bilgiz.org

Aile doktorlari iÇİn kurs notlari – AŞama – T. C. Sağlik bakanliğI

  • İletişim Hakkında Hekimlere Öneriler
  • HASTA EĞİTİMİ
  • Hasta Eğitiminin Temel Prensipleri
  • Hasta Eğitimi ve Danışmanlığı Hakkındaki Öneriler
  • Hasta Eğitiminin Standartları
  • Sağlık Davranış Biçiminin Değerlendirilmesi İçin Model
  • Sağlık Davranışının Değişimindeki 6 Aşama
  • Eğitim Düzeyi Düşük Olan Hastaların / Bireylerin Eğitimi
  • Sağlık Personelinin Katılımı



  • Sayfa8/29
    Tarih27.12.2017
    Büyüklüğü1.46 Mb.

    Indir 1.46 Mb.
    1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   29

    Yüz Yüze Görüşmeye Alternatif Yöntemler

    Anket

    Hasta tarafından doldurulan anket, yüz yüze görüşmeden 2 ana konuda farklılık gösterir. Bunlardan birincisi ankette insanla insanın etkileşimi söz konusu değildir. Bu yöntemde iletişimi anlamlı kılan vücut dili kullanılamamaktadır. İkincisi ise, anket ile hastanın cevaplarındaki anlamın net olarak algılanması her zaman mümkün olmayabilir. Hekimin bu koşullarda elde ettiği bilgi ile hastaları değerlendirmesi sağlıklı olmayabilir. Örneğin, anket formunda hastanın 5 kez kürtaj olduğuna ait bir bilginin değerlendirilmesi, yüz yüze görüşmede anlaşılabilecek özel koşulların sorgulanmamış olması nedeniyle, sınırlı bilgi verecektir. Öte yandan hazırlanmış anket formaları ile hasta ile hekimin etkileşimini gerektirmeyen konularda bilgi edinilebilir. Hastanın tedavisinde, hekim ile hastanın iletişimi önemli olduğundan, bu türlü yüz yüze görüşmeler tedavinin vazgeçilmez bir parçasıdır.



    Bilgisayar Ortamında Tıbbi Bilgi Almak

    Bu tür iletişim yöntemlerinde hasta ve hekimin ortak dili kullanıyor olması zorunludur. Hasta ve hekimin soru ya da yanıtları farklı anlaması problemlere neden olabilir. Bu yöntemin kullanımı ile hastaların ancak %68’inin şikayetlerini ifade edebildikleri tespit edilmiş, bunların da önemli bir kısmının bazı fiziksel sorunlarını anlatamadığı belirlenmiştir. İletişimin sözel ve sözel olmayan mesajlar ile gerçekleştiği bilinmektedir. Sözlerin anlamı vücut dilinin kullanımı ile vurgulanabilmektedir. Öte yandan bilgisayarların kullanımında bu anlamları yakalayabilme şansı yoktur. Bilgisayar ile yöneltilen soruların zorunlu olarak direkt sorular şeklinde hazırlanması iletişimi kısıtlamaktadır.

    Bilgisayar, yukarıda belirtilen sorunlar nedeniyle tıbbi öyküye ait verilerin toplanmasında yardımcı bir araç olarak kullanılabilir.
    İletişim Hakkında Hekimlere Öneriler

    Hekimler hastalarına yaptıkları açıklamaları, genellikle onların sosyokültürel düzeyleri ve anlama kapasiteleri hakkındaki tahminleri ile sınırlandırırlar. Bilgilendirme sürecinde, tüm hastaların, hastalıkları hakkında mümkün olan en fazla bilgiyi öğrenmek istedikleri gerçeğini unutmamak gerekmektedir.

    Tıbbi öykü almak kimi zaman, alışılmış soru-yanıt biçimiyle sınırlı hasta görüşmesi şeklinde olup, hekime yetersiz ve bazen de yanlış fikirler vermektedir. Görüşmedeki tuzakların anlatıldığı bölümdeki bilgilerin ışığında soru tekniklerinin geliştirilmesi, bu sorunu ortadan kaldırabilir.

    Hasta ile sonuçları paylaşırken tek taraflı düşünmeden, hastanın duygu ve düşüncelerini de göz önünde bulundurmak gerekmektedir.

