bilgiz.org

1. veritabani yönetim sistemleri(vtys)

  • 1.1.Klasik Dosya (Fıle) Sistemi
  • Şekil 1.2
  • Ş ekil 1.4
  • 1.4.Veritabanı Yönetim Sistemlerinin Sınıflandırılması 1.4.1. Veri Modeline Göre Veritabanı Yönetim Sistemleri
  • 1.4.1.1. Hiyerarşik Veritabanları
  • Şekil 1.5
  • 1.4.1.3.İlişkisel Veritabanları
  • 1.4.1.5. Kullanıcı Sayısına Göre Veritabanı Yönetim Sistemleri
  • 1.5. Klasik Dosya Sisteminin Sakıncaları



  • Sayfa1/20
    Tarih01.10.2017
    Büyüklüğü1 Mb.

    Indir 1 Mb.
      1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

    1.VERİTABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ(VTYS)

    Veritabanı yönetim sistemleri, fiziksel hafızada bilgileri çeşitli özelliklere göre gruplandırıp şekillendirdikten sonra saklayan programdır. Kısaca VTYS diye adlandırılır. VTYS, saklanan bu veriyi, SQL komutları ile insanların istekleri çerçevesinde işler, yeniden şekillendirir. Yani, Veritabanı Yönetim Sistemi’nin bir ucunda, bilgisayar disk(ler)inde saklanan düzenlenmiş veriler, diğer ucunda ise bir kullanıcı (genellikle insan) vardır. Veritabanı Yönetim Sistemleri, her zaman bir kullanıcıya, yönetim ekranlarından bilgi vermek için kullanılmaz. Bazen kullanıcı konumunda doğrudan bir insan yerine bir programda olabilir.





    Şekil 1.1: VTYS Kalıbı

    Bilgi ve veri kavramı bazen birbiriyle karıştırılmaktadır. Bilgi (information) ve veri ifadeleri çeşitli açılardan açıklanabilir. Genellikle veri ile bilgi arasında farklılık olduğu ve bilgiyi elde etmeye yarayan işlenmemiş ham maddenin veri olduğu kabul edilir. Öğrenilmek istenilen şeyleri bildikten ve veriyi kullanmaya başladıktan sonra bilgi ifadesi ortaya çıkar. Bilgi şimdi bilinen ve gelecek zamanda verilecek olan kararlar için var olan gerçek bir değerdir ve anlamlı biçimde derlenen ve birleştirilen verilerden oluşur. Bir başka anlamda, bir kaynaktan, bir alıcıya iletilen mesajın içeriğidir ve bu anlamda bilgi, karar verme ile bağlantılıdır ve dolayısıyla veriye göre daha etkin bir kavram olmaktadır. Sözlük anlamı “gerçek” olan veri kelimesinin tekil hali (datum) Latince bir kelimedir. Bu sözlük anlamına karşılık bazen kesin değildirler veya hiç olmamış şeyleri; örneğin bir fikri tarif etmek için kullanıldığında her zaman somut gerçekleri göstermeyebilirler. Veri, bir kişinin formülleştirmeye veya kayıt etmeye değer bulduğu her türlü olay ve fikir anlamına da gelmektedir. Bilgisayarda veri depolama işlemleri için çoğunlukla veritabanı yönetim sistemleri kullanılır. Veritabanı yönetim sistemlerinde yanlış verinin depolanmasına ve/veya verinin istenmeyen kişilerin kullanımına sunulmasının engelleyen birtakım imkânlar bulunur. Çeşitli konularda birçok bilgi saklanması gerektiği zaman bu işlemler klasik dosya sistemi ve veritabanı sistemi ile yürütülebilir.



    1.1.Klasik Dosya (Fıle) Sistemi

    Burada n tane ayrı dosya n tane ayrı program tarafından işlenmektedir. Her program rapor üretme esnasında ayrı ayrı işletim sistemi ile yüz yüze (face of face) gelmektedir.





    Şekil 1.2: Klasik Dosya Sistemi

    1.2.Veritabanı Sistemi

    N tane ayrı program tarafından ihtiyaç duyulan tüm veriler tek bir mantıksal dosya içerisine yerleştirilmiştir. Böylece klasik dosya sisteminden farklı olarak her uygulama programı için ayrı bir dosya tutulması yerine bir veri tabanı dosyası kullanılmaktadır.





