bilgiz.org

Aile doktorlari iÇİn kurs notlari – AŞama – T. C. Sağlik bakanliğI

  • BÖLÜM IV BİRİNCİ BASAMAKTA ARAŞTIRMA VE KAYITLAR AİLE HEKİMLİĞİ PRATİĞİNDE “ARAŞTIRMA” VE KONULARI
  • Önce kendi populasyonlarının sonra da ülkenin ana sağlık göstergelerinden bu olumlu değişiklikler görülebilecektir
  • Birinci basamak araştırma genel bir yaklaşıma sahiptir
  • Birinci basamak araştırma için şu hedefler gerçekleştirilmelidir
  • Gelecekteki Avrupa birinci basamağını oluşturmaya odaklanma açısından ARAŞTIRMA VE ARAŞTIRMA EĞİTİMİ anahtar aktivite olarak tanınmıştır
  • Morbidite episodlarının çoğu birinci basamakta tanı almakta ve tedavi edilmektedir. Dolayısı tanı ve tedaviler ile ilgili çoğu klinik özellik sadece birinci basamakta araştırılabilir, çalışılabilir.
  • At the core of all knowledge lies good research”



  • Sayfa14/29
    Tarih27.12.2017
    Büyüklüğü1.46 Mb.

    Indir 1.46 Mb.
    1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   29

    Kaynaklar:
    1. KJ Grimm, MM Diebold. The periodic health examination.Textbook of Family Practice’de (ed) RE Rakel 6th ed.WB Saunders Company Philadelphia 2002; 159-81.

    2. Sağlık 21. Yirmibirinci Yüzyılda Herkese Sağlık (Çe. Ed. Ozturk Y, Günay O)Erciyes Üniversitesi yayınları No: 126 Kayseri 2001

    3. http://www.aafp.org/exam/. Introduction to AAFP Summary of Policy Recommendation for Periodic Health Examinations

    3. Report of the U. S. Preventive Services Task Force(‘nd Ed). Guide to clinical Preventive Services. Lippincott Williams and Company Baltimore 1996

    4. RM Morse, WA Heffron Preventive health care. Textbook of Family Practice’de (ed) RE Rakel 6th ed.WB Saunders Company, Philadelphia 2002; 183.

    5. Rudy DR, Kurowski K. Aile Hekimliği(Çev. NurettinEl Hüseyni). Turgut Yayıncılık ve tic. Aş. İstanbul 1997

    6. Health Care Guideline for Patients and Families. Preventive Services for Adults. Institute for Clinical Systems Improvement.http://www.ıcsı.org.

    7. Akış Diyagramı. Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Sağlıklı Erişkinin Risk Faktörlerine Göre İzlenmesi Programı formu.

    8. USPSTF http://www.ahcpr.gov/clinic/uspstf/uspsfaqs.htm

    9. Bozdemir N, Saatçi E. Aile Hekimliği Ders Notları. Çukurova Üniversitesi yayınları No:33 Adana 1997

    10. Mc Whinney IR. A Textbook of Family Medicine. Oxford University (2nd Ed) Press New York 1997

    11. Büyükçakır C, Gözaydın M, Ünübol E. Periyodik Sağlık Muayenesi. Sendrom 2000; 35-44

    12. Questions and Answers. U.S. Preventive Services Task Force. Agency for Healthcare Research and

    13. Quality, Rockville, MD. September 2003. http://www.ahrq.gov/clinic/uspstf/uspsfaqs.htm

    14. DPT Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü. Türkiye ve Avrupa Birliğinde Sağlık Politikaları ve Göstergelerin Karşılaştırılması Raporu 1997


    BÖLÜM IV
    BİRİNCİ BASAMAKTA ARAŞTIRMA

    VE KAYITLAR
    AİLE HEKİMLİĞİ PRATİĞİNDE “ARAŞTIRMA” VE KONULARI

    Dr. Mehmet UNGAN23, dr hakan yaman24


    Bir bilimsel disiplinin, tıp disiplininin gelişmesi ve kabul görmesinde, içinde bulunduğu sağlık sisteminden bağımsız ve geleneksel olarak, üç taşıyıcı ayak vardır. Bunlar akademik departmanlar (anabilim dalları), bilimsel dergi ve disiplini temsil eden bir dernektir. Geriye baktığımızda artık görüyoruz ki son 14 yılda aile hekimliği disiplini sistemlerden bağımsız olarak kendi kimliğini ülkemizde de sağlam ve yavaş adımlar ile sonsuza kadar yaşamak üzere kazanmıştır. Bütün bu taşıyıcı ayakların araştırma ile eğitimde kanıta dayalı bilgilerin sürekliliğine dayanan işbirliği ve yakınlık içerisinde çalışmaları beklenmektedir.

