bilgiz.org

Anayasa hukukuna giRİŞ ders notlari




Sayfa1/3
Tarih14.10.2017
Büyüklüğü175.9 Kb.

Indir 175.9 Kb.
  1   2   3

 

ANAYASA HUKUKUNA GİRİŞ DERS NOTLARI


B Ö L Ü M 1
ANAYASA HUKUKUNUN BİLGİ KAYNAKLARI


  1. ANAYASALAR

  2. ANAYASA MAHKEMESİ KARALARI

  3. BİLİMSEL ESERLER

  4. KAYNAK TARAMA


B Ö L Ü M 2
ANAYASA HUKUKU KAVRAMI

(Tanımı, Konusu, Kısımları ve Diğer Hukuk Dallarıyla Arasındaki İlişki)


  1. Anayasa Terimi

Türkçe “anayasa” kelimesi Fransızca constitution (konstitüsyon) kelimesinin karşılığı olarak kullanılmaktadır. Oluşturmak, teşkil etmek, meydana getirmek, kurmak, tesis etmek anlamlarına gelmektedir. Türkçe de konstitüsyon kelimesini karşılığında sırasıyla “kanun-u esasi”, “teşkilat-ı e-sasiye kanunu” ve “anayasa” kelimeleri kullanılmıştır.





  1. Anayasa Hukuku Terimi




  1. Anayasa Hukukunun Tanımı

Anayasa hukuku, yasama, yürütme ve yargı gibi devletin temel organlarının kuruluşunu, işleyişini ve bu organlar arasındaki karşılıklı ilişkileri ve devlet karşısında vatandaşların temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen hukuk kurallarını inceleyen bir hukuk bilimi dalıdır.




  1. Anayasa Hukukunun Konusu




Anayasa Hukukunun Konusu

Devletin Temel Organları

Temel Hak Ve Hürriyetler

Yasama (Kuruluş)




Yürütme (İşleyiş)




Yargı (Karşılıklı İlişkiler)







  1. Anayasa Hukuku ile Diğer Hukuk Dalları Arasındaki İlişki



  1. Hukukun Diğer Dallarının Anayasallaşması



  1. Anayasa Hukukunun Kısımları


B Ö L Ü M 3
ANAYASA KAVRAMI


  1. Anayasa Kavramının Tanımı




  1. Maddi Anlamda Anayasa

Maddi anlamda anayasa, devletin temel organlarının kuruluşunu ve işleyişini belirleyen hukuk kurallarının bütünü olarak tanımlanmaktadır




  1. Şekli Anlamda Anayasa

Şekli anlamda anayasa normlar hiyerarşisinde en üst sırayı işgal eden, kanunlardan farklı ve daha zor bir usulle konulup değiştirilebilen hukuk kurallarının bütünü olarak tanımlanabilir.



Hangisi Doğru ?

Bu tanımlardan şekli anlamda anayasa tanımı doğrudur. Çünkü Bir kere, devletin temel kuruluşuna ilişkin pek çok şey anayasalarla değil, kanunlarla düzenlenmiştir.


Normlar Hiyerarşisi: Bir hukuk düzeninde mevcut olan, anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik gibi normlar, dağınık halde ve rasgele değil, alt-alta, üst-üste bulunur. Bu normların arasında altlık-üstlük ilişkisi vardır. Buna “normlar hiyerarşisi” veya hukuk düzeni piramidi” denir.

  1. Anayasa Türleri




  1. Anayasacılık Hareketleri




  1. Yazılı Anayasa – Yazısız Anayasa Ayrımı




  1. Yazılı Anayasa

Yazılı anayasa bir anayasa içinde olması düşünebilecek kuralların yetkili bir organ tarafından belirli bir belge içinde toplanmasıdır




  1. Yazısız Anayasa

Yazısız anayasa her şeyden önce “yazılı” anayasanın karşıtıdır. “Yazısız Anayasa”ya, “teamülü anayasa” veya “geleneksel anayasa” da denir. Bu tür anayasa, toplum içinde uzunca bir süre kesintisiz olarak tekrarlanan ve bağlayıcı olduğuna inanılan uygulamalardan oluşur. Yazısız anayasanın en bilinen örneği İngiltere’dir.





  1. Yumuşak Anayasa – Katı Anayasa Ayrımı




  1. Yumuşak Anayasa

Yumuşak anayasa, normal kanunlarla aynı usullerle ve aynı organlarca değiştirilebilen anayasa olarak tanımlanmaktadır. Örnek: İngiltere “anayasası” yazısız olması itibariyle yumuşak bir anayasadır.