    Şekil 1.3: Veritabanı Sistemi

    Veritabanı, birbirleriyle ilişkisi olan verilerin tutulduğu, kullanım amacına uygun olarak düzenlenmiş veriler topluluğunun mantıksal ve fiziksel olarak tanımlarının olduğu bilgi depolarıdır. Veritabanları gerçekte var olan ve birbirleriyle ilişkileri olan nesneleri ve ilişkilerini modeller.

    Veritabanı; banka, üniversite, okul, seyahat şirketi, hastane, devlet dairesi gibi bir kuruluşun çalışıp işleyebilmesi için gereken uygulama programlarının kullandığı operasyonel çok çeşitli verilerin toplamıdır (bütünündür). Ticari bir şirket için müşteri bilgileri, satış bilgileri, ürün bilgileri, ödeme bilgileri, vb. okul için öğrenci bilgileri, açılan dersler, okula kaydedilmiş öğrenciler, öğretmen bilgileri, boş ve dolu derslikler, sınav tarihleri, sınav sonuçları vb., hastane için hasta bilgileri, doktor bilgileri, yatakların doluluk ve boşluk bilgileri, teşhis-tedavi bilgileri, mali bilgiler vb. kullanılan çok çeşitli operasyonel verilere örnek olarak verilebilir. Belirli bir konu hakkında toplanmış veriler bir veritabanı programı altında toplanırlar. Bu verilerden istenildiğinde; toplanılan bilgilerin tümü veya istenilen özelliklere uyanları görüntülenebilir, yazdırılabilir ve hatta bu bilgilerden yeni bilgiler üretilerek bunlar çeşitli amaçlarla kullanılabilir. Veritabanı ile ilgili bazı tanımlamalar aşağıda sıralanmıştır. Bunlar:

    Veritabanı sistemi; veritabanlarını kurmayı, oluşturmayı, tanımlamayı, işletmeyi ve kullanmayı sağlayan programlar topluluğudur. Veritabanı yönetim sistemi (VTYS) veya database management system (DBMS) ismi ile de kullanılabilir.

    Veritabanı yönetim sistemi; yeni bir veritabanı oluşturmak, veritabanını düzenlemek, geliştirmek ve bakımını yaptırmak gibi çeşitli karmaşık işlemlerin gerçekleştirildiği birden fazla programdan oluşmuş bir yazılım sistemidir. Veritabanı yönetim sistemi, kullanıcı ile veritabanı arasında arabirim oluşturur ve veritabanına her türlü erişimi sağlar.

    Veri tabanı yöneticisi (Database Administrator); Bir veri tabanı üzerinde her türlü yetkiye sahip olan kişidir. Veri tabanının tasarımı, üzerinde değişiklikler yapma, kullanıcılara izinler verme gibi fonksiyonlara sahiptir. Veri tabanı yöneticisi, gerçek bir kişi olabileceği gibi, bir gruba da yetki verilmiş olabilir.

    Veritabanının tanımlanması; veritabanını oluşturan verilerin tip ve uzunluklarının belirlenmesidir.

    Veritabanını oluşturulması; veri için yer belirlemesi ve saklama ortamına verilerin yüklenmesini ifade eder.

    Veritabanı üzerinde işlem yapmak; belirli bir veri üzerinde sorgulama yapmak, meydana gelen değişiklikleri yansıtmak için veritabanının güncellenmesi ve rapor üretilmesi gibi işleri teslim eder.

    Verinin bakım ve sürekliği; veritabanına yeni kayıt eklemek, eskileri çağırmak ve gerekli düzenleme, düzeltme ve silme işlemlerini yapmak gibi işlemlerin gerçekleştirilmesini ifade eder. Veritabanı yönetim sistemi aynı zamanda verinin geri çağrılabilmesini de sağlar.

    Veritabanını genişletme; kayıtlara yeni veri eklemek ve yeni kayıtlar oluşturmak gibi işlemleri ifade eder.

    Veritabanı yönetim sistemi programları; fiziksel hafızaya ve veri tiplerini kullanıcılar adına şekillendirip denetleyen ve kullanıcılarına standart bir SQL ara yüzü sağlayarak onların dosya yapıları, veri yapısı, fiziksel hafıza gibi sorunlarla ilgilenmek yerine veri giriş – çıkışı için uygun ara yüzler geliştirmelerine olanak sağlayan yazılımlardır.

    Veritabanı yönetim sisteminde kullanıcılar, roller ve gruplar vardır ve bunlar verileri tutmak üzere birçok türde nesne ve bu nesnelere erişimlere düzenleme görevi yaparlar. Her bir kullanıcının veritabanı yöneticisi tarafından yapılan tanımlanmış belirli hakları vardır. Bu haklar verilebilir, verilmiş haklar artırılabilir, kısıtlanabilir veya silinebilir. Örneğin bir tablo ya da programı bir kullanıcı kullanabiliyorken bir başkasının hakları kaldırılabilir ve kısıtlanabilir.