    Asistanlık döneminde içinde bulunduğumuz akademik çevrelerin olumlu etkisi ile ve en azından kendi tezimizi hazırlama zorunluluğundan uzmanlık eğitimimiz esnasında araştırma ile birlikte yaşamamız gerekmekteydi. Ancak Aile hekimliği uzmanı olduktan sonra çalışmalarımızı hastane dışında bir ortamda devam etmeye başladığımızda ister sağlık ocağında ister ana çocuk sağlığı aile planlaması merkezlerinde, ister özel kuruluşlarda, ister devlet kuruluşlarında çalışalım akademik bir çevrede kalamadığımız ya da kalmayı tercih etmediğimiz sürece neden günlük ağır iş yüklerimiz sırasında bir de araştırma ile uğraşmayı düşünelim ki ? Bu soruya en kapsamlı cevap ‘yaşamımızı sürdürmek için’ şeklindedir. Bu basit görünümlü yanıtın altında ise gerçekten kapsamlı bir neden listesi oluşturulabilir. Eğer araştırma yaparsak dalımızın mevcudiyetinin nedenini görebilir, gösterebilir, günlük pratiğimizde gerekli olan iyileştirmeleri yapabilir, çıktıları ölçebilir, hizmet verdiğimiz nüfusun ihtiyaçlarını anlamakta güncel kalabilir, çalıştığımız birime, onun bağlantılarına ve bizden hizmet alanlara her türlü yardımı önerme hakkını kendimizde bulabilir, saygı duyulmasının dayanılmaz hazzını yine ve yeniden keşfedebilir, kendimize olan güvenimizi tazeleyebilir, bilim adlı bir yapının duvarları örülürken biz de bir taşı yerine yerleştirebiliriz. Bunlara bir çok olumlu cümle daha eklememiz mümkündür.

    Birinci basamak bakım ve entegre bakım Avrupa ülkelerinin sağlık açısından geleceğinde lider gösterilen bir modeldir. Uluslararası kanıtlar toplum içerisinde uygulamalarını yapan iyi eğitilmiş profesyonellerle (aile hekimleri, hemşireler, fizyoterapistler vb) donatılmış birinci basamak sağlık hizmetlerini temel alan sağlık sistemlerinin daha maliyet etkin ve klinik etkin sonuçlar verdikleri yönündedir. Araştırma hastalar için birincil bakımı iyileştirme ve yenilikler sunma açısından elzemdir. Öyleyse birinci basamakta yer alan profesyoneller araştırma konusunda deneyimli ve yetkin olmalıdırlar. Bu yetkinlik Avrupa seviyesinde halen tartışmalıdır ve gelişmektedir.

    Araştırma:

    Genel olarak düşünüldüğünde, tababetin bir parçası sayılmaktadır,

    Geçerli ve Güvenilir bir araştırma bize daha fazla ve daha iyi bilgiyi hazır sunar

    Mesleki standartların iyileşmesine yol açar,

    Ya da mesleğinizi uygularken kendimize güvenme şansını verir.