  1. Katı Anayasa

Katı anayasa, normal kanunlardan daha farklı organlarca ve daha zor usullerle değiştirilebilen anayasa olarak tanımlanabilir. Yazısız anayasalar, nasıl nitelikleri gereği yumuşak iseler, yazılı anayasalar da aynı şekilde katıdırlar.


Bir anayasaya “katılık” sağlamanın değişik yolları şunlardır:


  1. Üye Tamsayısının Salt Çoğunluğu Kuralı

  2. Nitelikli Çoğunluk Kuralı

  3. Halkoylaması

  4. Değiştirilemeyecek Maddeler

  5. Süre Yasağı

  6. Dönem Yasağı


B Ö L Ü M 4
KANUNLARIN ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİ:

ANAYASA YARGISI

Anayasa Yargısı: Kanunların anayasa uygunluğunun yargısal denetimine verilen isimdir.
Anayasa Mahkemesi: Kanunların anayasaya uygunluğunu denetlemekle görevli, genel mahkemelerin dışında kurulmuş özel bir mahkemedir.


  1. Anayasa Yargısı Modelleri




  1. Amerikan Modeli

Kanunların anayasaya uygunluğunun normal mahkemeler tarafından denetlenmesine “Amerikan modeli anayasa yargısı” denmektedir.




  1. Avrupa Modeli

Kanunların anayasaya uygunluğunun, genel mahkemeler tarafından değil bu işle görevlendirilen özel bir mahkeme tarafından denetlenmesine “Avrupa modeli anayasa yargısı” denmektedir.




  1. Anayasaya Uygunluk Denetiminin Türleri




  1. A Priori Denetim

“Önleyici denetim” de denen a priori, kanunun yayınlanmasından önce yapılan anayasaya uygunluk denetimidir.a priori denetiminin olumlu yanı, denetlenen kanun henüz uygulanmamış olmamasıdır. Ancak bu sistemin, kısa bir sürede denetimini sonuçlandırmak gibi bir sakıncası vardır.




  1. A Posteriori Denetim

“Düzeltici denetim”de denen a posteriori denetim, kanunun resmi gazetede yayınlanmasından sonra yapılan anayasaya uygunluk denetimidir. Türkiye, Almanya, İtalya gibi ülkelerde a posteriori anayasaya uygunluk denetimi vardır. Bu sistemde kanun önce yürürlüğe girer; kanun denetimi sonra yapılır. Kanun uygulandıktan sonra anayasaya aykırı sonuçlar çıkarıp çıkarmadığı daha iyi anlaşılır.Ayrıca bu usulde anayasa mahkemesinin denetimini sınırlı bir sürede bitirmek gibi bir durumu yoktur.





  1. Anayasaya Uygunluk Denetiminin Yolları




  1. Soyut Norm Denetimi (İptal Davası)

Soyut norm denetimi veya iptal davası yolu anayasada belirtilen bazı organların, yasama organı tarafından yeni kabul edilen bir kanun aleyhine doğrudan doğruya anayasa mahkemesine başvurmalarıyla gerçekleştirilen denetimdir. Anayasaya aykırılık iddiası ve denetimi herhangi bir dava ile ilgili olmaksızın soyut olarak gerçekleştirildiği için bu yola “soyut norm denetimi” denmektedir.





  1. Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu)

Somut norm denetimi veya def ’i yolu bir mahkemede görülmekte olan davanın karara bağlanmasının, o davada kullanılacak hukuk normunun uygun olup olmamasına bağlı olması halinde yapılan denetimdir. Bu denetim yoluyla yürürlükte olan ve yıllardır uygulanmış olan bir kanunun denetlenmesi sağlanabilir.





  1. Bireylerin Başvurusu Üzerine Denetim (Anayasa Şikayeti)

Avrupa tipi Anayasa yargısı sistemini benimsemiş bazı ülkelerde bireylere de anayasa mahkemesine bazı koşullarda başvurma imkanı tanımaktadır. Buna “anayasa şikayeti” ismi verilmektedir. Ancak bu başvuruyu isteyen herkes değil, sadece temel hak ve hürriyetleri ihlal edilen kişiler belirli koşullar altında yapabilmektedir




  1. Anayasaya Uygunluk Denetiminin Sonuçları



B Ö L Ü M 5
KURUCU İKTİDAR
Kurucu İktidar: Anayasa yapma ve değiştirme iktidarı olarak tanımlanmaktadır.