    Bir veritabanından beklenen özellikler, verileri koruması, onlara erişilmesini sağlaması ve başka verilerle ilişkilendirilmesi gibi temel işlemleri yapabilmesidir. Veritabanı kullanılarak, verilerden daha kolay yararlanılabilir, istenilen veriye çok kolay erişilebilir, çeşitli sorunların çözümünde yardımcı olacak yeni bilgiler üretilebilir. En önemlisi veriler bir merkezde toplanabilir, herkesin bu verilere yetkileri ölçüsünde erişmesi, düzeltmesi, silmesi veya görebilmesi sağalabilir. Böylece veri girişinde ve veriye erişimde etkinlik ve güvenilirlik sağlanır.

    Veritabanı kullanıldığı zaman bir kuruluşa ait tüm operasyonel veriler merkezi bir yerde ve merkezi kontrol altında tutulmuş olur. Bir veritabanı üzerinde birden fazla veritabanı bileşeni vardır; bu bileşenler, saklanmak istenen ham bilginin, belli bir formatta alınarak, veri haline gelmesi işleminde etkin rol oynarlar. Şekil 4’te örnek bir veritabanı gösterilmiştir.



    Şekil 1.4: Okul Veritabanı

    1.3.Veritabanı Nerelerde Kullanılır?

    Veritabanı programlama ile birçok proje geliştirilebilir. Bir İngilizce-Türkçe sözlük bu yolla kolayca yazılabilir. Bir kütüphane takip otomasyonu, bir hastane otomasyonu, muhasebe programları ve daha birçok otomasyon programı temelde veritabanı projesidir. Günlük hayatta veritabanı programlama telefon şirketleri tarafından yoğun olara kullanılır. Konuşmaların süreleri ay boyunca veritabanlarında saklanır ve ay sonu geldiğinde istemci programlar tarafından her bir abonenin telefon faturası teker teker hesaplanır.



    1.4.Veritabanı Yönetim Sistemlerinin Sınıflandırılması

    1.4.1. Veri Modeline Göre Veritabanı Yönetim Sistemleri

    Yapısal olarak bütün veri tabanları bir değildir. Veritabanları verileri saklama ve onlara erişme bakımından farklı tiplere ayrılır.



    1.4.1.1. Hiyerarşik Veritabanları

    Veritabanları için kullanılan ilk modeldir. Bu veritabanı tipi, ana bilgisayar ortamlarında çalışan yazılımlar tarafından kullanılmaktadır. IBM tarafından çıkarılan IMS bu türde en çok kullanılan yazılımdır. Hiyerarşik veritabanları uzun bir geçmişe sahip olmalarına rağmen, PC ortamına uyarlanmış olanı bulunmamaktadır. Hiyerarşik veritabanları, bilgileri bir ağaç (tree) yapısında saklarlar. Kök (root) olarak bir kayıt ve bu köke bağlı dal (branch) kayıtlar hiyerarşik veritabanının yapısı Şekil 5’te gösterildiği gibidir:




    DAL

    DAL

    DAL

    DAL

    DAL

    DAL

    KÖK


    Şekil 1.5: Hiyerarşik Veritabanı Yapısı

    1.4.1.2. Ağ Veritabanları

    Hiyerarşik veritabanlarının yetersiz kalmasından dolayı; 1960’ların sonunda toplanan Conference on Data System Languages (CODASYL) isimli bilimsel konferanstaki veritabanı çalışma grubu (Database Task Group – DBTG) bilim adamlarının ortak çalışması sonucu ortaya konulmuş bir veri tabanı türüdür. Ağ veritabanları verileri, ağaçların daha da gelişmiş hali olan graflar ( ağacın kendisi de özel bir graftır) şeklinde saklarlar ve bu yapı en karışık yapılardan biridir. Aşagıdaki diyagramda da görüldüğü gibi her öğrenciden birden fazla öğretim elemanına, her öğretim elemanı birden fazla derse bağlı olabilir.