    Tüm dünyada Aile Hekimleri/ Pratisyenler (AH/GP) ağır günlük yükleri yanında araştırma yapmaları için de teşvik edilmektedirler. Bu teşvik araştırmanın “iki yönlü” etkisi nedeniyledir. Birincisi, araştırma birinci basamağın o ülkedeki statüsünü yükselterek diğer tıp disiplinlerinin aile hekimliğinin akademik bir disiplin olduğunu kabul etmelerini sağlamanın pratik bir yoludur. Bilimsel çevrelerde aile hekimliğinin bir akademik disiplin olarak kabul görmesi o ülkedeki aile hekimlerinin özgürlüğün tatlı gücü ile tanışmasını ve saygınlık kazanmalarını getirmektedir. Bir aile hekimi bunların olumlu yansımasını doğrudan halkın kendisinden alacaktır (hasta listesi, vatandaşlar, yöneticiler, medya vb.) Diğer yandan aile hekimleri tarafından yürütülen birinci basamak araştırmaların varlığı ülkenin sağlığında olumlu değişikliklere yol açacaktır. Önce kendi populasyonlarının sonra da ülkenin ana sağlık göstergelerinden bu olumlu değişiklikler görülebilecektir.

    Günlük hasta pratiği sırasında nitelikli araştırma yapmak en azından temel araştırma yöntemlerine aşinalığı, iyi bir gözlemci olmayı, iyi araştırma soruları oluşturabilmeyi, hedefe varabilme açısından iyi bir araştırma tasarımını yapabilmek için gerekli akademik desteğin varlığını, araştırma sonuçlarını aile hekimleri, toplum ve diğerleri ile de paylaşabilmeyi gerektirir. Bir aile hekiminin kendi hasta listesini tanımlaması belki de araştırmadan zevk almaya başlamasının ve araştırmanın günlük pratikteki olumlu etkilerini görmesi açısından ilk atacağı adım olabilir (Tablo 1).


    Tablo 1. WONCA Uluslararası Araştırma Toplantısının Sonuçları, (Queens University, Kanada, Mart, 2003)


    Sonuç 1.


    Toplumların sağlığını tüm dünyada geliştirip iyileştirebilmek için Aile Hekimliğinde Araştırmayı geliştirmek hayati önem taşımaktadır

    Sonuç 2.

    Birinci basamakta, aile hekimliğinde yapılan araştırmaların Medico-scientific ve medico-politic arenada daha çok duyurulması toplum sağlığı açısından çok önemlidir.

    Sonuç 3.

    BB da araştırma entelektüel genişlemeyi ve mesleki öz güveni arttırarak hekimin moralini olumlu yönde etkileyecektir

    Sonuç 4.

    BB Araştırma ağlarının (network) kurulması birinci basamaktaki hekimlerin mesleki tatminsizliklerini azaltma yönündeki uğraşılara yararlı olacaktır.


    Sonuç 5.

    BB Araştırma terminolojide, tanıda, tedavide bir standardizasyonu teşvik edici olacaktır ve ülke içinde ya da uluslararası işbirliğini arttırarak disiplinin neler sunabileceğini , sunması gerektiğini gösterecektir.


    Öneri: WONCA tüm üye ülkelerin birinci basamak araştırma ağlarını oluşturarak toplum ve bireyler için önemli olan rahatsızlık ve hastalıklar hakkında rutin surveyans raporları yaratmalarını önerir.

    Aile hekimlerinin günlük iş yükleri yanında bir de araştırma yapmaya özendirilmelerine rağmen birinci basamakta araştırma birçok nedene bağlı olarak komplike hale gelmektedir. Birinci basamak araştırma genel bir yaklaşıma sahiptir ki bu da bilimsel olarak derinleşmeyi daha da zor kılmaktadır. Tıpta araştırma kültürü dar alanlarda belirlenmiş özgün başlıklara sığdırılacak şekilde uzmanlar tarafından biçimlendirilmişken birinci basamakta üzerinde çalışılmayı bekleyen problemler geniş ve birçok disiplini ilgilendiren (multidisipliner) konu başlıklarından oluşmaktadır. Diğer bir komplikasyon da birinci basamaktaki çalışmaların çoğunun “invivo” ortamlarda olmak zorunda kalması ve dolayısı ile tam kontrollü kurguları yaratmanın çok zor hale gelmesidir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde araştırmanın yakın gelecekte klinikten (kronik morbidite, ruh sağlığı, genetik), epidemiolojiye (metodolojik, klinimetrik, sınıflandırma), psikolojiden (psikometri, bireysel değerler) antropolojiye ve sosyolojiye kadar geniş bir dağılım gösteren multidisipliner tekniklere ve uzmanlıklara gereksinim göstereceğini söylememiz pek de yanlış olmaz. Kritik nokta bu farklı yetilerin bütüncül bir yaklaşımla birinci basamakta araştırma yapacak olan aile hekimine aktarılması ve o araştırmacının bir görüşten diğerine sıçrayabilmesine olanak tanıyacak çeşitli teknikleri entegre kullanabilecek hale gelebilmesini sağlayabilmektir. Dolayısı ile bugünlerde, tüm dünyada, birinci basamakta araştırma yapabilecek kapasite ve donanımda aile hekimlerinin özel olarak eğitilmesine gereksinim vardır (Tablo 2).