    Etkili bir görüşme için, hastanın kaygılarını ve bizimkileri birleştirerek bir sentez yapmak, hastanın tedaviye uyumunu arttıracaktır.

    Özetlenecek olursa;

    Hastanın size gelme nedenlerini uygun bir şekilde öğrenin. Bunun için yapmanız gerekenler;

    Hastayı size getiren semptomları açığa çıkartın

    Sosyal ve mesleki durumu hakkında gerekli bilgileri alın

    Hastanın sağlık anlayışını öğrenin.

    Diğer problemleri öğrenin.

    Klinik problemleri tanımlayın.

    Kritik semptomlar ve tıbbi geçmiş hakkında ayrıntılı, ek bilgiler alın.

    Hastayı uygun bir şekilde muayene edin.

    Sorunları giderecek tedavi planları yapın.

    Hastanın problemini tanımlayın.

    Problemin ciddiyetini belirleyin.

    Hasta ile birlikte karar alın.

    Hastayı tedavi planını belirleme sürecine dahil edin.

    Problemleri hastaya açıklayın.

    Açıklamalarınızın hastanın ihtiyaçlarına uygun olmasına dikkat edin.

    Hastanın açıklamaları anladığından ve kabul ettiğinden emin olun.

    Sorunlar hakkında paylaşılmış anlayışa ulaşmaya çalışın.

    Görüşmeyi etkili bir biçimde kullanın.

    Kaynakları etkili kullanın.

    Hastayla etkili bir ilişki kurun.

    Uygun zamanlarda sağlık tavsiyelerinde bulunun.


    Kaynaklar


    1. Robert E. Rakel, MD. Textbook of Family Practice 5th Edition W.B.Saunder Company.

    2. Peter Tate Doktorun İletişim El Kitabı 1998 Beyaz Yayınları.

    3. Koptagel-İnal G. Hekim-hasta ilişkisinde izlenim. Tıpsal Psikoloji içinde. 3. Baskı, Güneş Yayınevi. Ankara, 1991, 196-7.

    4. Maguire P, Pitceathly C. Key communication skills and how to acquire them. BMJ 2002; 325: 697-700.

    5. Rathe R. Opening the interview/setting the agenda. www.medinfo.ufl.edu/year1/bcs/interv/opening.html (Erişim tarihi: 20.12.2003).

    6. Kurtz S, Silverman J, Draper J. Teori, araştırma verileri ve pekiştirici öğrenimi devreye sokmak için pratik öneriler. Tıpta İletişim Teknikleri içinde. Beyaz Yayınları, İstanbul, 1998, 200-18.

    7. Murtagh J. Communication skills. In General Practice. Second edition, McGraw-Hill Book Company. Roseville, Australia. 25-33.



    HASTA EĞİTİMİ

    U.Güney Özer Ergün14, Serap Çifçili15


    Tanım:

    Birey, aile ve topluma sağlıklı yaşam alışkanlıklarının kazandırılmasında, sağlığın korunma, sürdürme ve geliştirilmesinde eğitim önemli bir yer tutar. Hasta eğitimi; bireyin sağlığını ve hastalığını en üst düzeyde yönetmesini sağlayan eğitimdir. Hastanın hastalığına uyumu ve kendi kendine bakımını sağlamak için etkili bir eğitim programı planlanması ve uygulanması sağlık hizmetinin bütünleyici bir parçasıdır.

    Hasta eğitimi terimi ilk kez 1950’lerde kullanılmaya başlanmıştır. Sağlık çalışanları ile hasta arasındaki ilişki sırasında yer alan bir öğretme ve öğrenme sürecidir. Bunun aksine, sağlık eğitimi ise sağlıkçı-hasta ilişkisi dışında gerçekleşen bir öğretme ve öğrenme sürecidir. Okullarda bulunan sağlık ya da insan biyolojisi dersleri sağlık eğitimi açısından verilebilecek örneklerdir. Eğitimin başlıca hedefi hastalık ve sakatlıkların önlenmesi için daha sağlıklı yaşam tarzına ait davranışların benimsenmesini sağlamak olduğunda bu durum sağlığın geliştirilmesi olarak adlandırılır. Sağlığın geliştirilmesi bu nedenle hasta eğitimi, sağlık eğitimi ve hastalıkların önlenmesinin bir alt grubunu oluşturmaktadır.