    DERS2

    DERS3

    DERS1



    ÖĞRT. EL.4



    ÖĞRT. EL.3

    ÖĞRT. EL.2

    ÖĞRT. EL.1



    ÖĞRENCİ4


    ÖĞRENCİ3

    ÖĞRENCİ1

    ÖĞRENCİ2

    ÖĞRENCİ5


    1.4.1.3.İlişkisel Veritabanları

    1970’lein başında E.F.Codd tarafından geliştirilmiştir. Bu sistemde veriler tablo şeklinde saklanırlar. Bu veritabanı yönetim sisteminde; veri alışverişi için özel işlemler kullanılır. Bu işlemlerde tablolar operandlar olarak kullanılır. Tablolar arasındaki matematiksel bağıntılarla (ilişkilerle) temsil edilen ilişkiler belirtilir. Günümüzde hemen hemen tüm veri tabanı yönetim sistemleri ilişkisel veri modelini kullanırlar. Bu model, matematikteki ilişki teorisine (“the relational theory”) dayanır. İlişkisel veri modelinde (Relational Data Model) veriler basit tablolar halinde tutulur. Tablolar, satır ve sütunlardan oluşur. Sütunlar bilgi alanlarını, satırlar ise bilgilerin içeriğini belirlerler.



    Şekil 1.6: İlişkisel Veritabanı Yapısı

    1.4.1.4. Nesneye Yönelik Veritabanları


    Günümüzde pek çok kelime işlemci ve hesap tablosu programlarında kullanmaya alışılan nesneler artık veritabanı yönetim sistemi yazılımlarında da kullanılmaktadır. Yüzde yüz nesneye yönelik bir yazılımın tamamen nesne temelli çalışması ve yazılımın mutlaka nesneye yönelik bir dilde yazılmış olması beklendiğinden; nesneye yönelik veritabanları gerçek anlamda bir nesneye yönelik yazılım değildirler. Nesneye yönelik veritabanı, C + + gibi nesneye dayalı bir dille (OOPL) yazılmış olan ve yine C + + gibi nesneye dayalı (OOPL) bir dille kullanılan veritabanı anlamına gelir. Günümüz teknolojisinde yüzde yüz nesneye yönelik bir veritabanı yaygın olarak kullanıma sunulmamış olmasına rağmen nesneye yönelik veritabanlarının bazı üstünlükleri olacağından söz edilmektedir. Nesneye yönelik veritabanlarının ilişkisel veritabanlarına göre sahip olması gereken üstünlükleri şunlardır:

    1. Nesneler, bir tabloda yer alan bir kayıttan çok daha karmaşık bir yapıya sahiplerdir ve daha esnek bir yapıda çok daha kullanışlı düzenlenebilirler.

    2. Nesneye dayalı bir veritabanında, yapısı gereği arama işlemleri çok hızlı yapılabilir. Özellikle büyük tablolarla uğraşırken ilişkisel veritabanlarından çok daha hızlı sonuca ulaşırlar. Ancak çalışma mantığı tümüyle değişir.

    Tüm bu özellikler tamamen nesneye yönelik olan veritabanları için geçerlidir. Bazı ilişkisel veritabanları ile çalışan yazılımlarda da nesnelerin bazı özellikleri kullanılırlar. Ama nesneye yönelik veritabanı bunu kendini ilişkisel veritabanı kurallarına uydurarak gerçekleştirebilir.

    1.4.1.5. Kullanıcı Sayısına Göre Veritabanı Yönetim Sistemleri

    Tek kullanıcılı ve çok kullanıcılı olmak üzere ikiye ayrılır. Günümüzde PC tabanlı VTYS’ler de dâhil olmak üzere tek kullanıcılı veritabanı yönetim sistemi pek kalmamıştır. Çok kullanıcılı ise sınırsız kullanıcı veya belirtilen sayı kullanıcı olarak iki kategoride satılır ve kullanılırlar.



    1.5. Klasik Dosya Sisteminin Sakıncaları

    • Veri tekrarları, klasik dosya sisteminde, ayrı veri çeşitli dosyalar içinde tekrar tekrar yer alabilmektedir.

    • Çoklu güncelleme, aynı veri birden fazla dosyada tekrar ettiği için bir dosyada güncellenip, diğer dosyalarda güncellenmemesi veri bütünlüğünün kaybolmasına neden olur. Bunun sonucunda birbiri ile uyumsuz ve çelişen raporlar üretilmesi söz konusu olabilir.

    • Bellek hacmi israfı, aynı verinin birden fazla dosyada tekrar tekrar kullanılması, kullanılan bellek alanın da israfa yol açacaktır.

    • Erişim dili, klasik dosya sisteminde kullanılan programa göre dosyaya erişim farklılıklar gösterebilir. Standart bir dil kullanımı söz konusu değildir.
      1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20






        Ana sayfa


    1. veritabani yönetim sistemleri(vtys)

    Indir 1 Mb.