    Tablo 2. Araştırmada Gereksinimler





    Temel araştırma yöntemlerine aşinalık,




    İyi bir gözlemci olmak ya da olmayı öğrenmek,




    İyi araştırma soruları oluşturabilmek,




    Araştırma tasarımını yapabilmek için gerekli akademik destek,




    Araştırma sonuçlarını paylaşabilmek (diğer aile hekimleri, toplum ve diğerleri ile)

    Öneri: Araştırmanın günlük pratikteki olumlu etkilerini görmesi açısından bir aile hekiminin ilk adım olarak kendi hasta listesini tanımlamasını öneririz!


    Birinci basamak araştırma için şu hedefler gerçekleştirilmelidir:

    • Birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan profesyoneller için her ülkede bir araştırma eğitim programı olmalıdır.

    • Aile Hekimleri (ve eğer varsa master öğrencileri) uzmanlıkları döneminde (ya da PhD) kalifiye araştırmacılar olmak üzere daha iyi eğitilmelidirler (kapasite oluşturulması).

    • Birinci basamakta kalifiye araştırmacıların oluşturacağı bir ağ (network) sahada ve ülke çapında işler olmalı, diğer ülkelerle de temas halinde kalmalıdır (bölge, Avrupa, dünya).

    • Aile hekimleri hastalıklardan korunmayı, tedaviyi ve kalite ile kolay ulaşılabilirliği garanti eden sağlık hizmetlerinin sunumu açısından yeni görüşler geliştirebilen, nitelikli, uygulamalı ve stratejik araştırmaları akademik departmanlar ve saha uygulayıcılarının mükemmel uyumu ile gerçekleştirmelidirler.

    • Aile Hekimleri her koşulda ve her sağlık sisteminde, çok etkileyici olması gerekmeyen, tanımlayıcı ya da diğer basit olabilecek araştırmaları yapmaya başlamaları açısından mutlaka özendirilmelidirler.

    Birinci basamakta araştırma ağları (Network) kurulması önerilmektedir. Bu araştırma ağları birinci basamak çalışanları için yıllar boyu hastane merkezli tıp disiplinlerinin derin araştırmalarına yardımcı olan bir anlamda kendilerini sadece kullanan bir yapı olarak algılanmıştır. Aile hekimleri kendi alanlarına has yeni enstrümanlara yeni tekniklere ihtiyaç duyup bu konudaki araştırmaları kendileri yapmaya başlayınca tek başlarına yeterli sayıda ve kriterde veri seti oluşturmalarının zaman ve günlük hasta yükleri arasında harcamaları gereken fazladan emek açısından zorluğunu, aynı zamanda bu kadar emekle yaptıkları araştırmanın sonucunu tüm topluma genelleyememenin, başka meslektaşlarının uygulamalarına bu sonucu yansıtamamalarının sıkıntılarını yaşayınca, bu ağlar tekrar gündeme gelmiştir. Geçmişte suiistimal edildiği düşünülen birinci basamak ağlar artık birinci basamağın en güçlü silahlarından biri olmaktadır (Şekil 1).


    Şekil 1. Neden BB Ağ (Network)?




    • Uzun dönemli olacak hem de geniş bir hasta grubunu kapsayacak birinci basamak araştırmalara ihtiyaç vardır.

    • Toplumu temsil etme açısından yeterli sayıda örnek ancak pratiğe dayalı araştırma ağları (research networks) metodolojisinin geliştirilmesi ile elde edilebilmektedir.