Kurumuş İktidar: Kurucu iktidar tarafından yapılan anayasayla kurulan devlet organlarıdır. Devletin başlıca, yasama, yürütme, yargı olmak üzere üç kurulmuş organı vardır.


  1. Asli Kurucu İktidar




  1. Asli Kurucu İktidarın Ortaya Çıkış Halleri




  1. Devrim

Sosyal, ekonomik, siyasal ve hukuki düzenin bütünüyle ve şiddet yoluyla değiştirilmesidir.



Örnek: 1789 Fransız Devrimi, 1917 Rus Devrimi


  1. Hükümet Darbesi

Hükümetin, anayasal usuller dışında, şiddet yoluyla, birden bire, ama yine yöneticiler arasında el değiştirilmesidir.



Örnek: 27 Mayıs 1961 ve 12 Eylül 1980 Hükümet darbeleri.
***Hükümet darbesinde, devrimden farklı olarak sadece yöneticiler değişir, siyasal ve sosyal düzende genellikle değişme olmaz. Devrimde halkında katılımı söz konusu iken, hükümet darbelerini çoğunlukla sınırlı sayıda yönetici kesimler ve özellikle askerler yapar.



  1. Savaş




  1. Sömürge Olan Ülkenin Bağımsızlığa Kavuşması


Sonuç: Asli kurucu iktidar hangi durumda ortaya çıkarsa çıksın, her halükarda bir “hukuk boşluğu” durumunda ortaya çıkmaktadır. Asli kurucu iktidar, önce mevcut bir anayasayı devirerek, bir hukuk boşluğu yaratmakta sonrada yeni bir anayasa yaparak bu boşluğu doldurmaktadır.



  1. Asli Kurucu İktidarın Sahibi




  1. Asli Kurucu İktidarın Özellikleri




  1. Hukuk Dışılık

  2. Sınırsızlık




  1. Asli Kurucu İktidarın Biçimleri: Anayasa Yapma Usulleri




Anayasa Yapma Usulleri

Monokratik Usuller

Demokratik Usuller

Ferman

Misak

Kurucu Meclis

Kurucu Referandum

    1. Monokratik Usuller




  1. Ferman

Ferman usulüyle yapılan anayasalar hükümdarın tek taraflı iradesinin ürünüdür. Hükümdar tebaasına bir anayasa vermeye karar verinceye kadar tam anlamıyla mutlak ve sınırsız bir iktidara sahiptir. Ferman tek taraflı bir işlem olarak bağlayıcı değildir.



Örnek: 1848 İtalyan Anayasası, 1889 Japon Anayasası bizde de 1876 Kanunu-u Esasi ferman usulüyle hazırlanmıştır.

  1. Misak

Misak usulünde, ferman usulünün aksine, hükümdarın iradesinin karşısında ona kendisini kabul ettirebilen bir temsili organ yada meclis vardır. Kısaca artık, monarkın iradesine eklenen bir başka irade söz konusudur. Burada, hükümdarla onun karşısında olanlar arasında bir pazarlık, bir uzlaşma vardır. Bu nedenle misak hükümdarın tek yanlı bir işlemi değil, iki yanlı bir işlemdir. Özetle misak, hükümdar ile karşısındakiler arasında yapılan bir anlaşma, bir sözleşme, bir akittir.Misak fermanın aksine bağlayıcı bir nitelik taşır.



Örnek: 1215 Magna Carta Libertatum, 1689 Bill of Rights bizden 1808 tarihli Sened-i İttifak.


    1. Demokratik Usuller

Anayasa yapmanın bir de demokratik usulleri vardır. Zira teorik olarak demokrasilerde egemenlik bir kişiye değil, halka ve millete aittir. Egemenlik millete aitse anayasa kurucu meclis, halka aitse kurucu referandum usulüyle yapılacaktır.


  1. Kurucu Meclis

Konvansiyon veya kurucu meclis, anayasayı yapmak üzere halk tarafından seçilmiş özel bir meclis demektir. Görevleri bakımından kurucu meclislerin, “Fransız” ve “Amerikan” olmak üzere iki tipi vardır.



  1. Kurucu Referandum

Kurucu referandum usulünün teorik temelini halk egemenliği ilkesi oluşturmaktadır. Kurum pratikte, yarı-doğrudan doğruya demokrasi araçlarından biri olan referandumun anayasaların kabulüne uygulanmasından ibarettir.