    Hasta eğitimi; uyum ve memnuniyetin arttırılması, sağlık harcamalarının azaltılması, morbidite ve mortalitenin azaltılması, yaşam kalitesinin yükseltilmesi, hastalara yetki verilmesi ya da hastaların otonomilerinin arttırılması için bir yol olarak önerilmektedir.


    Gereksinim:

    Toplumun sağlıkla ilgili her konuda daha iyi bilgilenmeyi arzu ettiği açıktır.



    Hasta hakları;. ‘bireyin, kendi sağlığını koruyup geliştirmesi konusunda bilinçlendirilmesi ve kendi sağlığı ile ilgili anlayabileceği şekilde eksiksiz bilgi alma hakkı’ doğrultusunda hasta eğitimi hekimin temel görevleri arasındadır. “Aydınlatılmış onam” ilkesi, hastanın bilgisinin bulunmadığı yan etki ve komplikasyonların oluşması halinde hekimin sorumlu tutulmasını gerektirmektedir.

    Hasta uyumu; Hastaların %50’sinden daha azının kendilerine önerilen tedaviye uyduğu bilinmektedir. Bu durum özellikle kronik hastalıklarda 80’li yıllarda tanı ve tedavide kazanılan ilerlemeye rağmen sağlık sonuçlarında yeterli iyileşmenin sağlanamamasına yol açmaktadır. Sağlık çalışanlarının önerilerine ve reçete edilen ilaçlara uyumun eğitim yoluyla arttırılacağı özellikle son yıllarda yapılan pek çok klinik çalışma ile gösterilmiştir.

    Hasta memnuniyeti: Sağlık eğitiminin hasta memnuniyetini arttırdığı, ayrıca, gereksiz vizitleri ve telefon görüşmelerini azalttığı kanıtlanmıştır. Eğitim sonucunda artmış olan hasta memnuniyeti, daha gerçekçi beklentilerle birlikte hatalı tıbbi uygulamaların önlenmesine büyük ölçüde katkıda bulunabilir.
    Eğitim fırsatları:

    Hasta eğitimi; sağlık hizmetinden ayrı tutulmamalıdır, aksine hasta ile görüşme sürecinde yer almalıdır. Hastanın öyküsü alınırken hastanın sağlık davranışları, beklenti ve inançları, bilgi ve becerileri belirlenebilir. Muayene sırasında; bu muayenenin amacı ve saptanan bulguların ne anlama geldiği öğretilebilir. Tanının tartışılması sırasında; anlamı açıklanır ve uygun bir terminoloji ile karar verme süreci paylaşılabilir. Tedavinin planlanması aşamasında; tedavi alternatifleri sıralanıp hastanın her birinin etki ve olası yan etkilerini anlaması ve uygulama zorlukları açısından da değerlendirip tedavi kararını paylaşması sağlanabilir (1)

    Sağlık eğitimi, okulların müfredatında düzenli olarak bulunan bir bölümü oluşturur, çeşitli topluluklarda iş yerlerinin programlarında bulunabilir ve medyada rutin olarak yayınlanır. Hekimler bu tür eğitimlere katılarak sağlıkla ilgili mesajlarını geniş dinleyici kitlesine ulaştırma olanağı bulabilir. Diğer olasılıklar arasında; toplum kuruluşlarında sağlıkla ilgili konuşmalar yapmak, iş kazalarından kaçınmak için işveren ve çalışanlara önerilerde bulunmak, yerel radyo ve televizyon programlarında güncel sağlık konuları hakkında konuşmak sayılabilir.