    Avrupa Birliği içerisinde “ birinci basamak sağlık hizmeti modeli” genel olarak kullanılan modeldir. WONCA-Avrupa, Avrupa sağlık sistemindeki şartlar düşünüldüğünde, aile hekimliğini içerik olarak, kullanacaklara tümüyle açık ve sınırsız ulaşım imkanı sağlayan, yaş, cinsiyet ya da birey bazında tüm özelliklerden bağımsız olarak bütün sağlık problemleri ile uğraşan bir ilk temas noktası olarak tanımlamaktadır. Aynı zamanda aile hekimliği/genel pratisyenliğin koordine bakım, birinci basamakta diğer sağlık meslekleri ile birlikte çalışma ve diğer disiplinler veya uzmanlıklar ile etkileşimi iyi yönetebilmekten gecen sağlık kaynaklarının etkin kullanım özelliği vardır. Ancak sağlık ve bakıma bunca olumlu katkısına karşın yeni bilimsel ve teknolojik fırsatlar genellikle birinci basamak sağlığa yönelik ve uygun olarak aktarılmamaktadır. Aktarılanların da hemen hiçbiri aktif olarak birinci basamakta geliştirilmemiştir. Dolayısı ile birinci basamakta geliştirilen ve denenen yeni teknolojiler mevcut değildir.

    Avrupa ülkeleri halka sundukları hizmet yelpazesinin genişliği açısından kendi aralarında da farklılıklar göstermektedirler. Toplumlar WONCA tarafından tanımlanan birinci basamağın görevi ve fonksiyonlarına uygun bir zemine oturtulmalıdırlar (WONCA-Avrupa, 2002). Bu gereksinim geçtiğimiz aylarda yapılan bir “WONCA Experts Meeting” de (Van Weel, 2003) gözden geçirilmiş ve tekrar vurgulanmıştır. EGPRN (European General Practice Research Network) 2002 Güz toplantısında Avrupa aile hekimliği/genel pratisyenlik araştırmacılarının birinci basamak araştırmadaki gereksinimleri ve öncelikleri hakkındaki görüşlerini araştırmıştır.

    Tanı stratejilerini de içeren “Klinik konulu” araştırmalar (sık görülen hastalıklar, kronik hastalıklar vb.) aile hekimliği araştırmalarının ana içeriği olarak sayılmış, birinci basamağa dayanan morbidite kayıtlarının hastalıkların surveyansı, klinik araştırmalar ve aile hekimliği eğitimi açılarından çok gerekli olduğu vurgulanmıştır. Gelecekteki Avrupa birinci basamağını oluşturmaya odaklanma açısından ARAŞTIRMA VE ARAŞTIRMA EĞİTİMİ anahtar aktivite olarak tanınmıştır.



    Araştırma Öncelikleri:

    1. Bakım içeriği ile ilgili araştırma başlıkları,

    2. Bakım işleyişi/süreci/seyri ile ilgili araştırma başlıkları,

    3. Bakım yapısı ile ilgili araştırma başlıkları,

    Belirlenen araştırma öncelikleri ve araştırma kapasitesinin oluşturulması uygulama açısından önemli bir dayanağı oluşturmaktadır. Morbiditeyi toplumun içinden izlemek, populasyonun en çok gereksinimi olan bakım alanlarına odaklanabilme açısından, yadsınamaz bir önem taşımaktadır. Toplumlar arasında sağlık alanındaki farklılıklar göz önüne getirildiğinde, sağlık durumu ve morbiditenin monitorize edilme (izlenme) işleminin o bakımın verildiği topluma özgün ve güncel olması gerektiği düşünülmektedir. Sentinel (sürekli izlem altındaki) uygulama sistemleri, tüm populasyonlara uygulanabilecek ve populasyonlar arası kıyaslamaya izin verebilecek jenerik klinimetrik enstrümanlara ihtiyaç (ölüm kayıtları, sağlık durumu, fonksiyonel durum, yaşam kalitesi, kendine yetme, vb.) duyulan birinci basamak için, entegre metodoloji kullanmalıdır. Morbidite episodlarının çoğu birinci basamakta tanı almakta ve tedavi edilmektedir. Dolayısı tanı ve tedaviler ile ilgili çoğu klinik özellik sadece birinci basamakta araştırılabilir, çalışılabilir. Sık karşılaşılan semptomların ve bulguların tanıya yönelik işlemlerde daha güvenli kullanımı için test yöntemlerinin geliştirilmesine acilen ihtiyaç vardır (kanıta dayalı tanı). Bunun, majör hastalıkların erken tanınması ve ayrımlaştırılmasında (ardından tedavisinde) çok daha fazla yardımcı olacağı şüphe götürmezdir. Ayrıca eldeki tanı yöntemlerinin daha akılcı kullanımını sağlaması ve “fazla tanı” (ya da diğer deyişle endikasyonu geniş tutma) gibi problemlerden korunma açılarından da önemli olacaktır. Tanısal ve terapötik girişimlerin değerlerini incelemenin ötesinde mesleki tıbbi girişimlerdeki kısıtlayıcı noktalar ve kendi kendine bakım potansiyeli, etkili, verimli ve güvenli bir tıbbi bakım için önemli konulardır. Bu özellikle ağır hastalıklar prevalansının düşük olduğu birinci basamakta daha önemli bir konudur. Tanı ve tedavinin bağlayıcı, kısıtlayıcı noktaları hakkındaki bilgi birinci basamakta kanıta dayalı tıp uygulaması açısından düzenli yenilenen bir girdi olmalıdır (araştırma-sonuç- paylaşma).

    Ruh sağlığı problemleri (anksiyete bozuklukları, depresyon) ve sık görülen somatik hastalıklar (diyabet, KOAH, iskemik kalp hastalıkları, kalp yetmezliği gibi) birinci basamakta korunma ve tedavi açısından üzerinde daha etkili ve yeni yöntemler geliştirilmesi gereken öncelikli konulardır.

    Günümüzde hem uzun dönemli olacak hem de geniş bir hasta grubunu kapsayacak araştırmalara ihtiyaç vardır ve toplumu temsil etme açısından yeterli sayıda örnek ancak pratiğe dayalı araştırma ağları (research networks) metodolojisinin geliştirilmesi ile elde edilebilmektedir.

    Birinci basamak insanların hastalıkları ile ilgili olduğu kadar aynı zamanda onların kişisel, aile ve yaşam çevrelerine de yönelmektedir. Kişisel riskler bakım gereksinimi için önemli işaretler olarak sayılmaktadırlar ve tüm olasılıklar içerisinden yüksek olanları seçebilme ve tespit edip üzerine gidebilmenin aile hekimliğinin etkinlik ve başarısında önemli parçalardan birini oluşturduğu söylenmektedir. Ancak, hastalık mekanizması ile süreci ve hastalığa karşı kişisel hassasiyet, kanıta dayalı yüksek risk yaklaşımını zor durumda bırakmaktadır. Randomize klinik denemelerin ve diğer formal araştırmaların sonuçlarının birinci basamağa yönelik olarak aktarılması açısından çok daha samimi ve güvenilir girişimler yapılmalıdır ki hastalara birey bazında faydalı olabilmek için aile hekimleri bu sonuçlardan kullanabileceklerini seçebilsinler. Bu çalışmaların dış geçerliliğine (external validity) bağlıdır ve bunu gerçekleştirmek için bir metodoloji oluşturulmasına ihtiyaç vardır.

    Genetik teknolojinin uygulaması umut verici bakış açıları taşımaktadır ancak ortak morbidite prevalansı ile birinci basamakta uygulanması sanıldığı gibi problemsiz olmayacaktır. Genetik bilgi yaşam tarzı ve çevre maruziyeti verileri ile entegre edilmelidir.

    Kendi kendine bakımı özendirici, destekleyici ve seçilmiş vakaları hastane uzmanına gönderme özellikleri ile birinci basamak herhangi bir sağlık sisteminde hemen bütün işleyişi baştan belirlemektedir. Sağlık mesleklerinden birinci basamakta çalışanların (Aile Hekimleri, Hemşireler, fizyoterapistler vb) araştırmacı ruhu taşımaları ve bu özellikleri edinmeleri Avrupa birinci basamağının ileriki yılları için gösterilen en büyük hedeflerindendir. Çünkü, hangi araştırma sorularına günlük pratik açısından cevap aranması gerektiğini ve pratikte böyle bir araştırmanın hangi koşullarda, nasıl gerçekleştirilebileceğini hemen sadece birinci basamak çalışanları bilebilirler.