Genel Asli Kurucu İktidar Tanımı: Hukuk dışı, sınırsız, sahibi hukuken belirlenemeyen, hukuk boşluğu ortamında beliren, monokratik veya demokratik biçimleri olan, yeni bir anayasa yapma iktidarıdır.


  1. Tali Kurucu İktidar

Bir anayasayı yine o anayasada öngörülmüş usullerle değiştirme iktidarı olarak tanımlanabilir.




  1. Tali Kurucu İktidarın Gerekliliği




  1. Tali Kurucu İktidarın Özellikleri




  1. Tali Kurucu İktidar Hukuki Nitelikte Bir İktidardır.

Tali kurucu iktidarın kim tarafından hangi usuller dahilinde kullanılacağını tespit eden hukuk kuralları vardır ki, bu kurallar bizzat anayasa tarafından konulmuşlardır.





  1. Tali Kurucu İktidar Sınırlı Bir İktidardır.

Tali kurucu iktidar bizzat anayasa tarafından kurulduğuna göre, bu iktidarın yine anayasa tarafından sınırlandırılması her zaman mümkündür. Gerçekten de anayasalara bakıldığında anayasaların tali kurucu iktidar için bir takım sınırlar belirledikleri görülmektedir.Bu sınıflar;





  1. İçeriksel ( Maddi ) Sınırlar

Birçok anayasa bazı hükümlerinin değiştirilmesini bizzat yasaklamışlardır.



  1. Zamansal Sınırlar

Bazı anayasalarda tali kurucu iktidarın anayasayı değiştirmesini anayasanın kabul edilmesinden itibaren belli bir süre geçmedikçe yasaklamışlardır.





  1. Biçimsel Sınırlar

Katı anayasaların hemen hepsi kendi değiştiriliş usullerini ayrıntılarıyla tespit etmektedirler. Tespit edilen bu usuller, tali kurucu iktidarın biçimsel sınırlarını oluşturmaktadır.





  1. Tali Kurucu İktidarın Sahibi



  1. Tali Kurucu İktidarın Biçimleri: Anayasayı Değiştirme Usulleri




  1. Teklif Safhası

  2. Karar Safhası

  3. Onay Safhası




  1. Onay Yetkisinin Devlet Başkanına Verilmesi




  1. Geciktirici Veto

  2. Güçleştirici Veto

  3. Mutlak veto




  1. Onay Yetkisini Halka Verilmesi




  1. Mecburi Halk Oylaması

  2. İhtiyari ( isteğe bağlı ) Halkoylaması

Tablo: Asli Kurucu İktidar --Tali Kurucu İktidar Karşılaştırılması





ASLİ KURUCU İKTİDAR

TALİ KURUCU İKTİDAR

Konusu

Yeni Bir Anayasa Yapma

Mevcut Anayasada Değişiklik

Ortaya Çıkış Halleri

Devrim, Hükümet Darbesi, Savaş vs.

Normal Dönemler

Sahibi

Fiilen En Güçlü Olan

Anayasanın Yetki Verdiği Organlar

Hukuki Niteliği

Hukuk-dışıdır

Hukukidir

Sınırlılık Özelliği

Sınırsızdır

Sınırlıdır

Biçimleri ( Usulleri )

Önceden Belirlenemez

Anayasa Tarafından Belirlenen Usuller



B Ö L Ü M 6
DEVLET KAVRAMI
Devlet Kavramı: Belirli bir ülke üzerinde yaşayan, üstün bir iktidara tabi olan teşkilatlanmış insan topluluğunun meydana getirdiği devamlı ve hukukun kendisine kişilik tanıdığı bir varlıktır.

    1. Devletin Unsurları: Millet, Ülke, Egemenlik




  1. İnsan Topluluğu: Millet

Birbirlerine birtakım bağlarla bağlanmış insanlardan oluşmuş topluluğa “millet” deriz.




  1. Objektif Millet Anlayışı

Objektif anlayışa göre, millet bir takım objektif bağlanmış insanların oluşturduğu topluluktur. Bu bağlar maddi, yani elle tutulur, gözle görülür, kısacası beş duyuyla hissedilir niteliktedir.