    Aile hekimlerinin çoğu eğitim uygulamaları için yeterli zaman bulamayacağını düşünür. Zaman kısıtlılığı için olası çözümlerden birkaçı aşağıda sıralanmıştır;

    a) Sigaranın bıraktırılması, perinatal bakım ve sağlıklı beslenme gibi belli başlı ana başlıklar için kalabalık gruplarda toplu eğitimler planlanabilir.

    b) Kronik hastalıklar için hasta grupları oluşturulabilir. Hasta grupları hem hastaların kendilerini yalnız hissetmelerini engeller, hem de birbirleriyle deneyimlerini paylaşabilirler.

    c) Hemşireleri ve yardımcı sağlık personelini de takım içine katarak, hasta eğitimi tüm uygulamaya yaygınlaştırılabilir.
    Hasta Eğitiminin Temel Prensipleri:

    Hasta eğitimi temel olarak hasta merkezli yaklaşım ilkesine dayanır. Hasta merkezli yaklaşım hastanın inançlarını, kültürel özelliklerini, beklentilerini, umutlarını, hastalığının kaynağına dair düşüncelerini de sağlık hizmetinin kapsamına katar (3, 4). Hem çocuk hem erişkin eğitimi ile ilgili araştırmalar bizlere etkin eğitim ile ilgili pek çok bilgi sunmaktadır.



    Hasta Eğitimi ve Danışmanlığı Hakkındaki Öneriler

    • Eğitim her hastanın kendi koşulları öngörülerek hastanın anlayabileceği şekilde uyarlanmalıdır.

    • Amaçlar, beklenen etkiler ve bu etkilerin ne zaman bekleneceği hakkında hastalar kapsamlı olarak bilgilendirilmelidir

    • Büyük değişikliklerdense daha ufak değişiklikler önerilmeli ve basamaklandırılmalıdır.

    • Davranış değişikliklerini önerirken spesifik hedefler belirlemeli ve bu hedefler hasta ile birlikte seçilmelidir.

    • Yeni davranışları önerirken özgün olunmalıdır.

    • Yeni davranışları eklemenin, yerleşmiş olanları kaldırmaktan daha kolay olduğu bilinmelidir.

    • Uygun olduğunda yeni davranışlar yerleşmiş olanlarla birleştirilmelidir.

    • Hastadan açık şekilde vaat alınmalıdır.

    • Farklı stratejiler kullanılmalıdır.

    • Uygulama yerinde diğer çalışanların da katılımı sağlanmalıdır.

    • Toplum örgütleri, gönüllü sağlık kuruluşları, kaynak materyaller ve hatta diğer hastalardan yararlanılmalıdır.

    • Sürekli takip etme yoluyla gelişim gözlenmelidir.

    • Hastanın, hastalığının yönetimini üstlenmesini hedeflemelidir.


    Hasta Eğitiminin Standartları

    JCAHO (Joint Commision on Accredition of Healthcare Organization) standartları ile hasta eğitiminin standartları şu şekilde belirlenmiştir.



    • Hasta ve ailesine iyileşmesini ve fonksiyonlarının düzelmesini sağlamak için gerekli bilgi ve beceriyi sağlayacak bir eğitim planının oluşturulması,

    • Hastanın karar verme sürecine katılımının sağlanması ve eğitim sürecine ailenin de dahil edilmesi,

    • Tanılama ile başlayan ve belirlenmiş bilgi gereksinimlerine yönelik ve tercihlerine uygun bir eğitim programının vurgulanması,

    • Hastaların güvenli ve etkili ilaç kullanımı ile ilgili eğitilmesi,

    • Hastaların kullandıkları araç-gereç ve desteklerin güvenli ve etkili kullanımı ile ilgili eğitilmesi,

    • Hastalara besin – ilaç etkileşimleri, hastalığa uygun diyet önerilerinin açıklanması,

    • Hastalara sağlık kontrolleri ve ulaşabilecekleri toplumsal kaynaklar hakkında bilgi verilmesi esas alınmıştır.


    Sağlık Davranış Biçiminin Değerlendirilmesi İçin Model

    Hasta eğitiminin amacı; sağlıklı yaşam tarzının benimsenmesi, hastalık ve sakatlıkların önlenmesi için hastayı davranış değişiklikleri konusunda cesaretlendirmek, desteklemek ve tedavi uyumunu arttırmaktır. Bu bakımdan basitçe bilgilendirmekten çok davranış değişikliği yaratmayı hedefler.

    Davranış değişim sürecini anlamada en yararlı yollardan biri Transteorik model’dir (Prochaska ve Velicer, 1997). Bu model, değişim için 6 aşamanın gerektiğini öne sürer:

    Düşünme öncesi, Düşünme, Hazırlanma, Eylem, İdame ve Sonlandırma.