    Bakım, korunma, erken tanı, sağlıklılık halinin devamı ile ulaşılabilir ve ödenebilir sağlık hizmeti temini açısından birinci basamak hizmet gereklidir. Birçok araştırma sorusuna cevap bulabilmek için uluslararası bir yaklaşım gereksinimi duyulmaktadır (az görülen hastalıklar, gereken hasta sayısı-NNT, vb). Korunmanın başlangıç noktası olarak birinci basamağın önemi ve Avrupa sağlık politikasındaki erken tanı ile erken dönemde tedavi ilkeleri artık kanıtlarıyla bilinmektedir. Birinci basamak bu pozisyonda yıllarca kalacaktır. Bu kalıcılık kaliteyi oturtma ve yeni keşifleri teşvik etmek için araştırmada kapasite oluşturulması gereğini yeteri kadar açıklamaktadır.

    Birinci basamaktaki önemli konular arasında kanserin erken tanısı, antibiyotiklere direnç, kalp damar hastalıklarından korunmada yaşam tarzı değişiklikleri ve kronik hastalara bakım düzenlenmesi sayılabilir. Sonuncusu için entegre bir bakım yaklaşımı gerekmektedir.

    Yaşam tarzı değişikliklerine (riskli davranış, küreselleşme), morbidite paternine (kronik hastalıklarda ve fonksiyonel kısıtlılıklarda artış), demografiye (morbiditeki değişikliklere katkısı ve çoklu morbiditeye neden olması) bakarak, tıbbi teknolojideki ve sağlık ekonomisindeki yenilikleri de hesaba katarak sağlık hizmetini sağlama ve ulaştırma açısından yeni yollar aranmaktadır. Bu yeni yollar arayışı – ek olarak hastaların gereksinimlerindeki değişiklikleri de göz önüne alınca- halkın sağlık hizmetine ve hizmeti sunanlara ilişkin davranışları ve beklentileri ile güçlendiğini de bilmek gerekir. Bu kapsamda “kalite” ve “ulaşılabilirlik” konuları önem kazanmaktadır. Hemen tüm Avrupa ülkelerinde tanı panoramasının benzerlik gösterdiğine dair bazı kanıtlara rastlanmaktadır ancak sağlanan hizmetin kalitesini etkilediği kesinlikle bilinen hekim uygulaması açısından birinci basamakta büyük farklılıkların varlığı yönünde işaretler de mevcuttur. Hekimlerin standartlara ve pratik kılavuzlara bağlılığı da burada büyük bir değişkenlik göstermektedir. Bunun aldıkları mezuniyet öncesi ve mezuniyet sonrası eğitimlere göre değiştiği şeklinde bir yorum da yapılabilir. Kuzey Avrupa ya da Amerika’dan esinlenen birinci basamak tanı araçları ve testlerinin kullanıldığı ülkenin diline çevrilmiş, geçerliliği, güvenirliliği yapılmış olsa bile Güney ya da Akdeniz ülkelerinde uygun sonuçlar vermediği yönünde bazı kanıtlar da mevcuttur. Bu gelişmeler, beklentiler ve “gereklilikler” yeni özellikleri aramaya yöneltmektedirler. Bu özellikler içerisinde toplum içinde yerleşen hizmetler, multidisipliner ve entegre bakım da yer almaktadır. Aslında toplumların sağlığı ve iyilik hali için birinci basamak yaşamsal öneme sahip bir faktördür .

    Demografik, sosyal, medikal gelişmeler ile kronik hastalıkların oluşumu ile ilgili gelişmeler birinci basamak bakım (extramural care) ve birinci basamak ile hastane bakımı arasındaki işbirliği üzerine güçlü etkilere sahiptirler. Sağlık problemlerine kapsamlı ve disiplinler arası yaklaşım için özel bir dikkat gerekmektedir (korunma, tanı, tedavi, rehabilitasyon ve bakım). Ayrıca sağlık bilimlerindeki son yenilikler de bu oluşumları araştırma gündemine önemle yerleştirmiştir.

