusun neredeyse yarısının bilişim alanında, ya da diğer alanlarda bilişim teknolojisi ile çalışanlar olduğunu göz önüne alırsak ara eleman yetiştirme konusunun ne kadar önemli olduğunu daha iyi anlayabiliriz. Yetiştirmiş olduğumuz ara elaman sayısı ise 2000 yılı rakamları ile yıllık yaklaşık 7,500 kişidir. 2002 yılında Meslek Yüksek Okullarına (MYO) sınavsız geçişten dolayı kontenjanların okulların kapasitelerinin çok üstüne çıkarılmasına rağmen toplam kontenjan 16,055’dir (1).

    Tablo 2: 2002 Yılı MYO Bilişim Bölümlerinin Kontenjanları


    Fakat Meslek Yüksek Okullarının gerek kalitesiz eğitiminden, gerek öğretim elemanı eksikliğinden, gerekse de piyasadan kopuk ders programlarından dolayı Türkiye’de kaliteli ara eleman açığı gittikçe büyümektedir. Bu açığı yer yer diğer disiplinlerden (matematik, fizik, ziraat, maden vb.) mezun olmuş fakat kendi alanında istihdam olanağı bulamamış ya da kendisini bilişim alanında geliştirmiş lisans mezunlarından karşılandığını görüyoruz.

    Kurs ve sertifika programları ise üniversitelerin dışında, bilgisayar uzmanı iseniz ya da bilgisayar uzmanı olmak isteyenlerin gerekli bilgi ve becerilere sahip olduğunu göstermesi için gereken belge olan BT Sertifikası’na (Bilgi Teknolojileri Sertifikası) yönelik kurslardır. Sertifika, kişinin endüstrinin taleplerini karşılayabilecek bir uzman olduğunu kanıtlar. BT Sertifikaları kişilere iş hayatında anında kullanabilecekleri ve hayata geçirebilecekleri bilgi ve becerileri kazandırır. İşverenler eleman alırken projelerini en hızlı ve en sağlıklı şekilde gerçekleştirebilecek bireyleri tercih ederler. Bu nedenle sadece bir alanda genelde de belli bir ürüne bağlı (vendor oriented) BT Sertifikalarına sahip uzmanlar öncelikle tercih edilirler. BT Sertifikası'na sahip olanlar yurtdışında da çalışma olanaklarını bulabilirler. ABD, Almanya başta olmak üzere dünyada yaşanan eleman açığı nedeniyle sertifikalı kişiler farklı iş fırsatlarını yakalayabilirler (6).

    Sertifikalı eğitim konusunda en önde olanlar Microsoft Eğitim Merkezleri (7), Cisco Eğitim Merkezleri (4), Oracle University Programı (8), Hindistan-Türkiye işbirliği ile Aptech eğitimleri (2) ve İsrail-Türkiye işbirliği ile Bryce eğitimleridir (3).

    Bütün bu seçeneklere rağmen ülkemizin içinde bulunduğu son ekonomik krizin bilişim sektöründe faaliyet gösteren şirketlere faturası çok ağır olduğundan bazı mezunlar şu an için iş bulmakta zorlanmaktadır. Fakat bu dönemin geçici olduğunu ümit ederek büyüyen bir ekonomik yapıya göre insan gücü planı yapmamızda mutlak fayda vardır. Hatta krizden dolayı iyice bütünleşmek zorunda olduğumuz yerkürenin bilişim insan gücünü genç nüfusumuzla neden karşılamayalım ki?

    Fakat bırakınız yerkürenin bilişim insan gücünü Hindistan gibi karşılamayı, Türkiye üretim ekonomisinden bilgi ekonomisine doğru dönüşümünü sağlıklı yapamadığından yaklaşık 10 yıldır bilişim sektöründe insan gücü açığı problemi yaşamaktadır. Bu konuda eğitim veren kurumların sayısı ve mevcut kapasitelerinin yetersizliği nedeni ile bilişim teknolojileri eğitimi talebi yeterince karşılanamamaktadır.