    Düşünme öncesi, düşünme ve hazırlanma aşamaları; değişim için olan motivasyon ve hazırlılık aşamaları olarak düşünülmektedir. Risk altında bulunan toplumlarda, bireylerin yaklaşık %40’ı düşünme öncesindekiler, %40’ı düşünenler ve %20’si hazırlananlar şeklindedir. Hasta görüşmeleri bu aşamalara uygun yapıldığı ve her aşamaya uygun, güçlendirici yöntemler kullanıldığı taktirde süreç içinde ve sonuçlarda gelişmeler kaydedildiği yapılan araştırmalar tarafından gösterilmiştir. Model doğrusal bir şekilde tanımlanmakla birlikte, hastaların aşamalar arasında doğal olarak ileri ve geri hareket ettiklerini deneyimler göstermektedir.



    Sağlık Davranışının Değişimindeki 6 Aşama :

    1. Düşünme öncesi: Yakın bir gelecekte (genellikle sonraki 6 ay içinde) herhangi bir davranışta bulunmayı hedeflemez.

    2. Düşünme: Sonraki 6 ay içinde değişimi hedefler; değişimle birlikte gelen olumluluk ve olumsuzlukların farkındadır.

    3. Hazırlanma: Kısa bir süre içinde (genellikle sonraki 6 ay içinde) harekete geçmeyi hedefler; bir planı bulunmaktadır.

    4. Eylem: Son 6 ay içinde davranışında belirgin, özgün değişiklikler yapmıştır.

    5. İdame: Tekrarın önlenmesine çalışılır, kendine güven artar; bu dönem 6 aydan 5 yıla kadar sürebilir

    6. Sonlandırma: Tekrar olma ihtimali sıfırdır ve yeni bir davranışın sürdürülebilmesine olan inanç %100’dür.

    Kısıtlı zaman ve kaynakları akılcı kullanmak açısından hasta eğitiminde büyük oranda hastaların hazırlanması aşamasına odaklanmak mantıklı olur. Bu tip hastalara uygun bilgi ya da ipuçlarını vererek yararlı bir değişim yaratmak genellikle kolaydır. Basit davranışlar için (örneğin, egzersizden önce vücudu germe gibi), sadece basit öneriler veya eğitici broşürlerin verilmesi yeterli olabilir. Daha karmaşık davranışlar için (örneğin, diyetle ilgili değişiklikler gibi); diğer bir sağlık uzmanından yardım almak gerekebilir.

    Modelin içinde saklı olan önemli anlamlardan biri; düşünme öncesi ve düşünme aşamasında olan hastalarda eylem için cesaretlendirmenin boşa enerji harcama olduğudur. Bunun yerine, hastanın hazırlanma aşamasına geçmesi amaçlanmalıdır. Düşünme aşamasındakiler, değişimin avantaj ve dezavantajlarını düşünürken sıklıkla çelişkide kalırlar. Bu hastaların kafasındaki olumsuzlukların azaltılması için açık uçlu sorularla bunların neler olduğunun anlaşılması gerekir. İnançlar, güven, destek olan veya engel olan durumların değerlendirilmesi ve değiştirilmesi yoluyla araya girerek zaman harcamanın gerekli olup olmadığına karar vermelidir. Sıklıkla karar, hastanın risk düzeyi, zaman, birbiri ile çekişen ihtiyaçlar, hekimin kendi deneyimleri ve kendine güven düzeyi gibi faktörlere bağlıdır. Hekim, hasta motive olduğu zaman kendisinin desteklemeye istekli ve hazır olduğu mesajını hastaya iletmelidir. Zaman içinde hasta bundan hoşnut oldukça, değişim aşaması düzenli olarak tekrar değerlendirilmelidir.