    Kronik ve belirsiz hastalıkların artışı ile hastalıkların başka hastalıklara da yol açması kadar tedavi ve bakımdaki komplikasyonlar da daha sık rastlanır hale gelmektedir. Hastaların ve doktorların rollerinde gerçekleşmeye başlayan değişiklikler sonucunda karar verme ve bilgi alış verişinde yeni yollara gidilmektedir. Bu kapsamda bilimsel araştırmaları yönetmek için özel yöntemlere ve ölçüm araçlarına gereksinim vardır. Genç araştırmacılar bu alanda bilimsel çalışmalar yapmak üzere özel olarak eğitilmelidirler.

    Ekstramural sağlık hizmeti deyince, topluma yönelik, birincil ve hastane dışında ayakta bakım kastedilmektedir. Entegre bakım çeşitli sağlık hizmeti türlerini ve extramural bakım ile kurumsal (hastane) bakımın meslekler arası işbirliğini kapsamaktadır. Ekstramural araştırma tıbbi bakımın genel tıp yönelimli alanında yapılabilmektedir. Extramural bakım bakış açısı ile hasta problemleri tek bir uzmanlık dalı ya da organik sisteme yerleştirilemez. Günümüzde uzmanlık yönelimli sağlık anlayışı daha da parçalanma, uzmanlaşma mücadelesi verirken, ekstramural sağlık araştırması entegre ve kapsamlı yaklaşım zemini oluşturma çabasını göstermektedir. O zaman, araştırma için, tıp ve sağlık problemlerinin öncelikle geniş bir açıdan bakarak incelenmesi gerekmektedir. Aynı zamanda klinik dal uzmanları ve diğer disiplinler ile yakın işbirliği içinde olmak gerekmektedir.

    Sağlık problemleri ya da hastalıkların oluşumu, seyri, belirleyicileri, hastanın rolü, mevcut sağlık hizmetleri ve olanakları kapsamında çalışılır. Hipotez test edilmesi ve uygulamalı araştırma odak noktasıdır. Korunma, tedavi ve bakım ile hasta yönlendirmesi karşılıklı ilişki içerisinde çalışılır. Yararlılık, etkinlik, verim, maliyet-etkinlik, ve bakımda kalite girişimleri değerlendirilmektedir. Birinci basamakta sağlık problemleri, sık görülen hastalıklar, evde bakım ve hastane dışında klinik (poliklinik) çalışmalar yapılması amaçlanmaktadır. Kronik rahatsızlıklara ve fonksiyonel kısıtlılıklara, bunlara yol açan faktörlere ve hastaların kendi ortamlarında mümkün olduğunca ve istedikleri şekilde bağımsız, başkalarına muhtaç olmadan yaşamalarını kolaylaştıran girişimlere özel bir dikkat gösterilmektedir.

    Birinci basamakta araştırma extramural sağlık hizmetleri alanı ve toplum ile yoğun bir etkileşimi gerektirmektedir. Oldukça zor metodolojik ve pratik güçlükler ile karşılaşılabilir. Araştırmacı bir aile hekimi ekstramural alandaki sağlık problemlerinin şekli ve morbiditenin hastanelere sevk edilen hastalardakinden oldukça farklı olacağını, hastane kliniğinde elde edilen bilginin birinci basamağa genellemenin çoğunlukla mümkün olamayacağını da başlangıçtaki planlarında hesaba katmalıdır. Bunun yanında, batı ülkelerinde, sağlık hizmetleri ve sorumluluklar intramuralden ekstramural bakıma ve hastaların kendilerine doğru kaymaktadır. Bu yer değişikliğinin etkileri ve uygunluğu hakkındaki yeni yaklaşımlar açısından aile hekimliği tıp disiplinine has bakış açısı ile çeşitli çalışmalar yapılması gerekmektedir.


    At the core of all knowledge lies good research”

    Tüm bilginin çekirdeğinde güzel araştırma yer alır”

    Gro Harlem Brundtland, WHO

    1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   29






        Ana sayfa


    Aile doktorlari iÇİn kurs notlari – AŞama – T. C. Sağlik bakanliğI

    Indir 1.46 Mb.