Örnek:


  1. Irk Birliği

  2. Dil Birliği

  3. Din Birliği




  1. Sübjektif Millet Anlayışı

Sübjektif millet anlayışına göre, milleti oluşturan insanlar birbirine sübjektif, yani elle tutulamayan, gözle görülmeyen nitelikte olan bağlarla da bağlanabilir. Bu bağlar, manevi niteliktedir; birtakım duygu ve düşüncelerden oluşur.





  1. Devletin Toprak Unsuru: Ülke

Ülke, devletin egemenliğine tabi olan ve üzerinde milletin yerleşmiş olduğu “üç boyutlu maddi çevre” dir.


Ülkenin Kısımları

  1. Kara Sahası

  2. Su Sahası

  3. Hava Sahası



  1. Devletin İktidar Unsuru: Egemenlik




  1. Egemenliğin Değişik Anlamları

Egemenlik kavramı ortaya atıldığı zamanlardan günümüze kadar değişik anlamlarda kurulmuştur.




Egemenlik

Dış Egemenlik ( Bağımsızlık )

İç Egemenlik

Devletlerin Eşit Egemenliği

İçişlerine Karışma

Kendisi ( İçeriği )

( Kanun Yapmak, Savaş Veya Barış İlan Etmek, Yargılama Yapmak, Para Basmak, Vergi Toplamak, vs. )

Niteliği ( Asli, En Üstün, Sınırsız, Bölünmez, Devredilmez İktidar)




    1. Dış Egemenlik

Devletin diğer devletlerden aşağı konumda olması, başka devletlere tabi bulunmaması ve dış ilişkilerinde diğer devletlerle eşit olmamasıdır.


Devletlerin bağımsızlığı ilkesinin



  1. Devletlerin Egemen Eşitliği

Uluslararası hukuk bakımından bütün devletlerin aynı hukuksal statüye sahip oldukları anlamına gelir.




  1. İçişlerine Karışmama İlkesi

Milletler Cemiyeti Sözleşmesiyle tanınmıştır. Keza, Bu ilke Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 21 Aralık 1965 tarih ve 2131 sayılı kararıyla da kabul edilmiştir.





    1. İç Egemenlik

Devletin kendi ülkesi içinde söz konusu olan egemenliğidir.İç egemenlik de kendi içinde;


1. Devlet iktidarının kendisini, yani içeriğini açıkçası kapsadığı yetkileri ifade etmek için kullanılır.
2.Devlet iktidarının kendisini değil bu iktidarın bazı niteliklerini belirtir.
Egemen İktidarın Başlıca Nitelikleri


  1. Asli bir iktidardır.

  2. Bir başka iktidardan türememiştir.

  3. En üstün iktidardır.

  4. Sınırsız bir iktidardır.

  5. Tek ve bölünmez bir bütündür.

  6. Devir ve ferağ edilemez.


Devletin Devamlılığı İlkesi
Devlet içinde, hükümetlerin, siyasal rejimlerin değişmesiyle devlet değişmez.Devletin devamlılığı ilkesinin başlıca üç sonucu vardır:


  1. Antlaşmaların Devamlılığı

  2. Hukukun Devamlılığı

  3. Borçların Devamlılığı




  1. Egemenlik Teorileri




Egemenlik Teorileri

Teokratik Teoriler

Demokratik Teoriler

Doğaüstü İlâhi Hukuk Doktrini

Providansiyel İlâhi Hukuk Doktrini

Millî Egemenlik Teorisi

Halk Egemenliği Teorisi

    1. Devletin Kökeni Hakkındaki Teoriler




  1. Aile Teorisi

Bu teoriye göre devlet, ailenin zamanla büyümesi ve aynı kandan gelen ailelerin birleşmesiyle meydana gelmiştir.

Aile gens (geniş aile,sülale) trübü (boy,kabile,aşiretler) Devlet


  1. Biyolojik Teori (Organizmacı Teori)

Bu teoriye göre devlet tabii ve biyolojik kanunlara göre, diğer canlı yaratıklar gibi kendiliğinden meydana gelen, büyüyen, gelişen ve zamanla yok olan bir organizmadır.İnsan vücudunun organ ve fonksiyonlarına tekabül eden organ ve fonksiyonlar aynen devlette de vardır.Örneğin; insandaki beslenme devletteki üretimdir.İnsan vücudundaki dolaşan kanın devletteki karşılığı mal ve eşya dolaşımıdır.



  1   2   3






    Ana sayfa


Anayasa hukukuna giRİŞ ders notlari

Indir 175.9 Kb.