    Kimi zaman davranış değişikliği sonucunda sağlık kazançlarının hemen ortaya çıkmaması hastaların motivasyonunu kırabilir. Hekimler bunun bilincinde olmalı ve hastaları bu konuda hazırlamalıdır. Bu arada, yargılayıcı olmamak, hastanın yaptığı ufak değişikliklerle ödüllendirilmiş hissetmek, onları daha da cesaretlendirmek ve bazılarının hiçbir zaman değişmeyeceğini kabul etmek en iyi stratejilerdir. Örneğin, bir yılda sigarayı bırakanların oranı %5’ten %10’a çıkmışsa, kalan %90’dan ümitsiz olmak yerine, sigarayı bırakanların oranının 2 katına çıkmasından mutluluk duymalı ve %90 için kapıyı açık tutmalıdır.


    Eğitim Süreci

    Eğitim dinamik bir süreçtir. Değerlendirme, planlama, uygulama ve değerlendirmeden oluşan bir daireye benzer. Döngü ideal olarak hekim ve hasta arasındaki işbirliği süreci şeklinde olmalıdır, böylece her iki taraf da sonuçları ile ilgili sorumlu olur. Hastaların bilgi düzeyi, öncelikli eğitim gereksinimleri göz önünde bulundurulmalı, eğitim hedefleri hasta ile birlikte saptanmalıdır. Örneğin yeni diyabet tanısı konmuş bir kişi ile bir süredir diyabet tanısı ile izlenmekte olan bir kişinin eğitim hedefleri kuşkusuz birbirinden farklıdır. Yeni tanı konmuş bir diyabet hastası için hiperglisemi ve hipogliseminin bulgu ve semptomları uygun bir eğitim hedefi iken, bir süredir izlenmekte olan bir hastanın eğitim hedefi kan şekeri sonuçlarına dayanarak ekstra insülin dozlarının planlanması olabilir. Bilginin işlevsel olmasına dikkat etmek gerekir. Örneğin, bir diyetisyen ya da hekimin gıdada bulunan yağ miktarından kalori oranını hesaplayabilmesi gerekli olabilir ancak hastalar için içersinde doymuş yağ oranı daha fazla olan gıdaların neler olduğunu öğrenmek ve yemekleri hazırlarken aşırı yağdan kaçınma yolları ile ilgili değişiklikler yapmak daha önemli ve daha gerçekçi olabilir.

    Hekimlerin hasta eğitimi sırasında sıklıkla hastalık hakkında çeşitli bilgiler vermeyi yeğledikleri yapılan araştırmalarda saptanmıştır. Oysa hastaların bu bilgileri vizit sonrasında kısa sürede unuttukları da bilinmektedir. Hastalık hakkında bilgi vermekten çok, hastalara günlük hayatta karşılaşacağı zorluklarla nasıl başa çıkabilecekleri, hastalıklarının gidişi sırasında alevlenmeleri yada komplikasyonları nasıl fark edecekleri, hangi durumlarda hekime başvurmaları gerektiği, hangi durumlarla kendilerinin başa çıkabilecekleri ve nasıl başa çıkmaları gerektiği anlatılmalıdır (1). Yukarıdaki diyabet örneğinde; evde kan şekeri ölçümleri ile kendilerini izlemeleri, belli değerlerin üzerinde ölçümler saptadıkları taktirde hemen hekime başvurmalarını yada hipogliseminin belirtilerini anlatmak ve bu belirtileri fark ettikleri anda hemen iki kesme şeker yemelerini, dolayısıyla her zaman yanlarında iki kesme şeker taşımalarını tavsiye etmek gibi.

    Bilginin saptanmasında hemen her zaman basit bir takım soruların sorulması ve hastaları sorularını yöneltmeleri konusunda cesaretlendirmek yararlıdır

    Böylece fizyoloji ve tedavi yöntemleri hakkındaki bilgi eksiklikleri ve yanlış anlaşılmaları saptamak olasıdır. Eğitim için bir takvim oluşturmak üzere, bu alanlara hekim ve hasta tarafından beraberce öncelik verilebilir. Buradaki sır, tüm bu sayılanların 15 dakikalık tek bir vizitte tamamlanması gerektiği şeklinde bir hisse kapılmamaktır. Tıbbi görüşmeye uygun şekilde entegre edildiği taktirde, mantıklı bir hasta eğitimi planlamada gerekli verilerin toplanması oldukça kısa bir sürede mümkün olur. "Bugün size nasıl yardım edebilirim?” şeklindeki açık uçlu bir soru bile hastada ilgi uyandırabilir ve ne söylemesi gerektiği konusunda düşündürebilir.
    Eğitim Düzeyi Düşük Olan Hastaların / Bireylerin Eğitimi