    3. ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

    Günümüzde ülkelerin zenginlikleri, bilgi ve eğitilmiş insan kaynaklarının zenginliği ile ölçülmektedir. Avrupa Birliği’ne tam üye olma sürecindeki ülkemizin de genç ve dinamik nüfusu ile birlikte etkili bir ekonomik bir güç oluşturabilmesi, bireylerini eğiterek bilgi toplumuna dönüşümüyle sağlanabilir. Bu dönüşüm içersinde anahtar rol oynayan bilişim sektöründeki elaman açığı ile ilgili olarak mevcut durum yukarıda tespit edilmeye çalışılmış ve aşağıdaki çözümler önerilmiştir:



    1. İlköğretimden başlamak üzere eğitimin her kademesinde bilgisayarlı eğitime geçilmesi, her okula internet erişiminin sağlanması ve BT’nin bütün derslere entegre olması sağlanmalıdır,

    2. Orta dereceli okullardan mezun olan tüm bireyler, AB standartlarında bilgisayar okur-yazarı olarak yetiştirilmelidir,

    3. Bilişim alanındaki kaynak kitapların yurtdışındaki yayınevleri ile anlaşarak Türkiye’de basılması ve böylece daha ucuza elde edilmesi sağlanmalıdır (12)

    4. Tüm dünyada geçerli olan BT Sertifikaları konusunda eğitim veren merkezlerin sayısı ve kontenjanları artırılmalıdır,

    5. Örgün eğitim ya da iş olanağı bulamayan genç nüfus, kurs ve sertifika programları ile bilişim alanında üretken hale getirilmelidir (12),

    6. Bilgi teknolojileri konusunda eğitimi teşvik etmek amacıyla, bu alanda faaliyet gösteren vakıf ve özel kuruluşlar vergi dışı bırakılmalı, böylelikle hem sektörü hem de sektörden yararlanan kişiler desteklenmelidir,

    7. Bilgisayar okur yazarlığını desteklemek için üniversitelerde ki tüm bölümlere bilişim dersleri konulmalıdır,

    8. Bilişim sektörü ve üniversitelerin kendi kendine öğrenme (self learning) ve uzaktan eğitim (distance education) alt yapılarını geliştirerek genç nüfusa daha ekonomik yeni alternatifler sunmalıdır,

    9. Alt yapısı tam olarak hazırlandıktan sonra mevcut bölümlere ilaveten yeni bölümler açılmalıdır,

    10. Mevcut bölümlerin olanakları yeterli ölçüde genişletilerek kontenjanları artırılmalıdır,

    11. Üniversitelerin bilişim ile ilgili bölümleri ülkemizin mevcut bilişim insan gücünü geliştirmek üzere herkes için hayat boyu öğrenme yaklaşımıyla hizmet içi eğitim olanakları geliştirmelidir (10),

    12. Ders programlarının güncelleştirilmesi ve üniversite sanayi işbirliğinin canlandırılması amacı ile bölüm öğretim üyelerinden ve bilişim sektöründen oluşan bir komitenin kurulmasında büyük yarar vardır (10),

    Yarınlarda IT’nin (Information Technology) “T” harfini de Türkiye’nin temsil etmesi, bilişim insan gücünün nitelik ve niceliğini artırılmasına bağlıdır.

    KAYNAKLAR

    1. 2002-ÖSYS Tercih Kılavuzu

    2. Aptech Bilgisayar Eğitimi. [On-line] Available: http://www.aptech-turkiye.com

    3. Bryce Eğitim Merkezleri. [On-line] Available: http://www.kocbryce.com

    4. Cisco Eğitim Merkezleri. [On-line] Available: http://www.cisco.com/global/TR/edu

    5. Indian IT Industry, [On-line] Available: www.nasscom.org.

    6. IT Sertifika Programları, [On-line] Available: www.yenibir.com/sertifika/neden.

    7. Microsoft Eğitim Merkezleri . [On-line] Available: http://www.microsoft.com/turkiye/egitim

    8. Oracle University Programı. [On-line] Available: http://www.oracle.com/tr/education

    9. Sun, Aysegül (2002). Türkiye’de Bilişim Eğitimi ve Önemi. [On-line] Available: http://list.ankara.edu.tr/lists/ank-club/Apr/0149.html.

    10. Vural, Faroş V. (1999). Bilgisayar Mühendisliği Bölümlerinde Öğretim Üyesi Açığı: Mevcut Durum ve Çözüm Önerileri. İstanbul: Türkiye Bilişim Vakfı.

    11. Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı 2001-2005. [On-line] Available: http://ekutup.dpt.gov.tr/plan/viii/taslak.pdf

    12. I. Türkiye Bilişim Şurası Sonuç Raporu, 2002, Ankara, T.C. Başbakanlık


    Yüksel Göktaş, Araştırma Görevlisi

    Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü

    Orta Doğu Teknik Üniversitesi

    06531 Ankara, TÜRKİYE

    E-mail : ygoktas@metu.edu.tr
    Tel       : +90 312 2103674

    Fax     : +90 312 210 1006











        Ana sayfa


    BiLİŞİm sektöRÜnde eleman açIĞI

    Indir 32.94 Kb.