    Tıbbi kültür, hastaların önerileri okuyup anlamalarına, bilgilendirilmelerine ve sunulan bilginin anlaşılması, sindirilmesi ve kazanılmasına bağlıdır. Kültür düzeyi düşük erişkinler hasta eğitim materyallerinin ana noktalarını daha zor kavrarlar, önerilere kulak asmayabilirler veya temel yazılı tıbbi önerileri kavrayamayabilirler. Bu durumda hastalar kendilerine verilen sağlık bilgilendirmesinden çok az yarar sağlarlar. Hastalar okuma yazmayı bilmedikleri ya da verilen bilgiyi anlama konusunda yetersiz oldukları konusunda hekimi bilgilendirmeyebilirler. Bu sosyal bir problemdir ve hastalar bunu kolaylıkla söyleyemezler. Hastaların güçlü ve zayıf yanlarını değerlendirmede en iyi yol; gözleyerek, ipuçlarına uyanık olarak, direkt sorularla hassas ve zamanında davranmak gibi metotlarla eğitim düzeyini değerlendirmektir.

    Eğitim düzeyi düşük olan hastalar, problem saptanabildiği ve hekim yeterli zaman ayırdığı taktirde bu bilgiyi kavrayabilirler. Bazı durumlarda, görsel sunumlar hastaların verilen bilgiyi kavramasına ve hatırlamasına yardımcı olur. Görsel materyal hazırlanırken gerçek yaşama uyumuna dikkat etmek gerekir. Sade ve gerçek hayata uygun çizgilerle hazırlanmalı olabildiğince az yazı içermelidir. Bazen de bir çok vizitte azar azar bilgi verilmesi, hastaların bilgiyi sindirebilmesi açısından en etkin yoldur. Hastaya verilen yazılı materyaller, fazla açıklamalardan ziyade temel açıklamaları içermelidir.

    Eğitim düzeyi problemi, kelime bilgisi ile ilişkili olduğunda, hekim hastaya onun anlayacağı dilde açıklamalar yapmalıdır. Hastanın bildiği kelimeleri seçmek ve hastaya tanıdık gelecek temalarla örnekler vermek hastanın kavramları anlaması ve hatırlamasına yardımcı olacaktır. Hastanın ana dili hekimin kullandığı dilden farklı ise, her iki dili bilen bir üçüncü kişi hastanın sunulan materyali anlayıp anlamadığını değerlendirebilir.


    Sağlık Personelinin Katılımı

    Yapılan çalışmalar; ortamda bulunan tüm sağlık çalışanlarının hasta eğitimine katılmasının toplam etkiyi çok daha güçlendirdiği ve hekime zaman kazandırdığını göstermektedir. Bekleme odası çalışanları, hastalara bekledikleri süre içersinde çeşitli basılı materyalleri ya da uygun diğer formları önerebilir veya hekim tarafından yazılmış olan basılı materyallerin verilmesini sağlayabilir. Belli başlı konuları ele almak üzere akşamları küçük gruplar şeklinde sınıflar oluşturulabilir. Daha büyük çaplı uygulamalarda, ilgili personel ile; uygulamadaki öncelikli alanları belirleyen, basılı materyali ve diğer kaynakları değerlendiren ya da geliştiren, hasta eğitimindeki kaliteyi yükseltmek için kalite geliştirme sürecini kullanan bir hasta eğitim komitesi oluşturulabilir. Diyetisyen, fizyoterapist gibi diğer sağlık çalışanları da eğitim sürecine katılımlı ve bu sürecin koordinasyonunu hekim üstlenmelidir.



    Ailenin Katılımı

    Hastanın doğal çevresinin hasta eğitimi sürecine katılması çok önemlidir. Eğitimdeki hedeflerin başarılmasında ailelerin destekleyici veya engelleyici olabilirler. Örneğin, sigara içen bir kişi sigarayı bırakmaya çalıştığında, eşinin sigara içip içmemesinin önemli bir faktör olacağı aşikardır. Başka bir örnekte, bir hasta kolesterolünü düşürmek için diyetini değiştirmeyi öğrenmesi gerekiyorsa ve evde yemek hazırlama işini eşi yapmakta ise, bu olaya mutlaka eşi de katılmalıdır. Basit sorular yöneltilerek yararlı bilgiler edinilebilir.

    Hastaya şu sorular sorulabilir: Probleminiz (bulgularınız) hakkında kim(ler)le konuştunuz? Bu kişiler ne dediler? Size sorunun ne olduğu söylendi? Genellikle yardım istediğiniz kişi kim(ler)dir? Aile bireylerine şu sorular sorulabilir: Bu probleme (bulgulara) neyin sebep olduğunu düşünüyorsunuz? En çok endişe duyduğunuz şeyler neler? Yardım için neler yapılabilir? (Falvo ve Bosshart, 1990). Bazı durumlarda, eğitim yaklaşımını etkin bir şekilde uyarlamak için gerekli olan tek şey ailedeki sorunlar ve endişelerin basitçe anlaşılması olabilir.
    Sözlü Anlatım

    Hasta eğitiminde en sık kullanılan yol, rutin hasta-hekim görüşmeleri kapsamında hastalarla konuşma şeklindedir. Bu etkileşim, daha sonra düzenlenecek eğitimlere (basılı materyaller, video materyalleri, sınıflar veya diğer eğitim şekilleri) bir temel teşkil eder. Bilgi uygun ve kapsamlı bir şekilde verilmeli, hem hasta hem de hekim tarafından paylaşılan, gerçekçi beklentileri ve doğru amaçları içermelidir.

    Etkin bir iletişim öncesinde ilk gerekli olan, onaylama değilse bile kabul etme şeklinde bir atmosferin yaratılmasıdır. Hekim hastanın deneyimleri, inançları ve davranışlarını sorgularken yargısız bir tutum takınmalı, hasta ile aynı fikirde olmasa bile hastanın bakış açısını anladığını göstermelidir. Bu atmosferin yaratılması ortak hedeflere ulaşma doğrultusunda hasta ile bir ekip oluşturma sürecinde kritik bir aşamadır. Bu işbirliği ortamı sağlanamadığında, hastalar düşünce yada duygularını paylaşma açısından isteksiz olacaklardır.

    Tıbbi dil kullanımından kaçınılmalıdır. Genellikle hekimler konuşmalarının ne kadar teknik olduğunun ve hastaların anlama düzeyinin dışında kaldığının farkında değillerdir. Yetişkinlerin tıbbi terimleri fonksiyonel olarak anlamaları son derece zayıftır. Verilen bilgiler doğrultusunda eş anlamlılarını da belirtmek, bu tıbbi dili çözebilmeleri için hastalara yardım edecek bir yaklaşımdır. Örneğin; “Koroner arterlerin ya da kalp kasının kendisine kan taşımakta olan kan damarlarının birinde atherosklerotik bir lezyon ya da bir tıkanma mevcut.”

    Sözlü iletişimde özgüllük (spesifite) ve açıklık eşit derecede önemli olan prensiplerdir. Şu şekilde bir dili kullanmaktan kaçınılmalıdır: “Yediğin yağ miktarını azalt veya Artık yağ yememelisin” demek hiçbir anlam taşımayabilir. Tek tek ne yemesi, ne kadar yemesi, ne sıklıkta yemesi gerektiği anlatılmalıdır. Hastaların anlatılanları kavrayıp kavramadıklarını kontrol etmek eğitimin tamamlayıcı parçası olarak görülmelidir. En azından, hastalar soru sormak için cesaretlendirilmelidir. Çok daha iyi bir strateji ise, verilmiş olan bilgileri anladıklarını özetlemelerinin istenmesidir. Sorular herhangi bir yanlış anlamayı suçlar şekilde kabul edilmeyecek bir tarzda sorulmalıdır: “Size vermiş olduğum bilgiler doğrultusunda bana ne yapmanız gerektiğini kendi kelimelerinizle anlatabilir misiniz?” (Falvo, 1994)

    1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   29






        Ana sayfa


    Aile doktorlari iÇİn kurs notlari – AŞama – T. C. Sağlik bakanliğI

    Indir 1.46 Mb.